Buzz
Sau hàng thiên niên kỷ bị quên lãng, một trong những trò chơi bàn cờ cổ nhất thế giới có thể đã được giải mã cách chơi, hoặc ít nhất là một phiên bản gần chính xác đầy hấp dẫn.
Câu chuyện bắt đầu vào năm 1977, khi các nhà khảo cổ học người Ý và Iran tiến hành khai quật một khu nghĩa trang ở Shahr-i Sokhta, khu vực phía đông nam Iran. Tại ngôi mộ số 731, họ đã phát hiện một vật thể kỳ lạ: một trò chơi bàn cờ cổ, được xác định có niên đại từ 2600–2400 TCN qua phương pháp định tuổi phóng xạ carbon.
Tuy nhiên, cổ vật này không đi kèm với hướng dẫn cách chơi, khiến các nhà khoa học chỉ có thể phỏng đoán dựa trên những dấu vết còn sót lại. Dù vậy, các nghiên cứu đã giúp tái tạo một bộ quy tắc khá hợp lý, giúp trò chơi có thể chơi lại trong thời hiện đại.
Đây không phải là lần đầu tiên một trò chơi bàn cờ cổ xưa được tìm thấy. Một trò chơi nổi tiếng khác là Royal Game of Ur, cũng có niên đại tương tự, từng phổ biến tại vùng Lưỡng Hà. May mắn là luật chơi của trò này đã được ghi lại trên một tấm bảng hình nêm, giúp nhà nghiên cứu Irving Finkel từ Bảo tàng Anh giải mã và phục dựng để chơi lại sau hàng ngàn năm.
Dựa trên sự tương đồng giữa hai trò chơi, nhóm nghiên cứu tại Shahr-i Sokhta suy đoán rằng trò chơi này cũng là một loại chiến lược kiểu 'chạy đua', nhưng có thêm các yếu tố chiến thuật nhờ vào quân cản (blocker) và các quy tắc phức tạp hơn.
Theo nhóm nghiên cứu, mục tiêu của trò chơi là đưa tất cả 10 quân cờ của mình ra khỏi bàn chơi trước đối thủ. Để làm điều này, người chơi cần sử dụng xúc xắc để di chuyển các quân cờ, bao gồm quân chạy (runner) và quân cản (blocker).
Quân cản không thể tấn công quân cản của đối phương, mà chỉ có nhiệm vụ ngăn chặn quân chạy tiến lên. Khi quân chạy bị tấn công, nó phải quay lại vị trí ban đầu. Quá trình di chuyển của quân cản có thể được điều chỉnh chiến thuật nhờ vào các kết quả đặc biệt từ xúc xắc. Những yếu tố này khiến trò chơi được ví như một phiên bản 'backgammon thời tiền sử' – đơn giản nhưng vô cùng hấp dẫn.
Để kiểm tra tính khả thi, nhóm nghiên cứu đã thử nghiệm trò chơi với 50 người chơi có kinh nghiệm. Kết quả cho thấy trò chơi không chỉ dễ hiểu mà còn mang lại những trải nghiệm kịch tính và thú vị. Một số người chơi còn so sánh với Royal Game of Ur, nhưng cho rằng luật chơi này yêu cầu chiến thuật cao hơn.
Mặc dù không thể khẳng định chắc chắn 100% rằng luật chơi hiện tại hoàn toàn trùng khớp với bản gốc, nhưng điều này không làm giảm đi sự hấp dẫn của trò chơi. Như nhóm nghiên cứu nhận định, ngay cả những trò chơi hiện đại như Monopoly, nhiều người cũng không chơi theo đúng luật mà nhà sản xuất đưa ra.
Điều thú vị là hiện nay bạn có thể thử sức với trò chơi cổ đại này trực tuyến nhờ vào công sức phục dựng của nhóm nghiên cứu. Trò chơi không chỉ giúp chúng ta hình dung về cách sống và văn hóa của con người thời tiền sử, mà còn mang đến trải nghiệm độc đáo khi chính tay chúng ta điều khiển những quân cờ đã từng lăn trên bàn chơi hơn 4.000 năm trước.
