Sau khi hoàn thành sứ mệnh ngoài không gian, nhiều nhà du hành trở về Trái đất với đôi mắt mang những thay đổi khó ngờ

Những người tiên phong chinh phục không gian phải đối diện với một thử thách không tên khi trở về: một hội chứng kỳ lạ âm thầm làm suy giảm thị lực của họ

SANS: 'Bệnh nghề nghiệp' đặc thù của giới thám hiểm vũ trụ

Hình ảnh các phi hành gia thường gắn liền với lòng can đảm và thể chất vượt trội, nhưng ít người biết rằng thách thức lớn nhất khi họ trở lại mặt đất lại là hội chứng SANS - rối loạn thị giác phức tạp do môi trường không trọng lực gây ra

Được xem như rủi ro nghề nghiệp đặc biệt, hội chứng này gây tổn thương lâu dài cho thị lực, đặt ra những thách thức không nhỏ cho các chương trình khám phá vũ trụ dài hạn trong tương lai

Nghiên cứu từ NASA cho thấy gần 2/3 phi hành gia tham gia các nhiệm vụ dài ngày trên ISS gặp vấn đề về mắt, tỷ lệ cao hơn hẳn so với những chuyến bay ngắn. Nhiều trường hợp phải chịu di chứng vĩnh viễn

Mối đe dọa thầm lặng: Áp lực vô hình trong môi trường không gian

Nguyên nhân nào đứng sau hội chứng đáng lo ngại này? Giới nghiên cứu chỉ ra rằng yếu tố chính nằm ở sự biến đổi trong quá trình tuần hoàn dịch thể. Dưới tác động của trọng lực Trái đất, máu và các dịch lỏng thường dồn xuống nửa dưới cơ thể. Nhưng trong môi trường không trọng lượng, hiện tượng này biến mất, khiến dịch thể dồn lên phần đầu và mặt, tạo cảm giác 'căng phồng' khó chịu.

Hiện tượng dịch chuyển dịch thể này làm gia tăng áp suất trong khoang sọ, được y học gọi là tăng áp lực nội sọ. Áp lực cao bất thường này gây chèn ép lên dây thần kinh mắt và làm biến dạng cấu trúc nhãn cầu.

Biểu hiện của SANS có thể gồm phù gai thị (sưng dây thần kinh thị giác), biến dạng nhãn cầu (phần sau nhãn cầu bị dẹt) và suy giảm thị lực (nhiều phi hành gia lần đầu phải đeo kính sau khi trở về mặt đất).

Nghiên cứu cho thấy một số triệu chứng có thể thuyên giảm sau khi phi hành gia trở lại môi trường trọng lực. Chẳng hạn, tình trạng phù gai thị thường cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, không có gì đảm bảo sự hồi phục hoàn toàn.

Trở ngại không nhỏ cho hành trình tới Sao Hỏa

Hội chứng SANS không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn là rào cản lớn cho các sứ mệnh liên hành tinh dài ngày, đặc biệt là chuyến bay tới Sao Hỏa kéo dài 2-3 năm. Nguy cơ suy giảm thị lực nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành tàu vũ trụ, thực hiện thao tác kỹ thuật hay đọc các thông số kỹ thuật - một rủi ro không thể xem thường.

Theo chia sẻ của Tiến sĩ Richard S. Williams, chuyên gia y học vũ trụ tại NASA: "Chúng tôi đang gấp rút nghiên cứu để làm rõ cơ chế của SANS. Việc thiếu phương pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả sẽ là rào cản lớn cho các sứ mệnh đưa người lên Sao Hỏa."

Đội ngũ nghiên cứu NASA đang tích cực tìm kiếm giải pháp cho SANS với nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Một trong những phương pháp thử nghiệm là sử dụng thiết bị tạo lực hút ở nửa dưới cơ thể, giúp điều hướng dịch thể từ vùng đầu di chuyển xuống dưới.

Dù còn trong giai đoạn thử nghiệm, phương pháp này mang lại nhiều triển vọng. Song song đó, các nhà khoa học cũng nghiên cứu thuốc giảm áp lực nội sọ, chế độ dinh dưỡng đặc biệt và bài tập thể chất chuyên biệt để hạn chế dịch chuyển dịch thể. Dù còn nhiều bí ẩn cần giải đáp, giới nghiên cứu tin tưởng sẽ tìm ra cách bảo vệ thị lực cho phi hành gia, mở đường cho những chuyến thám hiểm không gian dài ngày mà không ảnh hưởng đến sức khỏe.

Nguồn: Space.com