Tại sao không phải ai cũng có thể ngồi ở ghế cạnh cửa thoát hiểm trên máy bay?

Ghế cạnh cửa thoát hiểm máy bay nổi bật vì sự rộng rãi và thoải mái. Tuy nhiên, không phải hành khách nào cũng có đủ tiêu chuẩn đặc biệt để ngồi ở vị trí này.

Trên các chuyến bay thương mại, nhiều hành khách ưa chuộng ghế ở hàng cửa thoát hiểm (exit row) vì không gian để chân rộng rãi, cảm giác thoải mái hơn, và đôi khi được xem như một “ghế hạng phổ thông siêu rộng” miễn phí.

Dù ghế cạnh cửa thoát hiểm được ưa chuộng vì sự thoải mái, đây là một trong những vị trí bị kiểm tra nghiêm ngặt nhất trên máy bay. Tiếp viên hàng không cần đảm bảo hành khách ngồi ở đó đáp ứng đủ các yêu cầu an toàn và có khả năng thực hiện nhiệm vụ đặc biệt trong trường hợp khẩn cấp.

Vậy tại sao ghế này lại cần phải được kiểm tra kỹ như vậy? Những tiêu chuẩn nào được áp dụng đối với hành khách? Và trách nhiệm của họ là gì trong tình huống khẩn cấp?

Cửa thoát hiểm – lối thoát quan trọng nhất trên máy bay

Máy bay dân dụng hiện đại được trang bị nhiều cửa thoát hiểm, nhưng không phải cửa nào cũng dễ tiếp cận trong trường hợp xảy ra sự cố. Cửa chính (boarding door) thường ở đầu và cuối máy bay, nhưng trong những tình huống như cháy động cơ, khói lan nhanh, hoặc máy bay bị nghiêng, các cửa này có thể bị chặn hoặc không thể mở.

Lúc này, cửa thoát hiểm giữa thân máy bay (ở hàng ghế exit row) trở thành lối thoát an toàn và khả thi nhất. Cửa này giúp hành khách thoát hiểm nhanh chóng, giảm thiểu nguy cơ tắc nghẽn và tăng tốc độ di tản.

Trong quá trình kiểm tra an toàn của máy bay, các hãng hàng không và nhà sản xuất coi việc có thể mở cửa thoát hiểm trong vòng 10 giây là yêu cầu quan trọng để máy bay được cấp phép vận hành. Điều này có nghĩa là hành khách ngồi gần cửa thoát hiểm phải có khả năng mở cửa một cách nhanh chóng, dứt khoát và chính xác.

Tiêu chuẩn đối với hành khách ngồi gần cửa thoát hiểm

Không phải ai cũng đủ điều kiện để ngồi ở ghế exit row. Tiếp viên có quyền từ chối hoặc thay đổi chỗ ngồi nếu hành khách không đáp ứng các tiêu chuẩn yêu cầu. Những tiêu chuẩn này không phải do các hãng hàng không tự quyết định mà được quy định trong các hướng dẫn của ICAO và FAA. Một số tiêu chuẩn phổ biến bao gồm:

- Đủ 15 tuổi trở lên: Trẻ em, dù ngồi cùng người lớn, cũng không được phép ngồi vì không đủ sức khỏe và nhận thức.

- Sức khỏe và thể lực tốt: Hành khách phải có khả năng mở cửa bằng hai tay, kéo hoặc đẩy cửa có trọng lượng từ 15–25 kg tùy loại máy bay, di chuyển nhanh chóng và không có bất kỳ thương tật nào cản trở khả năng vận động. Những người mang bó bột, chống nạng, bị đau vai, lưng hoặc phụ nữ mang thai thường không được phép ngồi ở vị trí này.

- Không mắc các vấn đề ảnh hưởng đến nhận thức và phản ứng: Người say rượu, sử dụng chất kích thích, hoặc có dấu hiệu buồn ngủ, thiếu tỉnh táo sẽ bị yêu cầu chuyển chỗ.

- Hiểu được hướng dẫn an toàn qua lời nói hoặc hình ảnh: Hành khách phải có khả năng giao tiếp đủ để hiểu chính xác các chỉ dẫn của tiếp viên, đọc được nhãn hoặc hướng dẫn dán trên cửa, nghe và thực hiện các yêu cầu trong tình huống khẩn cấp. Do đó, hành khách không biết ngôn ngữ chung với tiếp viên (ví dụ không hiểu tiếng Anh hoặc tiếng Việt tùy hãng) vẫn có thể ngồi, nhưng chỉ khi họ chứng minh hiểu được hình ảnh và ký hiệu an toàn.

- Tinh thần sẵn sàng hỗ trợ và chịu trách nhiệm: Một chi tiết ít người biết là khi bạn gật đầu hoặc trả lời “đồng ý” với câu hỏi của tiếp viên trước khi cất cánh, bạn đã chính thức nhận nhiệm vụ hỗ trợ mở cửa thoát hiểm theo đúng quy định an toàn. Nếu bạn từ chối, hãng bay sẽ yêu cầu đổi chỗ cho bạn và điều này hoàn toàn hợp lý.

Vì sao tiếp viên lại kiểm tra nghiêm ngặt như vậy?

Hành khách ở exit row không chỉ đơn thuần là “ngồi cho rộng”. Họ đóng vai trò quan trọng trong quy trình an toàn và là người đầu tiên hỗ trợ khi xảy ra sự cố. Chính vì vậy, tiếp viên thường xuyên hỏi:

- “Anh/chị có thể ngồi ở ghế cạnh cửa thoát hiểm không?”.

- “Anh/chị có sẵn sàng hỗ trợ trong tình huống khẩn cấp không?”.

- “Anh/chị có hiểu các hướng dẫn an toàn được đặt trong túi ghế không?”.

Tiếp viên phải kiểm tra các yếu tố sau:

- Tư thế chuẩn bị trước khi cất cánh: Hành lý không được để dưới chân, không được để đồ vật chắn lối thoát hiểm và cửa sổ không được đóng che nắng (window shade).

Hành khách ở vị trí này cần đảm bảo mọi thứ đều thông thoáng và sẵn sàng cho tình huống khẩn cấp.

- Nhận thức và hiểu biết: Tiếp viên quan sát xem hành khách có chú ý nghe hướng dẫn hay không. Nếu hành khách ngủ gật, nghe nhạc với tai nghe quá lớn hoặc tỏ thái độ không hợp tác, họ sẽ được yêu cầu đổi chỗ.

- Tình trạng thể chất: Nếu hành khách bị chấn thương hoặc cảm thấy mệt mỏi sau khi lên máy bay, tiếp viên có thể yêu cầu họ đổi chỗ vì lo ngại ảnh hưởng đến khả năng mở cửa thoát hiểm.

Trách nhiệm đặc biệt của người ngồi ghế cạnh cửa thoát hiểm.

Trong tình huống khẩn cấp, hành khách ngồi ở hàng ghế cửa thoát hiểm phải là người đầu tiên hành động. Để đảm bảo quá trình sơ tán máy bay diễn ra nhanh chóng, họ sẽ được yêu cầu hỗ trợ theo hướng dẫn của phi hành đoàn. Các trách nhiệm cụ thể có thể bao gồm:

- Mở cửa đúng cách: Không phải cửa nào cũng mở bằng cách kéo tay nắm. Một số cửa cần phải đẩy mạnh, một số lại yêu cầu xoay tay cầm theo các ký hiệu. Thực hiện sai thao tác có thể khiến cửa bị kẹt hoặc làm trượt phao cứu sinh ra sai thời điểm.

- Đảm bảo an toàn cho bản thân và người khác: Họ phải quan sát tình hình bên ngoài xem có lửa, khói, hoặc nước dâng cao, cánh máy bay có chắn lối thoát hiểm không. Nếu cửa không an toàn để mở, họ phải ngay lập tức sử dụng lối thoát hiểm khác.

- Hướng dẫn hành khách rời khỏi máy bay: Họ phải chỉ dẫn, hô to và hỗ trợ hành khách phía sau di chuyển ra đúng hướng, nhanh chóng và không chen lấn.

- Rời khỏi máy bay cuối cùng trong nhóm gần cửa: Sau khi đảm bảo dòng người đã thoát ra suôn sẻ, người mở cửa – dù không phải là nhân viên – cũng được khuyến cáo rời đi sau cùng trong khu vực của mình.

Nhiệm vụ này không hề dễ dàng và không phù hợp với những người thiếu bình tĩnh hoặc dễ bị sợ hãi.

Ghế exit row luôn hấp dẫn bởi không gian rộng rãi, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu nghiêm túc về an toàn bay. Hành khách ngồi ở đây không chỉ được hưởng lợi từ tiện nghi mà còn phải sẵn sàng gánh vác trách nhiệm trong tình huống nguy hiểm sinh tử.

Việc tiếp viên kiểm tra kỹ lưỡng là cần thiết để đảm bảo sự an toàn chung, chứ không phải là để làm khó hành khách. Mỗi hành khách đáp ứng đủ tiêu chuẩn ở vị trí này chính là một “trợ lý an toàn” quan trọng, giúp cả trăm người trên máy bay có thêm cơ hội sống sót trong trường hợp khẩn cấp.

Một chỗ ngồi rộng rãi đi kèm với một nhiệm vụ lớn – đó chính là lý do ghế cạnh cửa thoát hiểm luôn được “ưu tiên”, nhưng cũng là ghế được kiểm tra kỹ lưỡng nhất.