Buzz
Trong suốt thời kỳ Trung Cổ và kéo dài cho đến tận thế kỷ 20, người Châu Âu đã tìm đến những chiếc giường kín đáo như những chiếc tủ này để ngủ, có thể để bảo vệ mình khỏi những yếu tố bên ngoài.
Một góc nhỏ tại bảo tàng thành phố Wick, phía bắc Scotland, có một chiếc hộp bằng gỗ đứng vững, trông có vẻ rất kỳ lạ và nghiêng ngả.
Chiếc hộp này có bốn chân thon dài, có thể là được thiết kế để nâng cao, tránh sự tiếp xúc trực tiếp với mặt đất ẩm ướt. Phía trước của nó có một cánh cửa nhỏ, có thể mở ra dễ dàng.
Nếu không đọc bảng mô tả, liệu bạn có đoán được chiếc hộp này là gì không? Có thể nhiều người sẽ nghĩ rằng nó giống với những chiếc chạn bát đĩa của Việt Nam vào những năm 90.
Khi nhìn từ xa, qua khe cửa mở, bạn sẽ thấy hình dáng một vật màu trắng sáng, giống như những chiếc bát đĩa được xếp chồng lên nhau bên trong.
Dù vậy, đôi khi thực tế không phải lúc nào cũng giống những gì chúng ta nhìn thấy.
Món đồ cổ này thực chất là một chiếc giường ngủ. Đây là một kiểu giường truyền thống ở Châu Âu thời Trung Cổ, nhưng ngày nay không còn được sử dụng rộng rãi như trước.
Người Pháp gọi nó là "lit-clos", trong khi tiếng Breton thời Trung Cổ lại gọi nó là "qwele kloz", cả hai đều có nghĩa là "chiếc giường kín".
Vậy thì thứ màu trắng lấp ló xếp chồng lên nhau mà bạn thấy không phải là bát đĩa. Đó chính là những nếp nhăn của một chiếc ga giường.
Trong suốt thời kỳ Trung Cổ, kéo dài cho đến tận thế kỷ 20, người Châu Âu đã ngủ trong những chiếc giường khép kín trông giống như chiếc chạn này.
Nhưng lý do tại sao họ lại làm như vậy là gì?
Hóa ra, những chiếc giường trông giống chiếc chạn này bắt nguồn từ các vùng nông thôn Châu Âu. Trong thời Trung Cổ, nhiều người nông dân ở đây phải ngủ cùng đàn gia súc của mình.
Để tránh bị làm phiền bởi các con vật, họ đã sáng tạo ra những chiếc giường khép kín như vậy. Ban đầu, chiếc giường hộp chỉ xuất hiện ở vùng nông thôn Công quốc Brittany, nơi nó được đặt tên, nhưng sau này nó đã lan rộng ra khắp các quốc gia khác như Anh, Pháp, Scotland, Áo, Hà Lan và các nước Scandinavia thuộc Bắc Âu.
Nếu bạn đã từng đọc bản gốc của tác phẩm kinh điển "Đồi gió hú" (Wuthering Heights) của nhà văn người Anh Emily Brontë, bạn sẽ thấy Emily đã mô tả một chiếc giường kiểu này trong bối cảnh năm 1801 tại một ngôi nhà lớn trên đồng cỏ hoang vu của xứ Yorkshire.
"Đồ đạc trong nhà chẳng có gì ngoài một chiếc ghế, một cái bàn ủi đồ và một cái tủ lớn làm bằng gỗ sồi. Gần đỉnh của cái tủ có một ô vuông nhỏ hở, giống như cửa sổ của chiếc xe ngựa,"
Khi tiến lại gần chiếc tủ và nhìn vào cửa sổ của nó, tôi nhận ra thực ra đây là một chiếc giường kín kiểu cổ rất đặc biệt, được thiết kế thông minh để không cần phòng ngủ riêng cho mỗi thành viên trong gia đình.
Thực tế, chiếc giường này kín như một cái tủ quần áo nhỏ, với bệ cửa sổ đã được bao bọc kín, và chính cái bệ đó cũng đóng vai trò như một chiếc bàn. Tôi trượt cánh cửa lùa rồi chui vào trong giường cùng ngọn nến của mình. Khi kéo cánh cửa lại, tôi cảm thấy an toàn, dù có sự theo dõi của ông Heathcliff hay bất kỳ ai khác."
Cần phải nói rằng, các bản dịch Tiếng Việt của tác phẩm "Đồi gió hú" phổ biến ở Việt Nam không có những chi tiết này. Có lẽ dịch giả không hình dung được chiếc giường kín kiểu "lit-clos" ở Châu Âu thời Trung Cổ, nên phần lớn miêu tả về giường đã bị cắt bỏ, khiến độc giả chỉ nghĩ đó là một chiếc giường quây kín bằng ván gỗ.
Tuy nhiên, đối với người Châu Âu cho đến tận thế kỷ 20, những chiếc giường kiểu này thực sự không có gì lạ. Đúng như Emily Brontë đã miêu tả, mặc dù ban đầu được tạo ra để ngủ cùng gia súc, người Châu Âu cũng nhận ra rằng họ có thể sử dụng những chiếc giường kín kiểu "lit-clos" trong nhà mình.
Vào thời Trung Cổ, các ngôi nhà nông thôn ở Châu Âu thường chỉ có một gian duy nhất, nghĩa là các gia đình nhiều thế hệ hoặc nhiều gia đình anh chị em phải ngủ chung trong một căn phòng lớn.
Những chiếc giường "lit-clos" từng là món đồ nội thất thiết yếu, mang đến không gian riêng tư cho người dân nông thôn. Dần dần, kiểu giường này cũng chinh phục cả giới trung lưu và thượng lưu ở Châu Âu nhờ sự ấm cúng và thoải mái mà nó mang lại.
Vào mùa đông, Châu Âu rất lạnh, đặc biệt là trong thế kỷ 14 khi Trái Đất trải qua một thời kỳ gọi là tiểu băng hà. Lạnh đến mức nhựa cây từ những khúc gỗ đang cháy trong lò sưởi có thể đóng băng ngay khi rỉ ra từ đầu không tiếp xúc với ngọn lửa.
Tại London, sông Thames đã đóng băng suốt 18 mùa đông liên tiếp, đánh dấu một thời kỳ lạnh đỉnh điểm trong lịch sử nhân loại đã được ghi nhận.
Trong thời kỳ tiểu băng hà, các ngôi nhà ở Châu Âu chỉ được sưởi ấm bằng than củi. Hệ thống sưởi bằng hơi nước vẫn chưa ra đời và điện chưa được sử dụng vào thời điểm đó.
Vì vậy, việc tạo ra những chiếc giường kín như vậy và đặt chúng quanh lò sưởi là phương pháp mà người Châu Âu đã áp dụng để vượt qua mùa đông khắc nghiệt trong thời kỳ Trung Cổ.
Người nghèo sử dụng gỗ ván để đóng giường "lit-clos", trong khi người giàu chọn gỗ thịt và trang trí giường với các chi tiết trạm khắc rất tinh xảo.
Hầu như mọi ngôi nhà, dù là ở nông thôn hay thành thị Châu Âu trong thế kỷ 17 và 18, đều có những chiếc giường "lit-clos".
Tuy nhiên, sứ mệnh lịch sử của những chiếc giường "lit-clos" đã kết thúc vào thế kỷ 19, khi khí hậu Châu Âu trở nên ấm áp hơn, đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ tiểu băng hà.
Cuộc cách mạng công nghiệp đã mang đèn điện tới Châu Âu, cùng với các hệ thống sưởi ấm hiện đại như ống tản nhiệt và lò sưởi điện. Chính nhờ đó mà những chiếc giường "lit-clos" không còn cần thiết nữa.
Trong các ngôi nhà hiện đại với thiết kế nhiều gian phòng, việc đặt một chiếc giường kín theo kiểu cổ điển sẽ chỉ làm lãng phí không gian. Hơn nữa, kiểu giường này cũng từng gây ra những tai nạn đáng tiếc.
Ở Pháp, có một câu chuyện kể rằng ba người đàn ông cùng nằm trong một chiếc giường "lit-clos" và đã chết vì ngạt thở. Trong tác phẩm "Đồi gió hú", chiếc giường "lit-clos" gợi nhớ đến bóng ma của Catherine Earnshaw.
Vì vậy, vào thế kỷ 19, giường "lit-clos" dần trở nên lỗi thời và ít được sử dụng rộng rãi. Những chiếc giường không còn được cần thiết, người ta cải tạo chúng thành tủ trang trí, giá sách hoặc dùng để đặt TV.
Chỉ còn một số ít ngôi nhà cổ ở Châu Âu giữ lại những chiếc giường này. Ngoài ra, chúng chỉ còn được trưng bày trong các viện bảo tàng, như một minh chứng cho một thời kỳ tiểu băng hà, khi mọi người ưa thích chui vào những chiếc tủ chạn này để ngủ.
