Buzz
Chế độ ăn uống là yếu tố quan trọng nhất giải thích sự khác biệt này, theo nghiên cứu của các chuyên gia.
Hàng nghìn năm trước, khi chưa có kem đánh răng với fluoride, niềng răng, hay bác sĩ nha khoa, người tiền sử vẫn sở hữu hàm răng thẳng và đều một cách đáng kinh ngạc. Các hộp sọ cổ đại cho thấy họ không cần những phương pháp chăm sóc răng miệng hiện đại mà vẫn duy trì được răng khỏe mạnh. Vậy lý do là gì?
Thay đổi hình dạng hàm qua thời gian
Một yếu tố quan trọng khiến răng của con người hiện đại thường mọc chật chội và lệch lạc là sự thu hẹp của xương hàm. Trong vài thế kỷ qua, tình trạng mọc răng khôn lệch đã trở nên phổ biến, đến mức 90% người hiện đại phải nhổ ít nhất một chiếc răng khôn, theo Học viện Phẫu thuật Răng miệng và Hàm mặt Hoa Kỳ. Điều này cho thấy hàm của chúng ta đang dần thiếu không gian cho tất cả các răng.
Ngược lại, người tiền sử hiếm khi gặp phải tình trạng răng mọc chen chúc. Một nghiên cứu năm 2015 trên 292 bộ xương từ thời kỳ 28.000 đến 6.000 năm trước cho thấy những người săn bắn hái lượm có xương hàm dưới lớn hơn và khỏe mạnh hơn so với những người sống trong các cộng đồng nông nghiệp sau này.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự khác biệt này là chế độ ăn uống. Trước khi nền nông nghiệp ra đời cách đây 12.000 năm, tổ tiên chúng ta sống chủ yếu nhờ thịt và thực vật hoang dã – những thực phẩm cứng và dai, đòi hỏi lực nhai mạnh. Khi con người chuyển sang nông nghiệp, chế độ ăn trở nên mềm mại hơn với ngũ cốc, rau củ, và sau này là thực phẩm chế biến sẵn. Sự thay đổi này khiến hàm ít phải hoạt động, dẫn đến sự thu nhỏ của xương hàm qua các thế hệ.
Hiện nay, việc ăn uống thực phẩm chế biến sẵn và siêu chế biến – những loại thực phẩm không yêu cầu nhai nhiều – đã làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Một số nhà khoa học mô tả hiện tượng này là "đại dịch quai hàm," với những tác động không chỉ đến sức khỏe răng miệng mà còn ảnh hưởng tới giấc ngủ và sức khỏe chung. Khi hàm thu nhỏ, đường thở cũng bị ảnh hưởng, gây giảm chất lượng giấc ngủ và tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, huyết áp cao, trầm cảm và Alzheimer.
Mặc dù không thể quay lại chế độ ăn như thời kỳ tiền sử, nhưng các nhà khoa học cho rằng chúng ta có thể cải thiện tình trạng này bằng cách hình thành thói quen tốt ngay từ khi còn nhỏ. Một số phương pháp bao gồm cho trẻ nhai kẹo cao su không đường để giúp cơ hàm phát triển, hạn chế các thực phẩm quá mềm, và ăn nhiều loại thức ăn cần phải nhai hơn trong giai đoạn phát triển.
Ngoài ra, cha mẹ có thể hợp tác với nha sĩ để phát hiện và điều chỉnh các vấn đề về răng miệng càng sớm càng tốt. Các nghiên cứu vẫn đang được tiến hành để tìm hiểu sâu hơn về nguyên nhân và các biện pháp điều trị hiệu quả cho "đại dịch quai hàm."
