Buzz
Liệu cảm giác thời gian Tết trôi qua quá nhanh có phải là do ảo giác hay thực sự có những lý giải khoa học đứng sau cảm nhận đó?
Mỗi dịp Tết đến, ai cũng háo hức mong đợi những ngày nghỉ để sum vầy bên gia đình, gặp gỡ bạn bè và tận hưởng không khí lễ hội. Nhưng dường như chỉ vừa ăn xong bữa cơm tất niên, chúc Tết một vài nơi, thì đã đến lúc quay lại công việc. Liệu cảm giác Tết trôi qua quá nhanh chỉ là ảo giác hay có những lý do khoa học giải thích điều này?
Bộ não đã lừa dối chúng ta như thế nào?
Thời gian là một khái niệm tuyệt đối khi nhìn qua đồng hồ, nhưng trong nhận thức con người, thời gian lại mang tính tương đối. Cảm giác về thời gian trôi qua nhanh hay chậm không chỉ tùy thuộc vào độ dài thực tế của thời gian mà còn bị ảnh hưởng bởi cách bộ não xử lý các thông tin.
Những ngày Tết đầy ắp những sự kiện đặc biệt, khác biệt so với ngày thường: trang trí nhà cửa, gói bánh chưng, sum họp gia đình, đi chúc Tết, gặp gỡ bạn bè, du xuân… Bộ não phải xử lý một lượng lớn thông tin mới mẻ, tạo nên nhiều ký ức mới. Khi có nhiều sự kiện được ghi nhớ trong một khoảng thời gian ngắn, con người thường cảm nhận thời gian trôi qua nhanh hơn khi nhìn lại.
Các nhà khoa học gọi hiện tượng này là hiệu ứng 'time compression' (nén thời gian). Khi trải qua những trải nghiệm mới, thời gian có vẻ kéo dài vì bộ não phải xử lý rất nhiều thông tin. Nhưng khi hồi tưởng lại, do có quá nhiều ký ức được lưu lại, chúng ta lại cảm thấy mọi thứ diễn ra trong nháy mắt. Đây là lý do tại sao một ngày bận rộn với nhiều hoạt động mới mẻ luôn có vẻ ngắn hơn một ngày đơn điệu.
Không ít người cảm thấy như thể thời gian Tết trôi qua quá nhanh. (Ảnh minh họa)
Cảm giác thời gian Tết trôi qua nhanh chóng còn gắn liền với tác động của dopamine, một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến sự hứng thú và niềm vui. Khi chúng ta trải qua những khoảnh khắc vui vẻ, như ăn món ngon, nhận lì xì, chơi trò Tết hay gặp gỡ người thân yêu, bộ não sẽ tiết ra một lượng dopamine nhiều hơn bình thường.
Nghiên cứu trên tạp chí Nature Neuroscience chỉ ra rằng dopamine có thể làm giảm nhận thức về thời gian. Khi con người chìm đắm trong sự phấn khích, thời gian dường như trôi qua nhanh chóng. Đây là lý do giải thích tại sao chúng ta có thể quên mất thời gian khi xem một bộ phim thú vị hoặc tham gia một trò chơi hấp dẫn. Những ngày Tết với không khí sôi động, đầy niềm vui và sự kiện liên tiếp cũng kích hoạt cơ chế này, khiến thời gian dường như trôi qua nhanh hơn ngày thường.
Ngoài sự tác động của nhận thức, dịp Tết còn làm đảo lộn nhịp sinh học của con người. Trong những ngày thường, chúng ta sống theo một lịch trình ổn định: thức dậy đúng giờ, làm việc, nghỉ ngơi và ăn uống theo một chu kỳ nhất định. Tuy nhiên, vào Tết, tất cả những thói quen này đều bị phá vỡ.
Những buổi liên hoan tất niên, đón giao thừa đến khuya, các cuộc gặp gỡ kéo dài từ sáng đến tối, những chuyến đi chơi bất ngờ... tất cả tạo nên một nhịp sống bất quy tắc. Khi không còn những cột mốc quen thuộc để đo đếm thời gian, bộ não trở nên kém nhạy bén trong việc đánh giá thời gian thực tế. Đây cũng là một yếu tố khiến ta cảm thấy Tết trôi qua nhanh hơn so với những ngày làm việc bình thường.
Không chỉ là vấn đề của bộ não và dopamine, có một lý do khác khiến nhiều người cảm thấy thời gian Tết trôi qua nhanh hơn khi họ trưởng thành. Điều này liên quan đến hiệu ứng 'tỷ lệ thời gian' (Time Ratio Effect).
Khi còn nhỏ, mỗi năm là một phần lớn trong cuộc đời chúng ta. Chẳng hạn, đối với một đứa trẻ 10 tuổi, một năm chiếm 10% tổng số thời gian mà nó đã trải qua. Nhưng đối với một người trưởng thành 30 tuổi, một năm chỉ chiếm khoảng 3,3% cuộc đời, và với người 50 tuổi, con số này còn giảm xuống chỉ còn 2%.
Khi tỷ lệ này giảm đi, thời gian dường như trôi qua nhanh hơn. Đó là lý do vì sao khi còn nhỏ, chúng ta cảm thấy kỳ nghỉ hè dài vô tận, nhưng khi trưởng thành, Tết chỉ như một khoảnh khắc ngắn ngủi. Hiện tượng này không chỉ xảy ra với Tết, mà còn giải thích tại sao nhiều người lớn cảm thấy cả năm trôi qua nhanh hơn so với khi còn thơ ấu.
