Buzz
Là thành viên của họ bạch kim, nó đã từng soán ngôi vàng để trở thành kim loại có giá trị cao nhất hành tinh.
Đó chính là palladium.
Theo báo cáo từ Trung tâm nghiên cứu chung EC, Nga đang chi phối thị trường palladium thế giới với tỷ trọng áp đảo cả về khai thác lẫn xuất khẩu. Cụ thể, quốc gia này đóng góp tới 40% sản lượng khai thác toàn cầu và chiếm 30% lượng palladium giao dịch quốc tế.
Palladium được phát hiện năm 1802 bởi nhà khoa học người Anh William Hyde Wollaston.
Ưu thế này giúp Nga có được lợi thế cạnh tranh vượt trội nhờ sở hữu palladium - từng là kim loại quý giá nhất thế giới, đắt hơn cả vàng.
Sức mạnh khó tin từ 5 gram palladium
Palladium (Pd) là kim loại có ánh trắng bạc, thuộc nhóm 6 nguyên tố bạch kim quý hiếm (cùng với ruthenium, rhodium, osmium, iridium và platinum). Ngành công nghiệp ô tô chính là động lực chính thúc đẩy nhu cầu palladium toàn cầu.
Theo Bullion by Post (UK), có tới 86% sản lượng palladium được sử dụng để chế tạo bộ xúc tác khí thải ô tô - thành phần không thể thiếu trong động cơ đốt trong của hầu hết các phương tiện cơ giới hiện đại.
Mỗi bộ chuyển đổi xúc tác chỉ cần khoảng 5 gram palladium nhưng có khả năng giảm thiểu đáng kể các chất độc hại phát thải từ động cơ xăng.
Những chất độc hại này bao gồm carbon monoxide (CO), hydrocarbons (HC), nitrogen oxides (NOx) cùng các hạt bụi siêu mịn. Chúng không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe mà còn gây ô nhiễm không khí, tạo mưa axit và làm trầm trọng thêm hiệu ứng nhà kính.
Bộ chuyển đổi xúc tác sử dụng kim loại quý để lọc sạch khí thải, trở thành bộ phận quan trọng của những chiếc xe thân thiện với môi trường. Nguồn: Andrew Collins/Walker Exhaust
Nguyên lý hoạt động:
Palladium được phủ lên bề mặt cấu trúc tổ ong bằng gốm hoặc kim loại trong bộ xúc tác. Khi khí thải đi qua, palladium đóng vai trò xúc tác, biến đổi các chất độc thành hợp chất ít nguy hiểm hơn.
Điển hình: Palladium thúc đẩy quá trình oxy hóa carbon monoxide (CO) thành carbon dioxide (CO2) - chất ít độc hại hơn.
Đồng thời, nó còn giúp đốt cháy hoàn toàn hydrocarbon (HC) dư thừa, chuyển hóa chúng thành CO2 và nước (H2O).
Trong một số hệ thống, palladium còn có khả năng phân hủy NOx thành nitơ (N2) và oxy (O2).
Sự bùng nổ của kỷ nguyên palladium
Dù vàng và bạc vẫn luôn là ưu tiên hàng đầu của giới đầu tư kim loại quý, nhưng những năm gần đây palladium đã nổi lên như đối thủ cạnh tranh trực tiếp với vàng.
Biểu đồ minh họa diễn biến giá palladium thập kỷ qua. Từ năm 2016, giá trị kim loại này bùng nổ mạnh mẽ và chạm đỉnh 3.440 USD/ounce vào tháng 3/2022. Nguồn: Bullion by Post (UK)
Dù ít phổ biến hơn vàng, palladium đã chính thức soán ngôi kim loại quý đắt nhất thế giới vào tháng 1/2019 - lần đầu tiên trong lịch sử. Sau khi lập kỷ lục 3.440 USD/ounce tháng 3/2022, giá palladium điều chỉnh giảm về ngang mức bạch kim và thấp hơn vàng.
Tuy nhiên, với độ hiếm vượt trội (trữ lượng palladium trong vỏ Trái đất cực kỳ ít ỏi) cùng vai trò then chốt trong bảo vệ môi trường, palladium đang mở ra cơ hội đầu tư hấp dẫn. Tính đến 26/6/2025, giá palladium giao dịch ở mức 1.111 USD/ounce.
Ngoài lĩnh vực ô tô, palladium còn ứng dụng trong điện tử, trang sức, y tế, nha khoa và hóa chất. Đặc biệt, palladium là vật liệu chính chế tạo pin nhiên liệu, giúp chuyển hóa năng lượng hóa học thành điện năng. Theo Bloomberg, nhu cầu palladium từ xe hybrid cũng đang tăng trưởng mạnh.
Vùng Norilsk-Talnakh thuộc Bắc Siberia - cách Moscow 2.800km về phía đông bắc - là nguồn cung palladium chủ yếu của Nga. Norilsk Nickel (hay Nornickel), tập đoàn khai khoáng lớn nhất nước Nga, là đơn vị khai thác chính mỏ quý này.
