Thượng Đế cũng có thể thất nghiệp vì AI: Mô hình này đang tạo ra các phân tử sống hoàn toàn mới, có thể kéo mọi sinh vật trong vũ trụ về với Trái Đất của chúng ta

Một ngày nào đó, bạn sẽ thấy Thượng Đế lái xe máy điện để giao đồ ăn, vì tất cả những gì Ngài có thể sáng tạo, thì AI cũng có thể tái tạo được.

Khi nhắc đến các mô hình trí tuệ nhân tạo Large Language Models (LLMs), hay mô hình ngôn ngữ lớn, hầu hết chúng ta nghĩ ngay đến , Gemini, và gần đây nhất là Deepseek, những ứng dụng được cho là đang đe dọa đến công việc của hàng triệu nhà báo, biên dịch viên và lập trình viên trên toàn thế giới.

Bởi vì chỉ cần cung cấp ngôn ngữ của con người hoặc ngôn ngữ máy tính vào các mô hình LLMs, AI có thể học và thực hiện mọi công việc mà loài người có thể làm với ngôn ngữ đó, từ dịch thuật, lập trình phần mềm cho đến viết bài báo khoa học.

Bây giờ, chúng ta phải đặt ra một câu hỏi:

Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta nạp vào mô hình LLMs ngôn ngữ của sự sống, hoặc các phân tử sinh học đang tạo nên cơ thể con người và mọi sinh vật trên hành tinh của chúng ta?

Liệu AI có thể thay thế Thượng Đế hay Mẹ Thiên nhiên để "tạo ra" những sự sống hoàn toàn mới không? Một nghiên cứu gần đây đăng trên tạp chí Science cho rằng câu trả lời là: Có!

Vậy thì…

Thượng Đế cũng có thể đối mặt với nguy cơ thất nghiệp vì AI

Nghiên cứu mới này được công bố trên tạp chí Science, do các nhà khoa học từ công ty công nghệ sinh học EvolutionaryScale thực hiện. Họ đã cung cấp cho mô hình LLMs có tên là EvolutionaryScale Model 3 (ESM3) cấu trúc của 3,15 tỷ protein.

Các protein này là các phân tử cấu thành sự sống, được thu thập từ khắp nơi trên hành tinh, từ khu rừng mưa nhiệt đới Amazon, dưới đáy đại dương đến các lỗ thông thủy nhiệt gần lõi Trái Đất.

ESM3 sau đó được đưa vào một trong những siêu máy tính mạnh nhất thế giới, Andromeda Cluster, với 3632 GPU H100 và 768 GPU A100 để đào tạo, sử dụng 98 tỷ tham số, 771 tỷ gói dữ liệu, 236 triệu cấu trúc và 539 đặc điểm chức năng của protein.

Siêu máy tính này vận hành ở tốc độ 1.000 tỷ tỷ phép tính mỗi giây (1.10^24 FLOPS), mạnh gấp 5 lần so với các hệ thống dùng để đào tạo mô hình 4.

Thay vì học từ vựng, ngữ pháp và cách giao tiếp của con người, ESM3 đã học các quy tắc hóa học mà tự nhiên sử dụng để biến các nguyên tử vô cơ thành hữu cơ, biến những phân tử vô tri thành các protein tạo ra sự sống nguyên thủy đầu tiên cách đây 3,8 tỷ năm trên Trái Đất.

Kết quả là?

Mô hình này đã tự thiết kế một protein phát sáng huỳnh quang hoàn toàn mới, lần đầu tiên được tạo ra trên Trái Đất và mang tên esmGFP.

Các nhà khoa học cho biết esmGFP chỉ chia sẻ 58% cấu trúc với protein huỳnh quang giống nó nhất trong tự nhiên từng tồn tại. Điều này chứng tỏ khả năng lập trình sinh học, lý luận về trình tự, cấu trúc và chức năng protein mà mô hình ESM3 đã đạt được.

Vì nếu để esmGFP ra đời ngẫu nhiên, nó phải trải qua chính xác 20^229 x 4096^229 khả năng – một con số lớn hơn cả số nguyên tử trong vũ trụ mà chúng ta có thể quan sát được.

Ngay cả Thượng Đế (nếu có) - khi vận hành cỗ máy tiến hóa của Ngài - cũng sẽ cần tới 500 triệu năm mới có thể tạo ra esmGFP, theo ước tính của các nhà khoa học từ EvolutionaryScale.

Mô hình ESM3 của họ đã đạt được điều này chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi vài tháng. Thậm chí, nó còn có khả năng...

Kéo những sinh vật từ đa vũ trụ về với dòng thời gian của Trái Đất chúng ta

Việc một mô hình AI mới phát hiện ra một protein mới có thể không gây chú ý giữa hàng ngàn tin tức trên internet mỗi ngày, dù điều này có thể khiến Thượng Đế mất việc.

Tuy nhiên, điều này có thể khiến bạn phải suy nghĩ. Nếu như ESM3 đã có thể tạo ra một protein hoàn toàn mới, thì nó cũng có thể tạo ra những sự sống hoàn toàn mới, thứ không thể và sẽ không bao giờ xuất hiện trên Trái Đất, thậm chí trong cả vũ trụ của chúng ta.

Nói cách khác, ESM3 có thể mô phỏng các sinh vật sống ở một vũ trụ khác, trong một dòng thời gian khác và kéo chúng về với Trái Đất của chúng ta. Nó đang vào vai Thượng Đế, tạo ra sự sống trong các vũ trụ song song khác.

Nhưng bằng cách nào?

Câu hỏi này đưa chúng ta quay ngược lại năm 1989, trong một thí nghiệm tư duy do nhà sinh vật học tiến hóa Stephen Jay Gould đặt ra. Trong cuốn Sự sống kỳ diệu , Gould đã tự hỏi:

Nếu quá trình tiến hóa của sự sống trên Trái Đất có thể được tua ngược như một cuộn băng và phát lại từ đầu, liệu tiến trình này có diễn ra theo đúng trình tự như chúng ta đã thấy hôm nay hay không?

Hay nó sẽ diễn ra theo một cách hoàn toàn khác, tạo ra những loài sinh vật mới, những sinh vật bậc cao khác hoàn toàn so với loài người?

"Phát lại cuộn băng đó 1 triệu lần… và tôi nghi ngờ rằng bất cứ thứ gì giống Homo sapiens sẽ không bao giờ có thể tiến hóa trở lại" , đó là câu trả lời mà Gould đã viết.

Điều này đã gây ra cú sốc đối với thuyết tất định, cho rằng những gì đã xảy ra sẽ luôn xảy ra, bất kể bạn tua ngược cuộn băng lịch sử bao nhiêu lần, nó vẫn có một cốt truyện và kết cục như vậy.

ESM3 giờ đây chính là cú sốc thứ hai vào chủ nghĩa tất định, khi nó đã có thể tạo ra một protein huỳnh quang chỉ giống 58% với protein huỳnh quang mà tiến hóa tự nhiên đã tạo ra. Điều đó có nghĩa là 42% còn lại hoàn toàn khác biệt.

Mô hình AI này đã chứng minh rằng cách đây 500 triệu năm, tiến hóa có thể đã chọn một con đường khác để tạo ra esmGFP. Thượng Đế đã có thể tạo ra esmGFP, nhưng vì một lý do nào đó Ngài lại không làm vậy.

Hoặc có thể Ngài đã tạo ra esmGFP ở một vũ trụ khác, trên một Trái Đất khác. Nếu đúng vậy, ESM3 có thể trở thành một phòng thí nghiệm tiến hóa, cho phép các nhà khoa học xây dựng nhiều kịch bản khác nhau, kéo các sinh vật từ các vũ trụ khác về với Trái Đất của chúng ta.

Ví dụ, đó có thể là một sinh vật cao cấp giống loài người, nhưng chỉ chia sẻ 58% bộ gen, cấu trúc cơ thể và chức năng với loài người.

Và cả thực phẩm mới, thuốc mới, vật liệu mới

" Nghiên cứu này chỉ ra rằng có những khả năng sinh học hoàn toàn khả thi nhưng chưa bao giờ tiến hóa trên Trái Đất, gợi ý những con đường mà tiến hóa có thể đã đi qua nhưng chưa xảy ra, vì lịch sử cần thiết chưa từng diễn ra" , giáo sư Zachary Blount, nhà sinh vật học tại Đại học Michigan, Hoa Kỳ, cho biết.

"Nó mở ra những cách thức để khám phá nhiều khả năng sinh học, giúp chúng ta so sánh những gì khả thi về mặt sinh học với những gì thực sự hiện hữu hoặc đã từng tồn tại".

Tuy nhiên, trước khi nghĩ đến việc mang một sinh vật bậc cao từ một vũ trụ khác về Trái Đất của chúng ta – một ý tưởng rõ ràng chứa đựng nhiều nguy cơ – các nhà khoa học cho rằng họ nên ưu tiên sử dụng ESM3 cho những mục đích thiết thực hơn.

Với khả năng tạo ra các protein phi tự nhiên, ESM3 có thể giúp chúng ta giải quyết các vấn đề phi tự nhiên mà con người đã tạo ra, ví dụ như ô nhiễm nhựa.

ESM3 có thể được ứng dụng để tạo ra enzyme phân hủy nhựa, trung hòa khí CO2 hoặc các khí nhà kính đang góp phần làm Trái Đất nóng lên, cũng như giải quyết vấn đề khí thải, rác thải, và tạo ra các vật liệu thân thiện với môi trường hơn.

Mô hình AI này còn có thể hỗ trợ tạo ra các vắc-xin và thuốc mới, các loại thực phẩm bền vững và có lợi cho sức khỏe con người.

Nhìn chung, ESM3 đại diện cho một thế hệ các công nghệ AI tạo sinh không chỉ tạo ra văn bản, hình ảnh và video, mà còn có thể giúp chúng ta tạo ra những vũ trụ mô phỏng cho riêng mình.

Khi đó, tất cả mọi khả năng đều có thể xảy ra. Con người có thể chọn ra con đường tốt nhất cho vũ trụ thực của mình, kéo những protein hữu ích từ các vũ trụ khác về với Trái Đất, và biến dòng thời gian của vũ trụ này thành dòng thời gian chính, một "lịch sử cần thiết" theo cách nói của giáo sư Blount.

Vì vậy, không có gì bất ngờ nếu ở một số vũ trụ, Thượng Đế có thể sở hữu quyền năng tuyệt đối, nhưng ở vũ trụ mà chúng ta đang sống, Ngài sẽ chẳng lâu nữa phải lái xe máy điện giao đồ ăn, vì mọi thứ Ngài có thể tạo ra thì AI tạo sinh cũng sẽ làm được.