Buzz
Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thiết rằng môi trường sống đầy rẫy bẫy rập và nguy cơ chấn thương có thể là yếu tố thúc đẩy tinh tinh tại rừng Budongo phát triển tinh thần hỗ trợ lẫn nhau mạnh mẽ hơn
Một nghiên cứu mới hé lộ tinh tinh hoang dã không chỉ biết tự chữa vết thương bằng cây có tính kháng khuẩn, mà còn sẵn sàng giúp đỡ những con khác dù không cùng huyết thống. Đây là minh chứng hiếm có cho hành vi chăm sóc y tế có tính cộng đồng trong thế giới động vật, phản ánh sự phức tạp trong tư duy và hành vi của loài linh trưởng gần gũi nhất với con người.
Qua bốn tháng theo dõi đàn tinh tinh Sonso tại rừng Budongo, Uganda, các nhà khoa học ghi nhận nhiều cá thể bị thương do xung đột nội bộ hoặc bẫy người. Trong 41 hành vi chăm sóc sức khỏe được ghi lại, 34 là do tự chăm sóc, như dùng nước bọt khử trùng hay đắp lá cây lên vết thương. Đặc biệt, 7 trường hợp cho thấy tinh tinh hỗ trợ lẫn nhau bằng cách điều trị vết thương hoặc tháo bẫy. Những hành vi này không phụ thuộc vào độ tuổi, giới tính hay quan hệ huyết thống, thể hiện sự quan tâm xã hội vượt ngoài lợi ích cá nhân.
Không chỉ chăm sóc khi bị thương, một số tinh tinh còn thể hiện ý thức vệ sinh cá nhân sau các hành vi sinh học. Các nhà khoa học quan sát thấy một số cá thể dùng lá cây lau cơ thể sau khi giao phối hoặc đi vệ sinh – hành vi có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và duy trì sức khỏe trong môi trường hoang dã.
Điều đáng chú ý là tinh tinh không chỉ lo cho bản thân mà còn chủ động hỗ trợ đồng loại, thể hiện sự nhận biết và phản ứng trước tình trạng của con khác – có thể là biểu hiện của sự đồng cảm, nền tảng cho sự phát triển hành vi xã hội ở con người.
Tiến sĩ Elodie Freymann, tác giả chính của nghiên cứu từ Đại học Oxford, cho biết các cá thể phục hồi tốt sau khi được chăm sóc là bằng chứng cho thấy các hành vi này có hiệu quả thực tế, dù khó xác định chính xác kết quả nếu không có can thiệp. Nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng trong khi các hành vi chăm sóc này từng được ghi nhận ở tinh tinh nuôi nhốt, thì việc chứng kiến chúng trong môi trường tự nhiên là điều hiếm gặp.
Các nhà khoa học cho rằng áp lực từ môi trường sống đầy bẫy và nguy cơ chấn thương có thể đã thúc đẩy tinh tinh tại rừng Budongo phát triển tinh thần hỗ trợ lẫn nhau mạnh mẽ. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng cộng đồng tinh tinh Sonso có mức độ thuần hóa cao hơn, dễ tiếp cận hơn các nhóm khác, nên dữ liệu thu được có thể chưa phản ánh đầy đủ hành vi của toàn bộ quần thể.
Nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Frontiers in Ecology of Social Behavior và được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc làm sáng tỏ nguồn gốc tiến hóa của chăm sóc y tế cũng như các hành vi tương tác xã hội ở loài người.
Anh Việt
