Buzz
Hệ thống đập dày đặc dọc theo một chi lưu của sông Dương Tử đã bị triệt hạ để tái tạo môi trường tự nhiên.
Theo thông tin từ Tân Hoa Xã, Trung Quốc đã thực hiện chiến dịch lớn chưa từng có nhằm phục hồi hệ sinh thái sông Dương Tử - con sông dài nhất châu lục, với việc phá bỏ 300 đập nước và đóng cửa hàng loạt trạm thủy điện cỡ nhỏ tại khu vực thượng nguồn.
Tính đến cuối năm 2024, 300/357 đập trên sông Xích Thủy (còn gọi là sông Đỏ) đã bị tháo dỡ. Song song đó, 342/373 nhà máy thủy điện quy mô nhỏ trong khu vực này cũng đã ngưng hoạt động.
Với chiều dài hơn 400km chảy qua các tỉnh Vân Nam, Quý Châu và Tứ Xuyên, sông Xích Thủy là một trong số ít dòng sông thượng nguồn Dương Tử còn bảo tồn được môi trường sống tự nhiên cho nhiều loài cá đặc hữu quý hiếm. Tuy nhiên, mạng lưới đập và thủy điện dày đặc trong nhiều năm đã làm gián đoạn dòng chảy, khiến nhiều đoạn sông khô cạn, phá hủy bãi đẻ và chặn đường di cư của các loài thủy sản.
Giáo sư Chu Kiến Quân từ Đại học Thanh Hoa nhận định: 'Việc đóng cửa nhà máy thủy điện không có nghĩa là phá bỏ hoàn toàn công trình. Điều cốt yếu là thay đổi cơ chế vận hành sau khi ngừng phát điện để đảm bảo cân bằng sinh thái.'
Kể từ 2020, chính phủ Trung Quốc đã triển khai chiến dịch quy mô lớn nhằm điều chỉnh và tháo dỡ các công trình thủy điện nhỏ. Theo Tân Hoa Xã, nỗ lực này đã thu được thành tựu đáng kể khi nhiều loài thủy sinh, bao gồm cá tầm Dương Tử - loài từng bị xem như tuyệt chủng ngoài tự nhiên, đã dần phục hồi môi trường sống và có biểu hiện sinh sản trở lại.
Cá tầm Dương Tử và cá kiếm Trung Hoa từng là hai loài cá nước ngọt khổng lồ sinh sống tại hệ thống sông Dương Tử. Tuy nhiên, kể từ thập niên 1970, quần thể cá tầm đã suy giảm nghiêm trọng do việc xây dựng ồ ạt các đập nước và phát triển giao thông đường thủy. Đến năm 2000, giới khoa học không còn phát hiện thấy cá tầm con sinh sản tự nhiên trong toàn bộ lưu vực sông.
Tia hy vọng đã xuất hiện khi nhóm nghiên cứu từ Viện Thủy sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, dưới sự lãnh đạo của chuyên gia Lưu Phi, đã thả thành công hai lứa cá tầm vào sông Xích Thủy trong các năm 2023 và 2024. Kết quả theo dõi cho thấy đàn cá đã thích nghi tốt với môi trường tự nhiên và phát triển khỏe mạnh.
Vào tháng 4/2025, nhóm nghiên cứu tiếp tục thí nghiệm bằng cách thả 20 cá thể cá tầm trưởng thành vào một đoạn sông tại Quý Châu để quan sát khả năng sinh sản. Chỉ sau vài tuần, họ đã ghi nhận được hiện tượng đẻ trứng và nở con tự nhiên - một thành tựu đột phá trong công cuộc bảo tồn loài này.
Ông Lưu nhận định: 'Những kết quả này chứng minh môi trường sinh thái tại sông Xích Thủy hiện đã đủ điều kiện lý tưởng để cá tầm Dương Tử sinh trưởng và sinh sản tự nhiên.'
Theo số liệu giám sát mới nhất, hệ sinh thái sông Xích Thủy đang trên đà hồi phục rõ rệt với sự gia tăng cả về số lượng lẫn đa dạng các loài cá tại nhiều khu vực.
Song song đó, Trung Quốc cũng áp dụng nhiều biện pháp bảo vệ sông Dương Tử, trong đó nổi bật là lệnh cấm đánh bắt cá 10 năm bắt đầu từ 2020. Riêng tại Tứ Xuyên, tính đến cuối năm 2021, chính quyền đã hoàn thành việc điều chỉnh 5.131 trạm thủy điện nhỏ, bao gồm đóng cửa vĩnh viễn 1.223 trạm.
Các địa phương còn ban hành lệnh cấm tuyệt đối hoạt động khai thác cát lòng sông - nguyên nhân chính gây xói mòn và phá hủy môi trường sinh sản của các loài thủy sinh.
Theo báo cáo được công bố vào tháng 8 năm 2024, Trung Quốc khẳng định hệ sinh thái thủy sinh tại sông Dương Tử đã có sự phục hồi rõ rệt. Những biện pháp như cấm đánh bắt cá, hạn chế xây dựng thủy điện quy mô nhỏ cùng các chính sách phục hồi môi trường đã mang lại hiệu quả tích cực. Các loài cá, sinh vật không xương sống và lưỡng cư đều gia tăng về số lượng, đồng thời chất lượng nước ở những nhánh sông chính đạt mức 'tuyệt hảo'.
Vu Lam
Theo SCMP
