Từ nhiệm vụ 8 ngày biến thành cuộc hành trình hơn 9 tháng kẹt lại ngoài vũ trụ: Điều gì thực sự xảy ra với hai nhà du hành vũ trụ của NASA?

Butch Wilmore và Suni Williams, hai phi hành gia, đã trải qua 9 tháng ngoài không gian trước khi trở về Trái Đất.

Vào ngày 18 tháng 3 năm 2025 (theo giờ Mỹ), Butch Wilmore và Suni Williams, hai nhà du hành vũ trụ của NASA, cuối cùng đã trở lại Trái Đất sau hơn 9 tháng (286 ngày) bị kẹt trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Hành trình của họ, ban đầu chỉ dự kiến kéo dài 8 ngày, đã trở thành một trong những sứ mệnh không gian đáng chú ý và đặc biệt nhất trong thời gian gần đây. 

Hành trình từ 8 ngày kéo dài thành 286 ngày

Butch Wilmore (62 tuổi) và Suni Williams (59 tuổi) là những phi hành gia kỳ cựu của NASA. Họ được lựa chọn để thực hiện một sứ mệnh quan trọng: chuyến bay thử nghiệm có người lái đầu tiên của tàu vũ trụ Starliner do Boeing phát triển. Chuyến bay mang tên "Crew Flight Test" (tạm dịch "chuyến bay thử nghiệm với phi hành đoàn") được phóng lên từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, vào ngày 5/6/2024. Mục tiêu là đưa họ đến ISS, kiểm tra khả năng hoạt động của Starliner trong môi trường không gian thực tế, và sau đó trở về Trái Đất sau khoảng 8 ngày.

Đây là một cột mốc quan trọng đối với NASA và Boeing, nhằm chứng minh rằng Starliner có thể trở thành phương tiện vận chuyển phi hành gia đáng tin cậy, bên cạnh tàu Crew Dragon của SpaceX. Wilmore đảm nhận vai trò chỉ huy, còn Williams là phi công. Cả hai đều có nhiều kinh nghiệm trong các sứ mệnh không gian trước đó, với Williams đã tích lũy hơn 300 ngày ngoài không gian qua hai nhiệm vụ trước.

Ban đầu, mọi thứ diễn ra suôn sẻ khi Starliner đưa Wilmore và Williams đến ISS thành công vào ngày 6 tháng 6 năm 2024. Tuy nhiên, trong quá trình bay và kết nối với trạm, các kỹ sư đã phát hiện ra hàng loạt vấn đề kỹ thuật nghiêm trọng. Đầu tiên là sự cố với hệ thống động cơ đẩy: một số động cơ không hoạt động như dự kiến, làm ảnh hưởng đến khả năng điều khiển chính xác của tàu. Tiếp theo, các kiểm tra cho thấy có hiện tượng rò rỉ khí heli – một thành phần quan trọng trong hệ thống đẩy – xảy ra trong quá trình lên quỹ đạo.

NASA và Boeing đã nhanh chóng tiến hành phân tích dữ liệu và thử nghiệm từ xa để đánh giá mức độ an toàn của Starliner cho chuyến trở về. Trong nhiều tuần, các đội kỹ thuật trên mặt đất đã vật lộn để tìm ra giải pháp. Đến tháng 8/2024, NASA đã đưa ra quyết định khó khăn: Starliner không đủ an toàn để đưa Wilmore và Williams trở lại Trái Đất. Thay vào đó, tàu được lệnh quay về trong tình trạng không người lái vào ngày 6/9/2024, để lại hai phi hành gia trên ISS.

Cuộc sống trên ISS

Ban đầu, Wilmore và Williams chỉ mang theo vật tư và kế hoạch cho một sứ mệnh kéo dài 8 ngày. Khi bị mắc kẹt, NASA đã nhanh chóng điều chỉnh để tích hợp họ vào đội ngũ phi hành đoàn thường trực của ISS, cụ thể là tham gia Expedition 71 và sau đó là Crew-9. Nhờ vậy, họ trở nên bận rộn hơn.

Theo đó, họ đã tham gia vào các hoạt động thường nhật của ISS, bao gồm bảo trì trạm, sửa chữa hệ thống, và hỗ trợ các thí nghiệm khoa học. NASA đã lên lịch chi tiết cho từng ngày, với 3 ca làm việc và 2 giờ tập thể dục bắt buộc để duy trì sức khỏe. Các thí nghiệm mà họ thực hiện bao gồm nghiên cứu về ảnh hưởng của vi trọng lực lên cơ thể người, thử nghiệm công nghệ mới, và theo dõi các hệ thống của trạm.

Đối với việc tập thể dục, họ sử dụng máy chạy bộ, xe đạp cố định và các thiết bị tạo lực kháng. Đối với các phi hành gia làm việc ngoài không gian, việc tập luyện thể chất là cực kỳ quan trọng, giúp ngăn chặn tình trạng teo cơ và loãng xương – một trong những vấn đề nghiêm trọng khi sống lâu trong môi trường không trọng lực.

Tất nhiên, nguồn thực phẩm của họ cũng được đảm bảo, chủ yếu là các loại đồ ăn khô hoặc đông lạnh được gửi từ Trái Đất thông qua các chuyến tiếp tế định kỳ. Họ thường dùng các món như thịt đóng hộp, ngũ cốc, súp, và cà ri Nhật Bản – những thực phẩm được thiết kế đặc biệt để phù hợp với môi trường không trọng lực. Nước uống được tái chế từ nước tiểu và mồ hôi thông qua hệ thống lọc hiện đại của ISS.

Những rủi ro vượt xa dự đoán

Có thể bạn nghĩ rằng với một lịch trình như vậy, việc sống ngoài không gian trong vài tháng là điều dễ dàng. Tuy nhiên, thực tế không phải như vậy. Sống và làm việc trong môi trường không trọng lực trong thời gian dài tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe.

Tiếp xúc với bức xạ vũ trụ

Trong không gian, các phi hành gia không được bảo vệ bởi bầu khí quyển và từ trường của Trái Đất, khiến họ phải đối mặt với bức xạ từ Mặt Trời, các tia vũ trụ, và các hạt năng lượng cao. NASA ước tính rằng mức độ bức xạ trên ISS cao gấp 10 lần so với trên Trái Đất. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư (bao gồm cả những loại hiếm gặp), tổn thương DNA, và suy giảm hệ miễn dịch. Với 9 tháng, lượng bức xạ tích lũy mà họ phải chịu có thể vượt quá ngưỡng an toàn mà NASA quy định cho một phi hành gia trong suốt sự nghiệp.

Teo cơ và loãng xương

Trong môi trường không trọng lực, cơ thể không cần chống lại lực hấp dẫn, dẫn đến tình trạng teo cơ (đặc biệt ở chân, tay và tim) và giảm mật độ xương (tương tự như bệnh loãng xương). Theo NASA, các phi hành gia có thể mất từ 1-2% mật độ xương mỗi tháng khi ở trong không gian. Quá trình này không thể phục hồi hoàn toàn sau khi trở về Trái Đất. Sau 9 tháng, những tổn thương này có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động và sức khỏe tim mạch.

Thay đổi trong hệ tuần hoàn máu

Khi không có trọng lực, máu và các chất lỏng trong cơ thể dồn lên phần đầu, gây sưng mặt, tăng áp lực lên mắt (có thể dẫn đến giảm thị lực), và giảm lưu thông máu ở phần dưới cơ thể. Điều này cũng làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông – một mối nguy hiểm đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý

Sống trong không gian chật hẹp, xa cách gia đình, và đối mặt với sự bất định trong suốt 9 tháng có thể dẫn đến căng thẳng, lo lắng, hoặc thậm chí trầm cảm. Dù Wilmore và Williams đã thể hiện sự kiên cường, các nghiên cứu cho thấy thời gian dài trong không gian có thể gây ra "hiệu ứng toàn cảnh" (nhận thức mới về sự mong manh của Trái Đất) hoặc cảm giác bị cô lập.

Suy yếu hệ miễn dịch

Bức xạ và vi trọng lực làm suy yếu khả năng miễn dịch, khiến các phi hành gia dễ mắc bệnh hơn. Trong môi trường kín của ISS, vi khuẩn và vi rút cũng có thể biến đổi, trở nên nguy hiểm hơn.

Hành động của Tổng thống Donald Trump 

Sự kiện hai phi hành gia bị mắc kẹt trên ISS đã thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng quốc tế. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần bày tỏ quan điểm về vụ việc. Vào tháng 1/2025, ông đã chia sẻ trên Truth Social rằng đã yêu cầu Elon Musk và SpaceX (công ty của Elon Musk) thực hiện nhiệm vụ giải cứu "hai phi hành gia dũng cảm".

Ngày 6/3 vừa qua, ông Trump tiết lộ rằng đã nhờ Elon Musk thực hiện việc đưa hai phi hành gia trở về và cho biết quá trình này sẽ mất khoảng 2 tuần. Ông cũng nói thêm: "Chúng tôi yêu quý các bạn, và chúng tôi sẽ đưa các bạn về nhà. Các bạn không xứng đáng phải ở lại đó lâu như vậy".

Tỷ phú giàu nhất thế giới Elon Musk cũng rất tích cực trong việc tổ chức chuyến bay giải cứu. Musk còn tuyên bố rằng SpaceX đã từng đề xuất giải cứu họ từ năm 2024 nhưng bị từ chối, mặc dù NASA không xác nhận thông tin này.

Về phía NASA, họ cho biết đã lên kế hoạch đưa hai phi hành gia trở về từ năm ngoái. Nguyên nhân khiến quá trình này bị kéo dài là do các vấn đề kỹ thuật phức tạp.

Trở về an toàn

Sau nhiều nỗ lực, cuối cùng tàu Falcon 9 chở 4 phi hành gia thay thế đã cất cánh thành công vào tối ngày 14/3. Nhóm 4 người này bao gồm Anne McClain và Nichole Ayers từ NASA, Takuya Onishi từ Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA), và Kirill Peskov từ Roscosmos. Sau khoảng 28 giờ bay, họ đã kết nối thành công với ISS để tiếp quản công việc.

Hai phi hành gia Wilmore và Williams rời ISS vào ngày 18 tháng 3 năm 2025 (theo giờ địa phương) và hạ cánh xuống Vịnh Mexico ngoài khơi bờ biển Florida sau khoảng 17 giờ, trước khi đáp xuống biển với sự hỗ trợ của 4 chiếc dù. Cùng có mặt trên tàu là hai phi hành gia Nick Hague của NASA và Aleksandr Gorbunov của cơ quan vũ trụ Roscosmos.

Lực lượng cứu hộ đã chờ sẵn, reo hò khi con tàu hạ cánh an toàn. Trên biển, một đàn cá heo xuất hiện như để chào đón những người hùng trở về.

Những hình ảnh đầu tiên của hai phi hành gia cũng được tiết lộ. Dù mệt mỏi sau hành trình dài, cả hai vẫn nở nụ cười, vẫy tay chào khi thấy ống kính máy quay. Họ được di chuyển ra bằng cáng. Cả hai sẽ được đưa đến Houston để tham gia chương trình phục hồi kéo dài 45 ngày. 

Tại sao hai nhà khoa học được đưa đi bằng cáng?

Việc Butch Wilmore và Suni Williams được đưa ra khỏi tàu Crew Dragon trên cáng là một phần của quy trình tiêu chuẩn của NASA đối với các phi hành gia trở về từ các sứ mệnh dài ngày trên ISS. 

Sau thời gian dài sống trong môi trường không trọng lực, các phi hành gia có thể gặp nhiều vấn đề sức khỏe như teo cơ, loãng xương, hoặc thay đổi tuần hoàn máu. Do đó, NASA áp dụng quy trình đưa phi hành gia ra khỏi tàu bằng cáng như một biện pháp an toàn bắt buộc, bất kể họ cảm thấy khỏe mạnh đến đâu. 

John DeWitt, cựu nhà khoa học cấp cao của NASA, từng giải thích: "Nhiều phi hành gia không muốn được đưa ra bằng cáng, nhưng họ buộc phải tuân thủ". Wilmore và Williams, dù đã duy trì chế độ tập luyện nghiêm ngặt trên ISS (2 giờ mỗi ngày với máy chạy bộ, xe đạp và thiết bị kháng lực), vẫn không thể tránh khỏi những thay đổi sinh lý sau 9 tháng.

Trong những ngày tới, hai phi hành gia sẽ tham gia chương trình phục hồi chức năng kéo dài 45 ngày. Chương trình này được thiết kế bởi các chuyên gia Sức mạnh, Thể lực và Phục hồi (Astronaut Strength, Conditioning and Rehabilitation - ASCR) của NASA, nhằm giúp họ thích nghi lại với trọng lực Trái Đất và khôi phục sức khỏe về mức trước khi bay.

Chương trình này bao gồm các bài tập vận động thích nghi, tăng cường cơ bắp, điều hòa tim mạch... Ngoài ra, các phi hành gia cũng sẽ được theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe, bao gồm huyết áp, nhịp tim, mật độ xương, và chức năng mắt để đảm bảo không có bất kỳ vấn đề bất thường nào.

Phi hành gia: Nghề đầy thử thách

Nghề phi hành gia mang lại thu nhập cao và những trải nghiệm độc đáo mà không ngành nghề nào khác có được. Tuy nhiên, đằng sau hào quang ấy là những khó khăn và thử thách không phải ai cũng có thể vượt qua. 

Để trở thành phi hành gia, một người phải đáp ứng những tiêu chuẩn vô cùng khắt khe. Trước hết, họ cần có sức khỏe toàn diện, cả về thể chất lẫn tinh thần, vì môi trường không gian khắc nghiệt đòi hỏi cơ thể phải chịu đựng áp lực, thay đổi trọng lực và những tình huống căng thẳng kéo dài. 

Ngoài ra, trình độ học vấn cũng là một yếu tố quan trọng, thường yêu cầu bằng cấp cao trong các lĩnh vực như khoa học, kỹ thuật hoặc y học, cùng với nhiều năm kinh nghiệm thực tế. Các cơ quan như NASA hay Roscosmos còn tiến hành kiểm tra tâm lý kỹ lưỡng để đảm bảo ứng viên có thể giữ bình tĩnh trong những tình huống nguy hiểm, chẳng hạn khi thiết bị gặp sự cố giữa không gian bao la.

Nguy hiểm của nghề phi hành gia là điều không thể xem nhẹ. Mỗi chuyến bay vào không gian đều tiềm ẩn rủi ro, từ nguy cơ nổ tên lửa khi phóng đến việc tiếp xúc với bức xạ vũ trụ có thể gây tổn hại lâu dài cho sức khỏe. 

Chưa kể, môi trường không trọng lực ảnh hưởng đến xương và cơ bắp, khiến phi hành gia phải tập luyện liên tục để giảm thiểu tác động. Trong lịch sử, đã có những tai nạn đau lòng như vụ nổ tàu Challenger năm 1986 hay tàu Columbia năm 2003, minh chứng cho việc mỗi nhiệm vụ đều là một lần đối mặt với ranh giới giữa sự sống và cái chết. Ngay cả khi mọi thứ diễn ra suôn sẻ, việc sống trong không gian chật hẹp, phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ để duy trì sự sống, cũng là một áp lực lớn về tâm lý.

Ngoài những thử thách về thể chất và nguy cơ trực tiếp, phi hành gia còn phải đối mặt với những khó khăn về mặt tinh thần và đời sống cá nhân. Họ thường xuyên phải xa gia đình trong thời gian dài, đôi khi hàng tháng hoặc thậm chí hàng năm, như khi làm việc trên Trạm Vũ trụ Quốc tế. 

Sự cô lập này không chỉ đến từ khoảng cách vật lý mà còn từ việc không thể trực tiếp tham gia vào cuộc sống của người thân, như chứng kiến con cái lớn lên hay hỗ trợ gia đình trong lúc khó khăn. 

Hơn nữa, khi sống trong không gian, họ bị tách biệt khỏi những điều đơn giản của cuộc sống trên Trái Đất, như không khí trong lành, âm thanh tự nhiên hay đơn giản là một bữa ăn ngon tại nhà hàng. Tất cả những hy sinh này đòi hỏi phi hành gia phải có ý chí kiên cường và sự cống hiến tuyệt đối cho sứ mệnh của mình.

Từ những tiêu chuẩn khắt khe để được tuyển chọn, những nguy hiểm luôn rình rập, đến sự hy sinh trong đời sống cá nhân, mỗi phi hành gia đều phải trả giá đắt để chinh phục bầu trời. Tuy nhiên, chính sự kiên trì và niềm đam mê khám phá đã giúp họ vượt qua mọi thử thách, mang lại những bước tiến vĩ đại cho nhân loại trong hành trình khám phá vũ trụ.

Ảnh: Reuters