Buzz
Một thành phố khổng lồ dọc theo con đường tơ lụa đã được phát hiện nhờ việc sử dụng máy bay không người lái kết hợp công nghệ lidar.
Con đường tơ lụa là một tuyến thương mại lịch sử nối liền các nền văn minh phương Đông và phương Tây.
Con đường tơ lụa là một mạng lưới thương mại phức tạp, hình thành từ thời kỳ đồ Đồng và đạt đỉnh cao vào thời Trung Cổ, từ thế kỷ 6 đến 11. Tuyến đường này kéo dài từ Bắc Kinh, Hàng Châu đến các thành phố lớn như Constantinople và Cairo, đi qua nhiều điểm dừng quan trọng như Tehran và Baghdad. Các thương nhân thời Trung Cổ mang theo hàng hóa như tơ lụa, nước hoa, kính và nhiều sản phẩm khác từ Trung Quốc. Họ mất gần một năm để di chuyển qua các khu vực này và cuối cùng tới châu Âu để bán hàng hóa của mình.
Con đường tơ lụa nối liền hai lục địa, châu Á và châu Âu
Dãy Thiên Sơn là một thử thách lớn mà các thương gia phải vượt qua trên con đường tơ lụaKhám phá khảo cổ học phát hiện thành phố đã bị mất tích
Nghiên cứu về các thành phố cổ đại trên Con đường Tơ lụa được thực hiện bởi Michael Frachetti, giáo sư khảo cổ học, cùng với Farhod Maksudov, giám đốc Trung tâm Khảo cổ Quốc gia Uzbekistan. Trong nghiên cứu này, hai thành phố được tập trung là Tashbulak và Tugunbulak ở Uzbekistan. Việc nghiên cứu Tashbulak bắt đầu từ năm 2011, còn Tugunbulak được nghiên cứu từ năm 2018. Nghiên cứu đầu tiên đã phát hiện Tashbulak, một khu dân cư có diện tích khoảng 25 hecta, nằm ở phía tây dãy núi Thiên Sơn, ở độ cao khoảng 2000 mét so với mực nước biển tại Uzbekistan hiện nay. Thành phố này có một pháo đài ở trung tâm và các khu đô thị dày đặc với 98 tòa nhà bao quanh bởi tường thành. Kích thước và bố cục của Tashbulak giống với các thành phố khác cùng thời kỳ trong khu vực, cho thấy sự ảnh hưởng của một phong cách quy hoạch chung.
Những thành phố bị mất tích: Tashbulak và Tugunbulak tại Uzbekistan, trên tuyến đường tơ lụa
Trong một lần nghiên cứu đồ gốm tại Tashbulak vào năm 2015, nhóm nghiên cứu đã gặp một viên chức bảo vệ rừng địa phương, người đã xác nhận rằng quanh khu vực nhà mình có những món đồ gốm tương tự. Michael Frachetti sau đó đã tới thăm và phát hiện ra rằng ngôi nhà của viên chức này xây dựng trên nền một thành trì cổ. Vào năm 2022, sau khi chuẩn bị kỹ lưỡng, nhóm nghiên cứu đã sử dụng công nghệ Lidar tiên tiến với máy bay không người lái để quét khu vực và lập bản đồ các trung tâm đô thị tại đây.
Mặc dù khu vực này có địa hình gồ ghề và nằm trên một cao nguyên, điều này gây khó khăn trong việc phát hiện và khai quật, nhưng lợi thế là khu vực này ít cây cối, giúp máy bay không người lái bay thấp hơn, tăng độ chính xác trong việc tạo bản đồ 3D và phát hiện các đặc điểm khảo cổ tiềm năng.Thành phố Tugunbulak - khu đô thị sầm uất thời trung cổ
Dựa vào phân tích AI, nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra thành phố Tugunbulak nằm ở độ cao khoảng 2000 mét so với mực nước biển — tương tự như Machu Picchu hay Lhasa ở Tây Tạng. Thành phố này có diện tích 120 hecta, gấp 5 lần so với Tashbulak và được bao quanh bởi những bức tường thành kiên cố. So với các thành phố tấp nập thời Trung Cổ như Siena (105 hecta) hay Genoa (20 hecta), Tugunbulak thật sự là một siêu đô thị.
Ảnh tạo bởi Lidar khi quét thành phố Tugunbulak
Nói về mặt xây dựng thì các bức tường bao quanh thành phố được xây dựng bằng đất nện, với việc nén đất thành một vật liệu dày đặc giống như xi măng, tạo ra những bức tường kiên cố và chắc chắn. Sau đó, bên trong thành phố được xây dựng với với sự phức tạp về kiến trúc, với bố cục chặt chẽ cùng một số lượng lớn các toà nhà nằm sát nhau. Bên trong thành phố có sự phức tạp về kiến trúc với bố cục chặt chẽ cùng số lượng lớn các tòa nhà nằm sát nhau. Đây cũng là trung tâm đô thị nhộn nhịp với đường phố và quảng trường thể hiện cơ sở hạ tầng có tổ chức, tạo điều kiện cho sự di chuyển và tương tác xã hội. Quảng trường có thể là không gian công cộng cho các cuộc tụ họp hoặc hoạt động dân sự. Hơn nữa, sự tồn tại của các cung điện cho thấy rằng thành phố không chỉ là trung tâm thương mại mà còn có ý nghĩa chính trị hoặc hành chính — đồng thời phản ánh sự phân hóa giai cấp rõ rệt.
Cuối cùng, các cơ sở công nghiệp đã đưa ra giả thuyết rằng thành phố này có thể đã tham gia vào việc sản xuất sắt hoặc thép, đóng một vai trò quan trọng trong việc cung cấp vật liệu cho các khu vực khác dọc theo Con đường Tơ lụa. Khu vực núi xung quanh rất giàu quặng sắt, điều này càng củng cố giả thuyết rằng Tugunbulak có thể đã từng là một trung tâm chế tạo kim loại lớn. Những yếu tố này kết hợp lại cho thấy thành phố có một môi trường đô thị phát triển, với một cấu trúc xã hội phức tạp và nền kinh tế tự chủ, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế dọc theo Con đường Tơ Lụa.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải về cách thức sống và làm việc của cư dân Tugunbulak. Các nhà nghiên cứu đang tự hỏi liệu họ có phải là những thợ rèn tài ba hay có thể một số cư dân là những người du mục, thường xuyên ghé qua để giao thương.
Nguồn: Ars Technica
