Buzz
Điều đặc biệt về vật thể này là nó không thể được quan sát bằng mắt thường, không phát ra tia X hay bất kỳ bức xạ nào.
Vào ngày 6 tháng 5 năm 2020, một nhóm các nhà thiên văn học từ Đài thiên văn Nam Âu (ESO) đã công bố một phát hiện khiến nhiều người bất ngờ: một hố đen cách Trái Đất khoảng 1.000 năm ánh sáng, được xem là gần nhất trong số các hố đen từng được phát hiện đến thời điểm đó. Điều kỳ lạ là không ai có thể thấy nó bằng mắt thường, không có tia X hay bức xạ – chỉ có một quỹ đạo kỳ lạ của một ngôi sao trong hệ sao HR 6819 để các nhà khoa học dựa vào.
Hệ sao HR 6819, nằm trong chòm sao Thiên Hạc (Telescopium), từ lâu đã được quan sát như một hệ sao đôi. Tuy nhiên, khi nhóm nghiên cứu phân tích phổ quang từ Đài thiên văn La Silla (Chile), họ phát hiện sự chuyển động kỳ lạ của một trong những ngôi sao, như thể nó đang quay quanh một vật thể có khối lượng gấp bốn lần Mặt Trời nhưng hoàn toàn vô hình. Kết luận sơ bộ cho rằng có thể có một hố đen quiescent – một hố đen 'ngủ yên', không phát sáng vì không hút đủ vật chất.
Điều này thật đặc biệt: hầu hết các hố đen mà nhân loại quan sát được đều là những 'kẻ tham ăn' – chúng hút khí, bụi, và vật chất từ các sao lân cận và phát ra tia X cực mạnh. Nhưng hố đen trong hệ HR 6819 lại không giống vậy. Nó không hấp thụ gì, không phát sáng, không hiện hình – chỉ để lại lực hấp dẫn đủ mạnh để làm lộ diện qua chuyển động của các thiên thể gần đó. Nếu phát hiện này được xác nhận, đây sẽ là hố đen không phát xạ đầu tiên được phát hiện thông qua phương pháp gián tiếp, đồng thời nhắc nhở rằng vũ trụ có thể còn rất nhiều 'bóng ma hấp dẫn' đang ẩn nấp.
Tuy nhiên, câu chuyện vẫn chưa kết thúc. Vào năm 2022, một nhóm các nhà khoa học từ Đại học KU Leuven (Bỉ) đã đặt lại nghi vấn. Dựa trên các quan sát bổ sung và mô hình quỹ đạo khác nhau, họ cho rằng HR 6819 có thể chỉ là một hệ sao đôi với quỹ đạo nghiêng và không có hố đen nào. Thay vì đưa ra kết luận rõ ràng, tranh luận này đã làm bùng lên sự quan tâm trở lại với một lĩnh vực ít được chú ý: tìm kiếm các hố đen 'lặng thầm' trong vũ trụ.
Hố đen được cho là tồn tại khắp nơi trong vũ trụ, nhưng phần lớn chúng là vô hình nếu không tương tác với vật chất xung quanh. Việc phát hiện hố đen thông qua ảnh hưởng hấp dẫn, thay vì bức xạ, là minh chứng cho sức mạnh của thiên văn học gián tiếp, và sẽ trở thành phương pháp chủ đạo trong các dự án nghiên cứu trong tương lai, như Gaia của ESA hay dự án Black Hole Hunter tại Nam bán cầu.
Một điều thú vị là khoảng cách 1.000 năm ánh sáng – tương đương với hơn 9,5 triệu tỷ km – dù nghe có vẻ xa xôi, nhưng thực chất lại rất gần khi so với thước đo của vũ trụ. Trước đó, hố đen được cho là gần nhất, A0620-00, lại cách xa gần gấp đôi. Suy nghĩ về điều này, các nhà khoa học càng cảm thấy lo ngại: nếu một hố đen như vậy có thể tồn tại ngay gần chúng ta, không phát sáng, không tạo ra nhiễu loạn rõ ràng, vậy còn bao nhiêu hố đen khác đang âm thầm di chuyển trong dải Ngân Hà mà chúng ta chưa hề nhận thấy?
