Buzz
Một số loài rắn có khả năng ngăn chặn nọc độc tiếp cận các cơ quan nhận diện trong cơ thể, giống như xây dựng một lớp bảo vệ để ngăn chặn sự xâm nhập của chất độc.
Rắn là một trong những loài động vật có nọc độc mạnh mẽ, đủ sức hạ gục con mồi chỉ trong vài giây. Tuy nhiên, điều gây tò mò là tại sao chúng không bị ảnh hưởng bởi chính nọc độc của mình?
Một nghiên cứu từ Đại học Queensland (Úc) đã giúp giải đáp câu hỏi này. Các nhà khoa học phát hiện rằng một số loài rắn sở hữu cơ chế đặc biệt ngăn không cho nọc độc tác động vào hệ thần kinh của chúng – trong đó, một phương pháp thú vị sử dụng điện tích đã thu hút sự chú ý.
Cơ chế tự bảo vệ khỏi nọc độc
Để sinh tồn, các loài động vật có nọc độc mạnh buộc phải phát triển cơ chế miễn dịch với chính chất độc của mình. Một số loài rắn có khả năng ngăn cản nọc độc xâm nhập vào cơ thể, tựa như xây dựng một hàng rào bảo vệ để chống lại sự xâm nhập của độc tố.
Nhóm nghiên cứu từ Đại học Queensland đã phát hiện ra một phương pháp kháng độc khác mà rắn sử dụng: thay đổi điện tích của các cơ quan cảm nhận nọc độc để tránh bị ảnh hưởng.
Các loại nọc độc thần kinh alpha của rắn thường mang điện tích dương, giúp chúng dễ dàng kết nối với các cơ quan cảm nhận mang điện tích âm của con mồi, từ đó làm tê liệt hệ thần kinh nhanh chóng. Tuy nhiên, cơ chế này lại không có tác dụng đối với chính loài rắn.
Các nhà nghiên cứu đã phát hiện rằng rắn đã tiến hóa để điều chỉnh điện tích của các cơ quan cảm nhận từ âm thành dương. Điều này khiến nọc độc mang điện tích dương không thể kết nối với các thụ thể thần kinh của chúng, giống như hai cực cùng dấu của nam châm đẩy nhau.
"Khi nọc độc không thể kết nối với cơ quan cảm nhận, nó sẽ không thể phát huy tác dụng. Đây là một cơ chế kháng độc tự nhiên vô cùng đặc biệt mà rắn đã phát triển", nhóm nghiên cứu giải thích.
Cơ chế tiến hóa nhiều lần ở các loài rắn
Trước đây, các nhà khoa học đã biết một số loài động vật như cầy mangut có khả năng kháng nọc độc rắn nhờ một đột biến ngăn ngừa chất độc thần kinh tác động lên cơ thể. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên hiện tượng "từ chối nọc độc bằng điện tích" được phát hiện.
Đặc biệt, cơ chế này đã xuất hiện ít nhất 10 lần trong quá trình tiến hóa của nhiều loài rắn khác nhau, nhất là những loài có nguy cơ bị tấn công bởi các loài rắn sở hữu nọc độc thần kinh alpha.
Một ví dụ tiêu biểu là trăn Miến Điện, loài di chuyển chậm và thường bị rắn hổ mang săn đuổi. Nghiên cứu chỉ ra rằng trăn Miến Điện có khả năng kháng độc thần kinh cực kỳ hiệu quả. Tương tự, rắn chuột chũi Nam Phi – loài rắn khác cũng di chuyển chậm – sở hữu khả năng kháng độc cao để tránh bị rắn hổ mang tấn công.
Ngược lại, những loài rắn không cùng môi trường sống với rắn độc lại không sở hữu cơ chế kháng độc này. Ví dụ, trăn châu Á sống trên cây khi còn nhỏ hay trăn Úc – loài không phải đối mặt với rắn độc – không tiến hóa khả năng kháng độc tương tự.
