Buzz
Vào mùa hè vừa rồi, cô Laura Mariano từ đại học Harvard đã phỏng vấn 500 bạn trẻ ở độ tuổi thanh thiếu niên để nghiên cứu sự liên quan giữa công nghệ và cảm giác cô đơn. Kết quả thu được thực sự rất đáng lo ngại.
Trong suốt quá trình nghiên cứu, cô Mariano đã hợp tác với một số influencer trên Instagram để tìm kiếm những người trẻ tuổi tham gia khảo sát. Họ được yêu cầu trả lời các câu hỏi về mức độ tương tác xã hội của mình, mỗi ngày ba lần. Hơn 50% người tham gia cho biết trong vòng một giờ qua, họ không nói chuyện với bất kỳ ai, dù là trực tiếp hay qua mạng.
Điều này có nghĩa là, dù có những giờ nghỉ giữa các tiết học hay dành nhiều thời gian trên các mạng xã hội, rất nhiều bạn trẻ không có sự tương tác xã hội nào.
Năm ngoái, ông Vivek Murthy, tổng y sĩ Hoa Kỳ, đã cảnh báo rằng nước Mỹ đang đối mặt với “đại dịch cô đơn”. Người dân Mỹ cảm thấy cô đơn hơn, thiếu đi những người bạn thân thiết và ngày càng xa cách cộng đồng so với 20 năm trước. Một nửa số người trưởng thành cho biết họ đã từng trải qua cảm giác cô đơn và mất kết nối với cộng đồng.
Bác sĩ, phó đô đốc Murthy chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn: “Việc nhận diện ai đang thật sự sống và là chính mình trên các nền tảng trực tuyến rất khó khăn. Điều này góp phần vào cảm giác cô đơn.” Ông nhấn mạnh rằng cô đơn đã trở thành một “đại dịch” ở Mỹ, sau khi tham khảo các nghiên cứu và trao đổi với sinh viên đại học.
Theo các nghiên cứu, hầu hết các chuyên gia tâm lý đều cho rằng công nghệ không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cô đơn. Tuy nhiên, thói quen sử dụng thiết bị công nghệ và mạng xã hội lại có mối quan hệ mật thiết với cảm giác cô đơn. Điều này có thể đồng nghĩa với việc những người cảm thấy cô đơn đang sử dụng công nghệ một cách không hiệu quả, điều này ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm lý và thể chất của họ.- Trên các nền tảng mạng xã hội như Instagram, nhiều người rơi vào vòng xoáy so sánh bản thân với người khác, tạo ra cảm giác thua kém và thiếu tự tin.
- Việc chỉ nhắn tin có thể làm giảm sự kết nối thực sự giữa con người, không tạo ra những tương tác xã hội ý nghĩa.
- Cuối cùng, không quá ngạc nhiên khi những người cảm thấy cô đơn lại có xu hướng nghiện theo dõi các nội dung trên mạng xã hội, như những video ngắn trên TikTok.
So sánh bản thân với người khác trên mạng xã hội
Một nghiên cứu toàn diện được thực hiện bởi cô Marciano và các cộng sự đã tổng hợp dữ liệu từ 30 cuộc khảo sát trong thời gian đại dịch COVID-19. Các nghiên cứu này chỉ ra rằng việc sử dụng mạng xã hội có liên quan đến cảm giác cô đơn, đặc biệt khi mọi người bắt đầu so sánh bản thân mình với người khác trên các nền tảng này. Điều này đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu về tác động của công nghệ đối với sức khỏe tâm lý của giới trẻ.
So sánh bản thân với người khác là một hành vi phổ biến, không chỉ trên mạng mà còn trong đời sống hàng ngày. Các nhà tâm lý học gọi đó là 'so sánh xã hội'. Trên mạng xã hội, điều này có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, chẳng hạn như khi một bài đăng nhận được nhiều tương tác hơn hoặc khi mọi người so sánh hình thể với các influencer. Các bậc phụ huynh cũng có thể so sánh sự phát triển của con mình với con cái nhà khác.
Khi cảm thấy mình tụt lại phía sau so với những gì thấy trên mạng xã hội, cảm giác cô đơn dễ dàng xuất hiện.
Tuy nhiên, việc so sánh xã hội không phải lúc nào cũng tiêu cực. Trong môi trường học thuật và công việc, việc so sánh với những người có năng suất cao hơn có thể giúp tạo động lực. Theo giáo sư Chia-chen Yang từ Đại học Oklahoma, giải pháp không phải là ngừng so sánh, mà là học cách so sánh một cách tích cực.
Vào năm 2018, giáo sư Yang đã thực hiện một cuộc khảo sát với gần 220 sinh viên năm nhất từ các trường đại học, hỏi họ về những gì yêu thích và không thích khi dùng các ứng dụng trực tuyến như Instagram, Facebook và Twitter. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng những tương tác khiến mọi người khó chịu nhất là những so sánh mang tính định kiến, dẫn đến sự ghen tị trên mạng xã hội, đặc biệt khi mọi người so sánh mình với những người nổi tiếng, vui vẻ hay xinh đẹp hơn.
Giáo sư Yang mô tả một tình huống mà nhiều người có thể dễ dàng nhận ra. Cô chia sẻ rằng đã phỏng vấn vài người và họ thừa nhận rằng nếu bài đăng của họ không nhận được đủ lượng like, họ sẽ xóa nó đi vì cảm thấy thiếu tự tin.
Điều này chính là lý do vì sao Meta đã ra mắt tính năng ẩn số lượt like và chia sẻ trong một bài đăng, chỉ người đăng bài mới có thể thấy số lượt like. Giám đốc Instagram, Adam Mosseri, từng phát biểu rằng phản ứng của cộng đồng với tính năng này khá trái chiều: “Một số người thấy việc không biết số lượt like là điều tốt, nhưng nhiều người khác lại cảm thấy khó chịu, đặc biệt là khi họ phải tìm kiếm những nội dung thịnh hành.”
Ngoài ra, các mạng xã hội hiện nay cũng đã đưa vào tính năng ưu tiên các tài khoản mà người dùng muốn theo dõi, nhằm giảm sự hiện diện của những nội dung có thể gây hại đến cảm xúc người dùng. Giáo sư Yang khuyến nghị: “Nếu bạn cảm thấy không tốt sau khi dùng mạng xã hội quá nhiều, có thể thử tạm nghỉ vài giờ hay thậm chí vài ngày.”Các bạn có nhắn tin quá nhiều không?
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng những liên lạc số như tin nhắn, cuộc gọi hay video call có tác dụng tích cực đối với tâm lý con người, giảm bớt cảm giác cô đơn. Tuy nhiên, khi quá lệ thuộc vào tin nhắn, một phương thức giao tiếp đang ngày càng thay thế cuộc gọi truyền thống, lại có thể tạo ra tác dụng ngược, làm tăng cảm giác cô đơn nếu thiếu đi sự kết nối thực tế giữa con người. Tại Mỹ, nhiều bạn trẻ hiện nay chỉ liên lạc qua tin nhắn và thừa nhận rằng việc chờ đợi phản hồi qua tin nhắn có thể khiến họ cảm thấy lo âu và cô đơn.
Tiến sĩ Marciano cho biết chỉ khoảng 2% thanh thiếu niên tham gia khảo sát sử dụng video call, điều này có thể gây ra vấn đề trong tương lai. Thật khó để tưởng tượng một mối quan hệ bạn bè có sự đồng điệu qua những dòng tin nhắn, khi thiếu đi các yếu tố ngữ cảnh và hành vi chỉ có trong các cuộc trò chuyện trực tiếp. Những người cảm thấy cô đơn được khuyến khích giảm bớt nhắn tin và tăng cường gọi điện hay video call. Đơn giản hơn, một tin nhắn thoại cũng có thể mang lại sự kết nối lớn hơn so với việc chỉ gửi văn bản. Tổng y sỹ Hoa Kỳ, Murthy, từng bày tỏ sự tiếc nuối về sự thay đổi trong cách thức chúc mừng sinh nhật, từ những lời chúc ấm áp trở thành những tin nhắn ngắn gọn: “Cần phải nhấn mạnh tầm quan trọng của những khoảnh khắc thực sự kết nối với người khác, khi bạn có thể nghe giọng và thấy mặt họ.”Dán mắt vào màn hình xem video không có lợi
Khi đại dịch COVID-19 lan rộng khắp thế giới, các nghiên cứu đã tập trung vào việc liệu việc xem các chương trình dài hay video ngắn trên các nền tảng trực tuyến có mối liên hệ gì với cảm giác cô đơn của con người hay không. Một khảo sát tổng hợp nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những người trưởng thành tiêu tốn nhiều thời gian cho việc xem các nội dung trực tuyến thường có xu hướng cảm thấy trầm cảm, lo âu và cô đơn hơn.
Giáo sư Marc Potenza từ Đại học Yale, một chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu về nghiện, cho biết nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào việc xem chương trình trên Netflix, nhưng có thể mở rộng ra các ứng dụng khác như TikTok hay Instagram Reels, nơi được thiết kế để người dùng sẽ nhìn vào màn hình càng lâu càng tốt.
Những người đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần có thể dễ dàng trở nên nghiện việc xem các nội dung trực tuyến, coi đó là một cách để trốn tránh và quên đi những cảm xúc tiêu cực. Tuy nhiên, hậu quả của việc này lại rất nghiêm trọng đối với cả sức khỏe thể chất và tinh thần: việc ngồi quá lâu, thiếu ngủ và thiếu tương tác xã hội.
Giáo sư Potenza chia sẻ: “Việc xem các nội dung trực tuyến thực sự tiêu tốn rất nhiều thời gian. Người nghiện sử dụng thiết bị công nghệ có thể trì hoãn công việc, học tập, hoặc bỏ qua những lo âu khác, khiến cho những lo lắng này quay trở lại mạnh mẽ hơn.”
Việc mở Netflix hay TikTok có thể mang lại niềm vui tạm thời, nhưng không thể cải thiện cuộc sống thực tế. Một lời khuyên là nên tắt chế độ “autoplay” trên Netflix, hoặc giới hạn thời gian xem các ứng dụng như Instagram và TikTok.
Tạm kết
Mối liên hệ giữa công nghệ và cảm giác cô đơn luôn thay đổi, vì công nghệ không ngừng phát triển. Emily Weinstein, một nhà nghiên cứu xã hội học, từng nghiên cứu cách giới trẻ sử dụng công nghệ, cho rằng khi các nhà khoa học tưởng rằng họ đã hiểu rõ mối liên hệ giữa con người và các thiết bị, thì các bạn trẻ lại tìm ra những cách thức mới để trải nghiệm lo âu trực tuyến và lại tạo ra những phương pháp khác để đối phó với điều đó.
Giới trẻ rất nhạy cảm, theo cô Weinstein, đến mức một emoji trong bình luận cũng có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của họ. Hơn nữa, việc giao tiếp với chatbot AI để cảm thấy đỡ cô đơn, thay vì trò chuyện với người thật, lại tạo ra những lo ngại mới mà chúng ta chưa lường trước.
Cô Weinstein chia sẻ: “Các bạn tuổi teen đang nói rằng, robot hiểu tôi hơn mọi người, vì mọi người luôn chỉ trích, còn robot thì không. Tôi tự hỏi hệ quả của việc này sẽ là gì?”
Tổng y sĩ Murthy cũng cho biết, trong chuyến thăm các ký túc xá của các trường đại học trên khắp nước Mỹ vào năm 2023, ông nhận thấy sinh viên chỉ chúi đầu vào điện thoại, không có bất kỳ cuộc trò chuyện nào. Một cuộc trò chuyện với một sinh viên tại Đại học Washington đã khiến ông nhớ mãi: “Cậu ấy nói rằng, giờ đây không ai còn thói quen trò chuyện với nhau, vậy thì chúng ta phải kết nối như thế nào? Cậu ấy nói, ngay cả khi đi bộ đến lớp, mọi người đều bận rộn với điện thoại và cảm giác nói lời chào ai đó bỗng nhiên trở thành hành động bất lịch sự…”
Theo The New York Times
