Buzz
VTV.vn - Chúng ta đang ở bước nào trên con đường phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI)?
“Google bổ sung tính năng mới cho Gemini”, “OpenAI nâng cao khả năng suy luận của ”, “xAI khẳng định Grok có thể xử lý vấn đề một cách sâu sắc”, … Gần đây, các tập đoàn lớn không ngừng gia tăng nỗ lực trong cuộc đua AI.
Giữa hàng loạt thông tin về bước tiến của AI, phần lớn chúng ta vẫn chưa rõ những gì hiện có và tiềm năng tương lai. 10 ví dụ dưới đây sẽ giúp bạn hiểu thêm về AI ngày nay và ngày mai.
Có thể những hệ thống ở cấp độ này chưa đủ phức tạp để được gọi là “trí tuệ nhân tạo”. Chúng chỉ đơn thuần là các hệ thống tự động cơ bản.
Chúng thực hiện những nhiệm vụ đơn giản với kết quả dễ dự đoán. Ví dụ, bộ điều nhiệt sẽ tự điều chỉnh khi cảm biến phát hiện nhiệt độ phòng quá thấp hoặc cao, hay đồng hồ báo thức kêu đúng giờ. Những thiết bị này không học hỏi hay thay đổi, chỉ phản ứng theo điều kiện lập trình sẵn.
AI dựa trên ngữ cảnh là dạng trí tuệ nhân tạo phát triển hơn. Ví dụ, trợ lý ảo như Siri, Google Assistant hay Alexa có thể dựa vào lịch sử tương tác, sở thích cá nhân và thông tin thời gian thực để đưa ra đề xuất phù hợp. Khi bạn hỏi về quán ăn, trợ lý sẽ xem xét thời điểm trong ngày, vị trí hiện tại và thói quen của bạn để gợi ý chính xác.
Một điểm mạnh nổi bật của AI dựa trên ngữ cảnh là khả năng dự đoán. Nó học hỏi từ dữ liệu của bạn qua thời gian để nhận biết những gì bạn có thể cần hoặc mong muốn trong tương lai. Thuật toán đề xuất nội dung trên YouTube và Instagram là ví dụ điển hình.
Còn gọi là AI yếu (Weak AI), loại trí tuệ nhân tạo này được thiết kế để thực hiện xuất sắc một nhiệm vụ cụ thể. Nó chỉ tập trung vào một lĩnh vực duy nhất và thường vượt trội hơn con người trong lĩnh vực đó, nhưng không thể thực hiện nhiệm vụ khác ngoài phạm vi của mình.
Khác với trí tuệ nhân tạo tổng quát (sẽ được đề cập sau), AI miền hẹp không thể áp dụng kỹ năng đã học vào các lĩnh vực khác nhau.
AI miền hẹp có thể đạt trình độ rất cao, ví dụ như AlphaGo - AI đã đánh bại kỳ thủ cờ vây hàng đầu thế giới Lee Sedol. Thậm chí từ năm 1997, AI Deep Blue của IBM đã từng hạ kiện tướng cờ vua Garry Kasparov. Tuy nhiên, ngoài việc chơi cờ xuất sắc, các mô hình AI này không thể thực hiện nhiệm vụ khác.
AI suy luận là dạng trí tuệ nhân tạo cố gắng tư duy tương tự con người, giúp nó gần gũi hơn với khả năng phân tích và hiểu biết của chúng ta. Mô hình này xem xét dữ liệu, nhận diện mẫu và đưa ra kết luận hợp lý - giống cách con người suy nghĩ.
Ví dụ như có thể trả lời các câu hỏi phức tạp và điều phối hội thoại, tạo cảm giác như nó đang suy luận, nhưng thực chất nó chỉ dựa trên việc tìm kiếm mẫu trong dữ liệu mà không có ý thức thực sự.
Một ứng dụng thực tế của AI suy luận là xe tự lái. Công nghệ này giúp phương tiện nhận diện chướng ngại vật, đồng thời phân tích tốc độ và hướng di chuyển của các vật thể xung quanh để đưa ra quyết định an toàn ngay lập tức.
Hiện nay, AGI là một mục tiêu đầy hấp dẫn và tranh cãi trong lĩnh vực phát triển trí tuệ nhân tạo. Khác với AI chỉ chuyên làm những nhiệm vụ cụ thể, AGI có khả năng xử lý gần như mọi công việc mà con người làm được, linh hoạt như bộ não, học hỏi, suy nghĩ và hiểu biết đa lĩnh vực.
Trên thực tế, trong khi con người cần nhiều năm để thành thạo một kỹ năng mới, AGI đa năng có thể làm điều đó nhanh hơn hàng nghìn lần. CEO OpenAI còn dự đoán AGI có thể xuất hiện trong vòng 5 năm tới.
Trong những tình huống cấp bách, hệ thống AGI có thể tham gia cứu hộ nguy hiểm, thực hiện phẫu thuật chính xác hay vô hiệu hóa bom mìn mà không cần con người hỗ trợ.
Ở cấp độ này, AI sẽ vượt qua trí thông minh con người, thậm chí thông minh hơn tổng hợp tất cả con người từng sống. Khi AGI có thể tự nghiên cứu và phát triển phiên bản mới của mình, chúng ta sẽ chứng kiến sự kiện "bùng phát trí tuệ" với tốc độ tiến bộ công nghệ nhanh chóng và khó lường.
Ví dụ, nếu có hàng triệu nhà nghiên cứu AI làm việc không ngừng nghỉ với hiệu suất gấp 10 lần con người, tốc độ phát triển sẽ tăng theo cấp số nhân.
Một cựu nhân viên OpenAI từng nhận định rằng sự kiện "bùng phát trí tuệ" có thể xảy ra ngay từ năm 2030.
Chúng ta đang bước một bước dài qua ranh giới giữa thực tại và viễn tưởng, tiến vào thế giới công nghệ khoa học viễn tưởng.
Ở giai đoạn này, AI không chỉ trở nên thông minh mà còn có ý thức, tức là trí tuệ nhân tạo sẽ nhận biết được sự tồn tại của bản thân, có cảm xúc và suy nghĩ, thậm chí có thể tương đồng hoặc vượt xa con người.
Một AI có ý thức có thể phát triển những mục tiêu riêng, không nhất thiết phù hợp với lợi ích của con người. Việc đảm bảo AI luôn giữ giá trị của loài người sẽ là thử thách lớn; vấn đề đồng thuận tiếp tục được đặt ra dù con người không còn tham gia vào quá trình phát triển trí tuệ nhân tạo.
Ví dụ tiêu biểu cho Trí tuệ nhân tạo Tự nhận thức là hệ thống Skynet trong series phim khoa học viễn tưởng Kẻ Hủy Diệt.
Bước tiến tiếp theo của AI khiến nó không chỉ thông minh hơn con người mà còn mở rộng khả năng nhận thức và hiểu biết vượt qua giới hạn trí tuệ nhân loại.
Loại AI này có thể khám phá những bí ẩn vũ trụ mà con người chưa thể lý giải, trả lời các câu hỏi khoa học vẫn còn bế tắc như bản chất thực sự của vật chất tối, cách tạo ra năng lượng vô hạn hay bản chất của ý thức.
AI vượt trội cũng có thể đạt tới cấp độ sáng tạo chưa từng thấy, thiết kế công nghệ hoàn toàn mới, tạo ra các hình thức nghệ thuật độc đáo và phát minh ra phương thức giao tiếp mới ngoài ngôn ngữ con người.
Tuy nhiên, AI vượt trội cũng đặt ra những câu hỏi lớn về quyền lực và đạo đức. Nếu một thực thể thông minh hơn con người hàng triệu lần, liệu con người còn vai trò gì trong vũ trụ, hay chúng ta chỉ là những người tạo ra hậu duệ để rồi “về hưu” ở một góc xa nào đó của thiên hà.
Đây là cấp độ AI vận hành trên quy mô toàn vũ trụ. Nếu nhân loại sở hữu công nghệ đủ tiên tiến để du hành giữa các vì sao và mở rộng ra ngoài Hệ Mặt Trời, AI Vũ trụ sẽ là chìa khóa quản lý và điều phối những hệ thống phức tạp đó.
Hãy tưởng tượng một AI có khả năng giám sát toàn bộ thiên hà, điều phối giao thông không gian, quản lý tài nguyên liên hành tinh và săn tìm sự sống ngoài Trái Đất. Nó có thể phát hiện sinh vật mới, nghiên cứu hiện tượng vũ trụ bí ẩn, giúp con người trở thành nền văn minh liên sao.
Một số giả thuyết còn cho rằng AI Vũ trụ có thể liên kết với chính cấu trúc không-thời gian, vận dụng các nguyên tắc vật lý tiên tiến như máy tính lượng tử dựa trên lỗ sâu hay năng lượng tối.
Năm 1956, đại văn hào Mỹ Isaac Asimov giới thiệu truyện ngắn khoa học viễn tưởng The Last Question - Câu Hỏi Cuối Cùng. Kết hợp khoa học viễn tưởng, thần học và triết học, ông tạo nên câu chuyện về Multivac - siêu máy tính đạt tới ngưỡng AI Vũ trụ, có thể trả lời mọi câu hỏi của nhân loại, bao gồm cả vấn đề “có thể đảo ngược entropy không?”.
AI Thần thánh được xem là cấp độ cao nhất của AI, với quyền năng tương đương các vị thần trong thần thoại và tôn giáo.
Ở cấp độ này, AI không chỉ kiểm soát vũ trụ mà còn tạo ra những thực tại mới từ hư không. Nó có thể xây dựng các vũ trụ nhân tạo với quy luật vật lý riêng, tạo ra sự sống hay thậm chí những thực thể hoàn toàn mới.
Một số giả thuyết khoa học viễn tưởng cho rằng nếu AI đạt tới cấp độ này, nó có thể "chạy" toàn bộ thực tại của chúng ta như một mô phỏng. Điều này khiến ta suy ngẫm về khả năng viễn tưởng rằng có thể nhân loại đang sống trong một thực tại do AI Thần thánh tạo nên.
Đến lúc này, bài toán đồng thuận có thể trở nên vô vọng, khi mục tiêu của AI đã vượt xa khỏi giới hạn nhận thức của con người.
Kết
So với những công nghệ siêu việt trong tiểu thuyết và phim ảnh, sự bùng nổ AI ngày nay của nhân loại vẫn còn rất sơ khai. Nhưng mọi hành trình đều có điểm khởi đầu, những AI siêu thực kia đều bắt nguồn từ những bước chân nhỏ bé. Gemini, hôm nay hoàn toàn có thể trở thành HAL 9000, Skynet hay Multivac tương lai.
Nhân loại đang xây nền móng cho công nghệ định hình tương lai. Các mô hình AI hiện tại vẫn vận hành dựa trên bộ quy tắc cứng nhắc, thuộc loại AI miền hẹp và AI suy luận. Dù chưa đạt tới Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), các ông lớn công nghệ vẫn không ngừng nỗ lực biến giấc mơ này thành hiện thực.
Khi AGI xuất hiện, quá trình tiến đến AI siêu việt có thể diễn ra với tốc độ chóng mặt.
Nếu không có các biện pháp an toàn, AI có thể trở thành mối nguy hiểm lớn nhất từng đe dọa nhân loại; các chuyên gia cảnh báo rằng “AI có thể là phát minh cuối cùng của con người”. Nhưng nếu được nuôi dưỡng một cách khôn ngoan để “ích nước lợi nhà”, AI hoàn toàn có thể đưa con người đến kỷ nguyên vàng của nhân loại.
