Buzz
Khám phá trào lưu đang khuấy đảo TikTok trong cộng đồng Tự kỷ
Nếu bạn đang tìm hiểu cụm từ "rizz 'em with the 'tism" nghĩa là gì, thì bạn đã đến đúng nơi. Câu nói này lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội, đặc biệt trong cộng đồng Tự kỷ trên TikTok. Nhưng vì sao mọi người lại dùng câu này? Nó là một lời xúc phạm hay một lời khen? Liệu có mặt tối nào ẩn sau hiện tượng này không? Tiếp tục đọc để tìm câu trả lời cho những câu hỏi đó và khám phá lời khuyên từ các chuyên gia Tự kỷ giúp hiểu và giao tiếp hiệu quả hơn với người Tự kỷ.
Ý Nghĩa Của 'Rizz 'Em with the 'Tism'
Rizz 'em with the 'tism là sự kết hợp giữa rizz (viết tắt của charisma - sự lôi cuốn) và 'tism' (viết tắt của Autism - chứng Tự kỷ). Cụm từ này mang ý rằng ai đó đang chinh phục người khác bằng chính những đặc điểm Tự kỷ của mình. Vì điều này có thể xảy ra một cách vô thức, nên người Tự kỷ thường dùng câu này trên mạng xã hội như một cách hài hước tự trào.
Các Bước
"Rizz 'em with the 'tism" nghĩa là gì?
"Rizz 'em with the 'tism" có nghĩa là quyến rũ ai đó bằng những đặc điểm đặc trưng của người Tự kỷ. Câu nói đùa mang tính châm biếm này kết hợp giữa "rizz"—viết tắt của từ charisma (sự lôi cuốn)—và "'tism"—viết tắt của Autism (Tự kỷ). Trên TikTok với thẻ #tismrizz, bạn sẽ thấy hàng loạt video từ chính những người Tự kỷ (#actuallyautistic) chia sẻ trải nghiệm cá nhân với phong cách rizz đặc biệt này. Những đặc điểm thường được nhắc đến gồm ánh nhìn mãnh liệt, xoắn tóc, cười khúc khích hoặc mỉm cười. Đây cũng thường là các biểu hiện được cho là dấu hiệu của sự hứng thú tình cảm hoặc tình dục.
- Tism rizz cũng có thể ám chỉ tập hợp các đặc điểm thường thấy ở những người Tự kỷ thể hiện nữ tính, dễ bị gán ghép vào hình tượng "manic pixie dreamgirl", bao gồm niềm đam mê mãnh liệt, sở thích độc đáo hoặc lối sống khác biệt.
- Cộng đồng Tự kỷ nói chung ủng hộ mô hình đa dạng thần kinh, theo định nghĩa của nhà tâm lý học George Sachs, là niềm tin rằng những khác biệt như ADHD và Tự kỷ không nên bị coi là rối loạn mà là sự đa dạng cần được xã hội chấp nhận và hỗ trợ.
- Tism rizz có thể xảy ra một cách vô thức, dẫn đến sự hiểu nhầm khi người khác nghĩ rằng người Tự kỷ đang tán tỉnh họ trong khi thực tế không phải vậy.
- Người Tự kỷ thường xuyên gặp tình huống bị hiểu nhầm như vậy trong quá trình giao tiếp với người không thuộc phổ Tự kỷ.
Cụm từ này thường được dùng để mô tả việc người Tự kỷ dễ bị hiểu lầm. 'Tism rizz' có thể được hiểu rõ hơn thông qua khái niệm "che giấu đặc điểm Tự kỷ" (autistic masking) và vấn đề đồng cảm kép (double empathy problem). Người Tự kỷ thường học cách che giấu các đặc điểm của mình để thích nghi với môi trường neurotypical (không Tự kỷ). Quá trình này có thể dẫn đến việc họ bù đắp quá mức các kỹ năng xã hội, vô tình tạo ra ấn tượng như đang tán tỉnh. Vấn đề đồng cảm kép đề cập đến việc cả người Tự kỷ và người không Tự kỷ đều thường hiểu sai nhau.
- Ví dụ, khi một người Tự kỷ cố gắng bù đắp cho việc họ thường tránh ánh mắt người khác, họ có thể nhìn chằm chằm quá lâu và mãnh liệt.
- Nhà tâm lý học Hilya Tehrani chỉ ra ba yếu tố chính của Tự kỷ gồm khác biệt xã hội, khó khăn cảm giác và hành vi lặp lại như vọc đồ chơi hoặc theo đuổi sở thích đặc biệt. Mỗi người Tự kỷ sẽ thể hiện những đặc điểm này theo cách và mức độ khác nhau.
- Tehrani giải thích rằng khi bạn là người Tự kỷ, “các quy tắc xã hội không lời luôn rất khó để bạn nắm bắt. Và bạn phải tự tìm cách thích nghi, trong khi cố gắng che giấu rằng mình đang gặp khó khăn để theo kịp.”
- Khó khăn về cảm giác cũng có thể dẫn đến 'tism rizz', khi người Tự kỷ sử dụng các hành vi lặp lại mang tính xoa dịu như xoắn tóc hoặc cựa quậy, vốn có thể bị hiểu lầm là hành vi tán tỉnh.
"Rizz 'em with the 'tism" bắt nguồn từ đâu?
Cụm từ này được lan truyền rộng rãi qua mạng xã hội. Như nhiều meme khác, rất khó xác định chính xác "rizz 'em with the 'tism" xuất hiện lần đầu ở đâu và khi nào. Nhiều người cho rằng video TikTok của Raine Stern vào tháng 7 năm 2023 là nơi cụm từ 'tism rizz' bắt đầu nổi lên. Chính tác giả đã nhận là người đầu tiên dùng từ này trong một video sau đó.
- Nhiều người Tự kỷ xem cụm từ này như một sự “giác ngộ”—à, thì ra lý do người khác cứ nghĩ mình đang tán tỉnh họ là thế! Nó giúp họ hiểu rõ hơn về cách mình bị người khác nhìn nhận.
- Một số nhà sáng tạo nội dung còn dùng cụm từ này theo hướng tích cực hơn, đưa ra lời khuyên về hẹn hò và cách giao tiếp trong xã hội.
Mọi người sử dụng cụm từ này như thế nào?
"Rizz 'em with the 'tism" thường được dùng như một cách tự trào hài hước. Trong cộng đồng người Tự kỷ, cụm từ này thường được xem là trung tính hoặc mang sắc thái tích cực. Nhiều người Tự kỷ dùng nó để nói về chính mình hoặc bạn bè, như một cách nhẹ nhàng cười xòa trước những điều bất ngờ và phiền toái trong cuộc sống.
- Cụm từ này đã phổ biến đến mức nhiều người sáng tạo đã thiết kế áo thun và các mặt hàng khác theo xu hướng này. Nếu bạn cảm thấy cụm từ này phản ánh chính mình, thì một chiếc áo thun cũng là cách hay để nâng cao nhận thức và lan tỏa sự chấp nhận.
- Dù đôi khi được dùng một cách châm biếm, cụm từ này hiếm khi mang ý xấu. Nếu ai đó dùng nó và bạn cảm thấy không thoải mái, cứ thẳng thắn chia sẻ! Bạn có thể nói, “Mình biết bạn không có ý gì xấu, nhưng mình không thích cụm từ đó. Có thể đừng dùng trước mặt mình được không?”
- Nếu bạn không phải người Tự kỷ, tốt nhất là không nên sử dụng cụm từ này. Khi người không thuộc phổ Tự kỷ nói ra, cụm từ dễ bị hiểu nhầm là thiếu tôn trọng hoặc xúc phạm.
Hiếm hơn, cụm từ này cũng được dùng để khen ngợi những người Tự kỷ có sức hút và dễ mến. Người ta có thể sử dụng nó để khuyến khích người Tự kỷ cứ là chính mình và bộc lộ bản thân một cách chân thật khi giao tiếp hay tán tỉnh. Nó nhấn mạnh các phẩm chất tích cực của Tự kỷ như đam mê, chân thành và trung thành. Trong ngữ cảnh này, cụm từ mang ý nghĩa động viên người Tự kỷ phát huy thế mạnh vốn có của mình.
Vì sao “Rizz ‘Em with the ‘Tism” có thể gây tranh cãi
Một số người cho rằng cụm từ này đôi khi bị dùng theo cách ám chỉ điều tiêu cực về người Tự kỷ. Họ cho rằng trào lưu này đôi khi khiến hình ảnh người Tự kỷ trở nên méo mó. Điều này phụ thuộc vào cách cụm từ được sử dụng.
- Nếu ai đó cho rằng hành vi tán tỉnh của người Tự kỷ thường là vô ý, điều đó mang tính ấu trĩ hóa. Nó phủ nhận quyền chủ động của người Tự kỷ trong các mối quan hệ tình cảm.
- Nếu người ta tỏ ra ngạc nhiên khi bị thu hút bởi người Tự kỷ, điều đó vô hình chung cho rằng người Tự kỷ kém hấp dẫn hơn.
Người Tự kỷ có biểu hiện nữ tính có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của tấn công tình dục. Nghiên cứu cho thấy gần 90% phụ nữ Tự kỷ từng trải qua ít nhất một lần bị xâm hại tình dục. Điều này cho thấy kẻ xấu có khả năng nhắm đến người Tự kỷ cao gấp ba lần so với người không Tự kỷ. Người Tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc nhận biết tín hiệu xã hội và khẳng định bản thân, điều này khiến họ dễ trở thành đối tượng của kẻ săn mồi tình dục.
- Chính những khó khăn trong việc hiểu các tín hiệu xã hội—gây ra 'tism rizz'—cũng có thể khiến người Tự kỷ rơi vào tình huống bị xâm hại.
- Nhiều người Tự kỷ cho rằng cụm từ "rizz 'em with the 'tism" là thiếu tinh tế vì trong bối cảnh này, nó như thể đang đùa giỡn với một chủ đề nghiêm trọng như tấn công tình dục.
Từ chối người theo đuổi có thể nguy hiểm, thậm chí gây chết người với người có biểu hiện nữ tính. Các vụ giết người hoặc bạo lực do bị từ chối không phải là hiếm, đặc biệt đối với những người biểu hiện nữ tính từ chối người mang biểu hiện nam tính. Mặc dù điều này không chỉ xảy ra với người Tự kỷ, nhưng do tỷ lệ người Tự kỷ bị tấn công tình dục cao hơn, nguy cơ họ gặp phải bạo lực khi từ chối cũng cao hơn.
- Bạo lực vì bị từ chối bao gồm từ hành hung đến giết người, điều đó có nghĩa là vô tình “rizz 'em with the 'tism” có thể dẫn đến hậu quả chết người. Điều này khiến nhiều người Tự kỷ cảm thấy không thoải mái với cụm từ đó.
Nhiều người Tự kỷ mang trong mình chấn thương tâm lý sâu sắc. Hơn một nửa người trưởng thành Tự kỷ có dấu hiệu của rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD)—và nhiều người thậm chí không nhận ra mình đã bị tổn thương từ khi còn nhỏ. Các nhà nghiên cứu cho rằng người Tự kỷ có thể không ý thức được mình từng bị xâm hại tình dục vì thời thơ ấu họ đã bị buộc làm nhiều điều khiến họ không thoải mái tương tự.
- Vì những tổn thương đó, nhiều người Tự kỷ cảm thấy không ổn với cụm từ đùa cợt về sự hiểu lầm đã từng khiến họ tổn thương nặng nề.
- Phụ nữ Tự kỷ đặc biệt dễ bị tổn thương do thường không được chẩn đoán đúng, dẫn đến thiếu sự hỗ trợ cần thiết. "Một trong những lầm tưởng lớn là phụ nữ thì không thể là người Tự kỷ," Sachs giải thích, "và vì vậy nhiều phụ nữ Tự kỷ không được chẩn đoán đúng."
- "Rất nhiều phụ nữ Tự kỷ… đã phát triển những kỹ thuật che giấu rất hiệu quả," Sachs nhận định. "Bạn trưởng thành thành một người lớn cố gắng giấu đi các đặc điểm Tự kỷ, nhưng thực sự thì không thể giấu mãi được."
Giao tiếp với người Tự kỷ
Hãy làm rõ ý định và mức độ quan tâm của bạn ở từng bước giao tiếp. "Đừng giả định bất cứ điều gì," chuyên gia tư vấn William Schroeder khuyên, "và nếu bạn có điều gì thắc mắc, hãy giao tiếp một cách trực tiếp và rõ ràng." Việc nói rõ cảm xúc và mong muốn của bạn về mối quan hệ có thể giúp tránh hiểu lầm và tổn thương không đáng có. Nó cũng cung cấp cho đối phương cơ sở để hiểu đúng hành động của bạn trong tương lai.
- Nếu bạn không chắc đối phương cảm thấy thế nào về mình, hãy hỏi thẳng thay vì suy đoán. Đơn giản như nói, "Bạn đang tán tỉnh tôi à?"—câu này đủ nhẹ để đùa nếu thấy không thoải mái với câu trả lời.
- Nếu bạn cảm thấy ai đó đang hiểu sai hành động của mình, hãy chủ động nói rõ! Bạn có thể nói, "Tôi hy vọng bạn không hiểu nhầm. Tôi chỉ xem bạn như một người bạn." Hoặc nếu bạn có cảm tình, hãy nói, "Nếu bạn đang thắc mắc liệu tôi có hứng thú lãng mạn với bạn không, thì câu trả lời là có."
Những điều cần ghi nhớ cuối cùng
"Rizz 'em with the 'tism" là một cách đùa vui hoặc tự trào của người Tự kỷ. Cụm từ này nói đến hiện tượng những đặc điểm Tự kỷ bị hiểu đúng hoặc sai là đang tán tỉnh. Vì đây là kiểu hài mang tính tự trào, nếu bạn không phải là người Tự kỷ thì tốt nhất không nên sử dụng—người khác có thể hiểu sai.
- Với người Tự kỷ, cụm từ này là cách để kết nối với nhau và chia sẻ những khó khăn trong việc giao tiếp với người không Tự kỷ.
- Do hiện tượng này có thể khiến người Tự kỷ gặp nguy cơ bị tấn công tình dục, một số người cho rằng không nên đùa cợt về điều đó.
-
Hãy nhớ rằng mỗi người Tự kỷ là một cá thể khác biệt. Dù có người có thể vô tình hay cố ý "rizz 'em with the 'tism," thì cũng có người luôn bị người khác thờ ơ hoặc khó chịu bất kể họ làm gì. Đây không phải là trải nghiệm phổ quát.
