Buzz
Phương pháp học từ truyền thống
Tuy nhiên, cách học này được chứng minh rằng không hiệu quả (nguyên nhân sẽ được trình bày ở mục sau). Cách học này không những không giúp người học ghi nhớ được từ vựng, mà nó còn làm giảm động lực học tập. Đây là một vấn đề không nhỏ khi quá trình học tập tiếng Anh, đặc biệt là khoảng thời gian ban đầu, sẽ khó khăn khi người học tiếp cận với ngôn ngữ mới.
Lý do khiến phương pháp này không đạt hiệu quả như mong đợi
Khi chúng ta chú ý đến một từ hay một thông tin mới, không chỉ đơn thuần chú ý đến hình thức bề ngoài (như cách viết, cách phát âm), mà còn phải tập trung vào ý nghĩa mà từ đó hoặc thông tin đó truyền tải [2]. Nếu sự chú ý chỉ dừng lại ở bề mặt mà không chạm đến tầng ý nghĩa, thì quá trình học sẽ kém hiệu quả và khả năng ghi nhớ sẽ thấp. Ví dụ, khi học từ "retaliate", nếu người học chỉ chú ý tới cách viết đúng chính tả mà không quan tâm đến ý nghĩa của từ (là "trả đũa" hay "phản công"), thì việc ghi nhớ sẽ rất hời hợt và dễ quên. Ngược lại, nếu người học vừa đọc từ "retaliate", người học tìm hiểu ý nghĩa của từ, đặc biệt là khi từ này được trình bày trong 1 ngữ cảnh 2 tổ chức đang trả đũa nhau, hoặc tự đặt câu như "After being criticized, she retaliated with a strong argument", thì sự chú ý đã được hướng vào việc hiểu rõ ý nghĩa. Quá trình này giúp từ vựng được ghi nhớ sâu hơn và lâu bền hơn trong trí nhớ.
Cuối cùng, việc lặp đi lặp lại một cách máy móc, chẳng hạn như ghi chép một từ vựng mới nhiều lần mà không có sự thay đổi hay tương tác ý nghĩa, có thể dẫn đến sự nhàm chán [2], giám đi sự hứng thú trong học tập. Đây là một trạng thái mà có lẽ không người học nào muốn đối mặt khi học, đặc biệt là học ngôn ngữ.
Phương án cải tiến hiệu quả
Đặt một câu phủ định với từ mới học.
Đặt một câu hỏi với từ mới học.
Đặt một câu với 02 từ mới học.
Đặt một câu phát biểu sai mới 01 từ mới học.
Đặt một câu về bản thân với 01 từ mới học.
Viết một câu chuyện ngắn với các từ mới học.
Thông qua những hoạt động như vậy, Thực hiện một trong số các hoạt động này sẽ làm cho việc học từ vựng không còn là một chuỗi thao tác đơn điệu mà trở thành một tiến trình tương tác phong phú giữa người học và ngôn ngữ.
Giải pháp thay thế ở đây là hướng người học tạo một câu, qua đó tạo ra một ngữ cảnh nhất định cho các từ vừa được học. Thay vì chỉ sao chép đơn thuần 01 từ, người học đặt một câu hoàn chỉnh với đầy đủ ngữ cảnh cho từ vựng. Hoạt động này có thể được làm một mình hoặc cả nhóm, đặc biệt là khi các thành viên nhóm cùng nhau tạo ra một câu chuyện với các từ đã học.
Những ưu điểm vượt trội
Cải thiện đáng kể khả năng ghi nhớ từ ngữ
Khi đặt câu, người học đã vô tình tạo ra ngữ cảnh xung quanh từ mới. Ngữ cảnh ở đây được định nghĩa là “the parts of a discourse that surround a word or passage and can throw light on its meaning.” [4]. Ta có thể tạm hiểu một cách ngắn gọn là là những câu, những ý xung quanh sẽ giúp người học hiểu đúng ý nghĩa. Các nghiên cứu đã được thực hiện và đã có thể kết luận rằng ngữ cảnh giúp người học học nhớ từ tốt hơn.
Cụ thể, người học học từ vựng trong ngữ cảnh sẽ nhớ từ lâu hơn và tốt hơn so với học vẹt. Ví dụ, người học mà học từ trong ngữ cảnh (ví dụ: học từ trong câu chuyện, đoạn hội thoại) nhớ từ lâu hơn và tốt hơn. Trong khi đó người học mà chỉ học vẹt (ví dụ: chép đi chép lại từ mà không gắn vào ngữ cảnh) thì nhớ kém hơn [5].
Kết quả cho thấy việc dạy từ vựng trong ngữ cảnh (với mức độ ngữ cảnh khác nhau: không có, ít và nhiều) ảnh hưởng rất lớn đến việc học và ghi nhớ từ vựng của những người học tiếng Anh trình độ trung cấp cao. Những người học trong điều kiện có nhiều hoặc ít ngữ cảnh đã học và nhớ từ tốt hơn một chút so với những người học từ vựng hoàn toàn không có ngữ cảnh [6]. Điều này cho thấy rằng việc hiểu và ghi nhớ nghĩa của từ sẽ dễ dàng hơn nhiều khi từ đó được đặt trong ngữ cảnh.Nếu học từ kèm theo câu chuyện, ví dụ, tình huống (tức là có ngữ cảnh), người học sẽ dễ nhớ từ hơn. Ngay cả khi ngữ cảnh chỉ ít thôi (không phải lúc nào cũng đầy đủ), thì việc học cũng hiệu quả hơn so với việc chỉ học mỗi từ đơn lẻ, không liên quan tới câu hay tình huống nào. Điều này chứng minh rằng ngữ cảnh giúp từ vựng có ý nghĩa rõ ràng hơn, và nhờ đó chúng ta cũng ghi nhớ dễ hơn và lâu hơn.
Ngoài ra, nghiên cứu cũng đã chứng minh được rằng việc tăng cường sự đa dạng ngữ cảnh giúp cải thiện khả năng nhớ lại và nhận diện từ vựng, đồng thời nâng cao khả năng ghép từ với nghĩa của nó mà không làm giảm khả năng hiểu nội dung [7].
Nâng cao thời lượng vận dụng tư duy bậc cao
Hướng tiếp cận này đòi hỏi người học phải suy nghĩ sự liên kết giữa các khái niệm khi đặt câu, hoặc đôi khi phải đánh giá một sự thật, và đặc biệt là khả năng sáng tạo. Đây là các kỹ năng tư duy bậc cao quan trọng. Đây là bộ kỹ năng rất quan trọng trong việc học cũng như trong cuộc sống mà người học cần có [8].
Tính cá nhân hóa cao
Hướng tiếp cận này giúp người học cá nhân hoá được việc học của mình. Điều này là bởi vì khi đặt các câu ví dụ, người học có thể liên kết các ví dụ với sở thích, trải nghiệm, hoặc tính cách của chính mình. Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy rằng việc liên kết thông tin với bản thân (self-referencing) giúp cải thiện trí nhớ chung cũng như trí nhớ chi tiết (về nguồn thông tin), và điều này đúng ở mọi lứa tuổi [9]. Những người học gắn thông tin mới với chính mình (ví dụ: liên hệ với trải nghiệm cá nhân hoặc suy nghĩ cá nhân) sẽ nhớ thông tin đó lâu hơn so với những người chỉ học thông thường, không có sự liên kết cá nhân [10].
Ví dụ, khi học từ vựng tiếng Anh, một người học gặp từ mới "persevere" (kiên trì). Nếu chỉ học bằng cách đọc định nghĩa: "persevere means to continue despite difficulties" mà không liên hệ gì đến bản thân, người học có thể nhanh chóng quên nghĩa của từ sau vài ngày. Tuy nhiên, nếu người học áp dụng self-referencing bằng cách liên kết từ này với trải nghiệm cá nhân, "I persevered in learning English for a year even though I wanted to give up many times", thì từ "persevere" không chỉ gắn liền với một trải nghiệm có ý nghĩa mà còn dễ dàng được lưu giữ trong trí nhớ lâu dài.
Áp dụng phương pháp này vào quá trình học từ vựng IELTS Speaking
Một hướng tiếp cận hiệu quả là thay vì viết lại từ mới nhiều lần, người học nên đặt câu với từ vựng đó sau khi đã hiểu ý nghĩa và cách sử dụng. Việc đặt câu không chỉ giúp người học chú ý vào ngữ nghĩa của từ mà còn tạo ra một ngữ cảnh cụ thể, qua đó tăng cường khả năng ghi nhớ và vận dụng từ vựng linh hoạt trong bài thi Speaking.
Ví dụ minh hoạ chi tiết:
Từ vựng mới: resilient (adj) – kiên cường, nhanh chóng phục hồi sau khó khăn
1. Đặt một câu phủ định với từ mới học.
She is not resilient enough to handle continuous failures.
(Cô ấy không đủ kiên cường để đối mặt với những thất bại liên tiếp.)
2. Đặt một câu hỏi với từ mới học:
How can we become more resilient in the face of adversity?
(Làm thế nào chúng ta có thể trở nên kiên cường hơn khi đối mặt với nghịch cảnh?)
3. Đặt một câu với hai từ mới học:
(Giả sử học thêm từ "setback" – thất bại, trở ngại.)
Despite the major setback, the team remained resilient and continued to work hard.
(Mặc dù gặp thất bại lớn, đội vẫn giữ vững sự kiên cường và tiếp tục làm việc chăm chỉ.)
4. Đặt một câu phát biểu sai với từ mới học:
A resilient person gives up easily when things get tough.
(Một người kiên cường dễ dàng bỏ cuộc khi mọi việc trở nên khó khăn.)
➔ [Câu này sai với nghĩa của resilient, vì người kiên cường không dễ dàng bỏ cuộc.]
5. Đặt một câu về bản thân với từ mới học:
I believe I am resilient because I always find a way to overcome challenges in my studies.
(Tôi tin rằng mình là một người kiên cường vì tôi luôn tìm ra cách vượt qua những thử thách trong việc học.)
6. Viết một câu chuyện ngắn với các từ mới học:
(Từ mới: resilient, setback, persevere)
Last year, I faced a major setback when I failed an important exam. At first, I was devastated, but soon I reminded myself to stay resilient. I made a detailed plan, studied harder, and persevered. Eventually, I passed the exam with an excellent grade.
(Năm ngoái, tôi đã gặp một thất bại lớn khi trượt một kỳ thi quan trọng. Ban đầu, tôi rất suy sụp, nhưng sau đó tôi tự nhắc mình phải kiên cường. Tôi lập ra một kế hoạch chi tiết, học chăm chỉ hơn và kiên trì. Cuối cùng, tôi đã vượt qua kỳ thi với điểm số xuất sắc.)
Phương pháp học từ vựng tối ưu trong bài thi IELTS Listening (Phần 1)
Học từ vựng IELTS Listening bằng phương pháp bối cảnh hóa
Điểm cần lưu ý
Để học từ mới hiệu quả, việc nắm vững cách sử dụng từ trong ngữ cảnh cụ thể là yếu tố không thể bỏ qua. Quá trình đặt câu yêu cầu người học phải am hiểu các yếu tố liên quan như từ loại, cấu trúc đi kèm, cách chia động từ theo thì... Thiếu hiểu biết về cách dùng thực tế sẽ dẫn đến những sai sót khi tự xây dựng câu, từ đó hình thành thói quen sử dụng ngôn ngữ sai lệch khó thay đổi về sau.
Thay vì chỉ học một mình, phương pháp học nhóm được khuyến khích áp dụng. Các hoạt động như cùng nhau xây dựng câu hay sáng tác đoạn hội thoại ngắn không những tăng tính tương tác và hứng thú học tập mà còn tạo cơ hội để người học phát hiện và sửa lỗi cho nhau, qua đó nâng cao độ chuẩn xác và khả năng vận dụng từ linh hoạt.
Để đạt được tiến bộ lâu dài, người học cần thường xuyên xem lại các câu đã tạo trước đó, đa dạng hóa tình huống sử dụng từ và tiếp nhận góp ý từ thầy cô, bạn bè để hoàn thiện cả về ngữ pháp, ngữ nghĩa lẫn phát âm. Duy trì thói quen thực hành đều đặn và không ngừng điều chỉnh cách dùng từ sẽ giúp cải thiện đáng kể kỹ năng nói, đặc biệt trong kỳ thi IELTS Speaking đòi hỏi sự chính xác, tự nhiên và linh hoạt trong ngôn ngữ.
