Có nên áp dụng chính sách ưu đãi cho xe PHEV hay không?

Giá trị cốt lõi của xe hybrid sạc ngoài (PHEV) không nằm ở bản thân công nghệ, mà phụ thuộc rất nhiều vào người sử dụng. Chỉ khi được sạc điện thường xuyên, PHEV mới phát huy tối đa ưu điểm của mình.

PHEV (Plug-in Hybrid Electric Vehicle) là loại xe kết hợp giữa động cơ điện và động cơ đốt trong. Khi pin được sạc đầy, xe có thể vận hành hoàn toàn bằng điện; khi pin cạn, hệ thống sẽ tự động chuyển sang động cơ xăng. Pin được nạp bằng cách cắm sạc từ nguồn điện bên ngoài, đồng thời cũng có thể được sạc thông qua hệ thống tái tạo năng lượng khi phanh. Công nghệ này giúp giảm chi phí vận hành và hạn chế khí thải. Với những quãng đường ngắn, xe có thể chạy hoàn toàn bằng điện nếu pin được sạc đầy tại nhà mà không cần dùng đến trạm xăng.

Ngược lại, khi xe vận hành ở chế độ xăng, bộ pin dung lượng lớn trở thành phần tải trọng bổ sung, khiến mức tiêu hao nhiên liệu tăng lên. Theo công bố từ các hãng sản xuất, mức tiêu thụ trung bình của một số mẫu PHEV hiện nay chỉ khoảng 0,52–1,5 lít/100 km. Tuy nhiên, trong điều kiện thực tế khi chỉ chạy bằng động cơ xăng, mức tiêu hao có thể cao hơn từ 4 đến 10 lần.

Các nghiên cứu quy mô lớn gần đây tại châu Âu và Mỹ đã cho thấy một thực tế đáng chú ý: nhiều chủ xe có thói quen “ngại” cắm sạc. Khi không được nạp điện thường xuyên, các xe PHEV nhanh chóng trở thành phương tiện chạy xăng nặng, tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn và phát thải cao hơn so với dự tính ban đầu.

Viện Fraunhofer (CHLB Đức) đã công bố dữ liệu giám sát mức tiêu thụ nhiên liệu từ 981.035

Các phân tích tại châu Âu cũng ghi nhận rằng xe PHEV tiêu thụ khoảng 6 lít/100 km trong thực tế, cao hơn gấp ba lần so với công bố của nhà sản xuất. Điều này xuất phát từ việc người lái không sử dụng thường xuyên chế độ điện, khiến động cơ xăng phải đảm nhiệm phần lớn quá trình vận hành.

Một nghiên cứu của Công ty Công nghệ Viễn thông và Phân tích dữ liệu xe cộ (Geotab) trên 1.776 xe PHEV thương mại tại Bắc Mỹ cho thấy xăng chiếm tới 86% tổng năng lượng tiêu thụ. Đây là bằng chứng rõ ràng cho việc thói quen sạc pin bị bỏ qua trong thực tế sử dụng.

Thói quen sử dụng xe của người dùng vô tình biến PHEV thành chiếc xe tiêu hao xăng nhiều hơn dự kiến. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng điều này xuất phát từ tâm lý ngại sạc. Người dùng thiếu động lực vì xe vẫn vận hành dù không sạc, và việc sạc pin bị xem là phiền toái, đặc biệt khi thói quen chưa hình thành. Họ thường bỏ qua lợi ích lâu dài của việc sử dụng điện thay xăng.

Theo các chuyên gia, PHEV thực chất là xe điện đúng nghĩa, sở hữu động cơ điện, pin dung lượng lớn và khả năng sạc từ nguồn điện bên ngoài. Công nghệ PHEV thường xuất hiện ở các dòng xe cỡ trung trở lên và đa phần là dạng SUV.

Xe PHEV có khả năng di chuyển bằng điện thuần trên 100 km nếu sạc đầy pin hàng ngày. Dòng xe này hoàn toàn có thể trở thành phương tiện điện chủ lực trong các thành phố, giúp giảm hoàn toàn việc tiêu thụ xăng và hạn chế ô nhiễm môi trường.

Mặc dù xe có cổng sạc pin, nhiều người vẫn không chịu sạc. Nhiều người nghĩ rằng PHEV không phải là xe điện vì vẫn có động cơ đốt trong và việc sạc điện không bắt buộc.

Thực trạng này đang khiến các nhà làm chính sách gặp nhiều bối rối. Tại Việt Nam, xe PHEV được đưa vào diện khuyến khích với hàng loạt ưu đãi nhằm giảm khí thải và hạn chế tiêu thụ nhiên liệu xăng dầu. Tuy nhiên, khi phần lớn người dùng không sạc điện cho xe thì hiệu quả gần như không đạt được kỳ vọng. Chưa kể, hệ thống trạm sạc dành cho PHEV ở Việt Nam vẫn còn khá thiếu thốn. Vậy liệu có nên tiếp tục duy trì các chính sách ưu đãi cho PHEV hay không?

Có nên ưu đãi cho xe PHEV hay thôi?