Cuộc đua thiết lập trạm hoán đổi pin giữa các thương hiệu xe máy điện

Ngoài phương thức sạc điện truyền thống tại tư gia hay các trụ sạc công cộng, cùng với thiết kế pin tháo rời tiện lợi, một hình thức tiếp nhiên liệu mới đang nổi lên thu hút sự quan tâm đầu tư: các trạm hoán đổi pin. Giải pháp này được đánh giá cao nhằm đáp ứng nhu cầu của các chủ xe thường xuyên di chuyển đường dài hoặc gặp khó khăn trong việc sạc xe tại nhà.

Mô hình trạm đổi pin dành cho xe máy điện thực tế đã xuất hiện tại Việt Nam từ trước. VinFast từng giới thiệu dịch vụ này vào tháng 4/2020 cho các mẫu xe Ludo, Impes và Klara S. Khách hàng lựa chọn hình thức thuê pin có thể dễ dàng hoán đổi pin tại hệ thống showroom, trung tâm dịch vụ, và chuỗi siêu thị Vinmart (nay đã ngừng hoạt động)... với mức phí 25.000 đồng cho một viên pin. Đối với dòng Klara S sử dụng hai pin, chi phí tương ứng là 50.000 đồng. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, VinFast không công bố cụ thể quy mô của mạng lưới trạm đổi pin.

Sau hơn hai năm hoạt động, đến tháng 11/2022, hãng xe Việt Nam này đã quyết định ngưng cung cấp dịch vụ hoán đổi pin do lượng người dùng quá thấp, với con số ước tính chỉ vài chục lượt đổi mỗi tháng trên toàn quốc.

Sau một thời gian dài tạm dừng, VinFast (thông qua đối tác chiến lược V-Green) đã quay trở lại với mô hình trạm đổi pin, nhân lúc doanh số bán xe máy điện bùng nổ và nhu cầu từ các đối tác kinh doanh cần sạc nhanh để duy trì hoạt động, thay vì phải chờ đợi hàng giờ đồng hồ như trước đây.

Kế hoạch trong tháng 10 tới là lắp đặt 1.000 trạm đầu tiên, và mục tiêu cuối năm là đạt con số 50.000 trạm. VinFast kỳ vọng trong ba năm tới sẽ hoàn thiện mạng lưới toàn quốc với khoảng 150.000 trạm. Các dòng sản phẩm hỗ trợ đổi pin sẽ được đặt tên với hậu tố Max, bắt đầu với mẫu Evo Max ra mắt vào tháng 10 với giá 20 triệu đồng, tiếp theo là Feliz, Verox và Drift với giá lần lượt là 24,9 triệu, 33,9 triệu và 39,9 triệu đồng.

Mỗi viên pin trên dòng xe Max có công suất 1,5 kWh, cho phép di chuyển quãng đường lên đến 85 km sau một lần sạc đầy, với chi phí đổi pin là 9.000 đồng (đã bao gồm phí sạc). Người dùng có thể lựa chọn thuê một hoặc hai pin với mức phí 200.000 đồng mỗi tháng cho mỗi pin, và tùy theo nhu cầu có thể sạc tại nhà hoặc đổi tại trạm.

Bên cạnh việc tự đầu tư xây dựng các điểm trạm, VinFast còn hợp tác với FPT Retail (hiện mới dừng ở biên bản ghi nhớ - MOU) thông qua hình thức nhượng quyền hoặc cho thuê mặt bằng để mở rộng mạng lưới trạm đổi pin. Sự hợp tác này giúp hãng tiếp cận được những vị trí chiến lược trên các tuyến đường chính, mang lại sự tiện lợi tối đa cho người sử dụng.

Không chỉ có VinFast, Selex Motor - một nhà sản xuất xe máy điện với trụ sở chính tại Hà Nội - cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống trạm hoán đổi pin. Trái ngược với mô hình vận hành gián đoạn của VinFast, Selex đã triển khai dịch vụ này từ năm 2023 (sau quá trình nghiên cứu phát triển bắt đầu từ 2021) và duy trì liên tục cho đến hiện tại. Tính đến cuối tháng 8, số lượng trạm đổi pin của hãng đã đạt khoảng 100 trạm.

Theo thống kê từ hãng, đã có hơn 523.000 lượt đổi pin được thực hiện. Với sự hợp tác của các đối tác, Selex đặt mục tiêu xây dựng khoảng 10.000 trạm đổi pin trên phạm vi toàn quốc trong vòng ba năm tới.

Chiến lược tiếp cận thị trường của Selex tập trung vào phân khúc khách hàng sử dụng xe cho mục đích kinh doanh dịch vụ, những người có nhu cầu tối ưu hóa thời gian sạc để đảm bảo hành trình liên tục. Vì vậy, hãng xem các trạm đổi pin là một giải pháp then chốt, cùng với lợi thế về chi phí vận hành thấp, để thuyết phục người dùng chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện. Nguồn tin từ VnExpress tiết lộ, Selex đang đẩy mạnh đàm phán hợp tác với Petrolimex nhằm mở rộng mạng lưới trạm đổi pin toàn quốc, với hai trạm đầu tiên tại các cửa hàng xăng dầu của Petrolimex đã chính thức đi vào hoạt động tại Hà Nội.

Hiện tại, khách hàng sử dụng các dòng xe Camel 1 và Camel 2 của Selex có thể sử dụng dịch vụ hoán đổi pin với mức phí 8.000 đồng cho mỗi lần. Mỗi viên pin có dung lượng 20 Ah, trọng lượng khoảng 7,5 kg và cho phép di chuyển quãng đường lên đến 50 km. Selex cung cấp đa dạng các gói thuê pin, được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng người dùng. Chẳng hạn, đối với người dùng cá nhân, gói thuê từ 1-3 pin với quãng đường di chuyển từ 200-600 km mỗi tháng có mức phí tương ứng từ 135.000 đến 405.000 đồng. Gói thuê 3 pin không giới hạn số km có chi phí lên tới gần 3,2 triệu đồng hàng tháng.

Ông lớn số một thị trường

Việt Nam - Honda - cũng đã chính thức ra mắt dịch vụ đổi pin từ giữa tháng 7, dù quy mô ban đầu còn khá khiêm tốn. Hiện dịch vụ này chỉ áp dụng cho mẫu Honda CUV e: và được triển khai thí điểm tại 18 đại lý được hãng xe Nhật Bản lựa chọn tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM.

Dù khởi đầu chậm hơn so với các đối thủ trong lĩnh vực xe máy điện và phát triển hệ thống trạm đổi pin, Honda đã có bước đi chiến lược khi tiêu chuẩn hóa công nghệ pin dưới tên gọi Mobile Power Pack e: (MPP), cho phép sử dụng chung trên nhiều dòng sản phẩm khác nhau. Đây được xem là nền tảng công nghệ then chốt, tạo điều kiện thuận lợi để Honda mở rộng nhanh chóng mạng lưới trạm đổi pin, đa dạng hóa sản phẩm và khuyến khích người dùng chuyển đổi sang phương tiện chạy điện.

Một tên tuổi khác trong ngành xe máy là TMT cũng đã công bố kế hoạch tham gia phát triển hệ thống trạm hoán đổi pin. Vào tháng 7 vừa qua, hãng cho biết sẽ trình làng 5 mẫu xe máy điện mới vào cuối năm 2025, đi kèm với chiến lược đầu tư xây dựng mạng lưới trụ sạc và trạm đổi pin công cộng. Tuy nhiên, các thông tin cụ thể về số lượng trạm, địa phương triển khai thí điểm và thời gian vận hành chính thức vẫn chưa được tiết lộ.

Theo kế hoạch, mỗi trạm đổi pin của TMT sẽ được trang bị từ 5 đến 72 viên pin. Hãng cũng nhấn mạnh việc lựa chọn các địa điểm chiến lược như trạm xăng dầu hiện hữu để đặt trạm, nhằm mang lại sự thuận tiện tối đa cho khách hàng trong việc tìm kiếm và sử dụng dịch vụ.

Trong khuôn khổ chiến lược phát triển xe máy điện dài hạn đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, Honda nhận định công nghệ MPP cùng hệ thống trạm đổi pin đóng vai trò nòng cốt trong việc mở rộng danh mục sản phẩm và thuyết phục người tiêu dùng chuyển đổi sang xe điện. Ba lợi thế chính của mô hình trạm đổi pin bao gồm: rút ngắn tối đa thời gian nạp năng lượng, giám sát hiệu suất pin hiệu quả, và gia tăng đáng kể phạm vi di chuyển, qua đó giải quyết những hạn chế cố hữu của dòng xe này.

Như minh chứng từ hệ thống trạm đổi pin mà Selex đang vận hành tại Việt Nam, thông qua một ứng dụng di động chuyên dụng, người dùng có thể dễ dàng tháo rời và thay thế pin yếu bằng một viên pin đã được sạc đầy chỉ trong vòng vài phút. Trái ngược hoàn toàn với phương pháp sạc truyền thống tại nhà, vốn có thể mất từ 4 đến 6 giờ đồng hồ tùy thuộc vào từng loại xe.

Theo ông Phước Nguyên, CEO của Selex Motor, thay vì để người dùng tự chịu trách nhiệm, chất lượng pin tại các trạm đổi luôn được kiểm soát chặt chẽ bởi chính hãng xe để đảm bảo duy trì hiệu suất tối ưu. Dịch vụ hoán đổi pin nhanh chóng và liên tục này cho phép người dùng tối ưu hóa nhu cầu di chuyển dựa trên quãng đường thực tế hàng ngày.

Ông Nguyên chia sẻ: "Thách thức lớn nhất nằm ở việc bố trí hệ thống trạm đổi pin một cách hợp lý và thuận tiện cho người sử dụng. Các vấn đề kỹ thuật phức tạp như đảm bảo chất lượng pin, bảo dưỡng định kỳ và tái chế đã được hãng chúng tôi đảm nhận toàn bộ".

Mô hình trạm đổi pin chủ yếu hướng đến nhóm khách hàng cá nhân và doanh nghiệp (sở hữu đội xe) có nhu cầu di chuyển với cường độ cao, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh doanh vận tải hành khách và giao nhận hàng hóa với quãng đường hoạt động từ 200-300 km mỗi ngày trở lên. Dịch vụ này cũng phù hợp với những chủ xe không có điều kiện sạc tại nhà hoặc chung cư do hạn chế về nguồn điện và không gian. Trong khi đó, đối với người dùng cá nhân có quãng đường di chuyển dưới 60-70 km hàng ngày, việc sạc pin tại nhà vẫn là giải pháp kinh tế và tiện lợi hơn.

Hệ thống trạm hoán đổi pin đã được triển khai rộng rãi tại nhiều quốc gia trên thế giới như Ấn Độ, Đài Loan và Trung Quốc - những thị trường có mức tiêu thụ

mới thuộc hàng cao nhất toàn cầu mỗi năm. Theo đánh giá từ một chuyên gia phát triển hạ tầng trạm sạc dành cho

tại TP HCM nhận định, tương tự các thị trường lớn toàn cầu, mô hình trạm hoán đổi pin sẽ thúc đẩy đáng kể nhu cầu sử dụng xe điện tại Việt Nam. Tuy nhiên, một yếu tố quan trọng khác cần được chú trọng là việc thiết lập tiêu chuẩn pin thống nhất để có thể sử dụng chung cho nhiều thương hiệu khác nhau.

Vị chuyên gia này giải thích thêm: "Nếu mỗi hãng sản xuất pin theo tiêu chuẩn riêng biệt, chỉ người dùng của hãng đó mới có thể sử dụng dịch vụ đổi pin tại trạm của họ. Điều này sẽ hạn chế đáng kể tính linh hoạt và phạm vi phủ sóng của hệ thống trạm đổi pin. Tương tự như hệ thống sạc cho ôtô điện cần có chuẩn chung, người dùng các hãng xe khác nhau cần có khả năng sạc tại cùng một trạm sạc bất kỳ".

Tại Nhật Bản vào năm 2019, bốn đại gia ngành xe máy gồm Honda, Yamaha, Suzuki và Kawasaki đã hợp tác phát triển hệ thống pin xe điện tiêu chuẩn hóa. Đến năm 2022, liên minh này tiếp tục hợp tác với Tập đoàn dầu khí Nhật Bản - Ineos - để thành lập công ty Gachaco, chuyên phát triển và mở rộng mạng lưới trạm đổi pin, đồng thời triển khai dịch vụ cung cấp pin theo mô hình BaaS (Battery as a Service).

Ở thị trường Việt Nam, Selex Motor hiện là một trong số ít công ty sản xuất pin có thể sử dụng cho nhiều thương hiệu khác nhau. Một số sản phẩm của Sơn Hà, DK Bike và Dibao hiện đang sử dụng pin của Selex, cho phép người dùng những hãng này cũng có thể đổi pin tại các trạm do Selex vận hành.

Theo

Các hãng xe máy chạy đua làm trạm đổi pin