Buzz
Điều gì đang thực sự xảy ra với BYD?
Tháng 6 năm ngoái, thông qua một bài đăng ngắn trên WeChat, BYD – hãng xe điện lớn nhất thế giới – đã công bố một cam kết gây chú ý: thanh toán tiền hàng cho các nhà cung ứng linh kiện trong vòng 60 ngày. Đây là phản ứng trực tiếp trước chiến dịch siết chặt quản lý của Bắc Kinh nhằm xử lý tình trạng các tập đoàn ô tô ép giá và khai thác quá mức các nhà sản xuất linh kiện trong giai đoạn bùng nổ xe điện 5 năm trước.
Cam kết này của BYD được giới quan sát xem như một bước ngoặt quan trọng đối với doanh nghiệp, mạng lưới hàng chục nghìn nhà cung ứng cũng như các nhà đầu tư đang đánh giá sức khỏe tài chính của hãng. Diễn biến xảy ra khi đối thủ lớn nhất của Tesla rót hàng tỷ USD để mở rộng thị trường quốc tế, trong bối cảnh doanh số nội địa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Trước đây, BYD từng biến các khoản nợ với nhà cung cấp thành nguồn vốn chi phí thấp để phục vụ tốc độ tăng trưởng thần tốc, từ một công ty sản xuất linh kiện điện tử ít tên tuổi vươn lên thành một đế chế sản xuất định hình lại toàn bộ ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.
Cam kết thanh toán nhanh đã khởi động một cuộc cải tổ toàn diện trong nội bộ BYD, buộc hãng chuyển sang các hình thức như bảo lãnh ngân hàng thương mại truyền thống và tiền mặt. Sự thay đổi mang tính nền tảng này khiến BYD phải tái cấu trúc các khoản nợ trị giá hàng chục tỷ USD.
Bà Stella Li, Phó Chủ tịch BYD phụ trách chiến lược mở rộng hải ngoại, phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai của Ngành Ô tô trong tháng này rằng tài chính chuỗi cung ứng là tiêu chuẩn chung của ngành, đồng thời nhấn mạnh công ty đang trong quá trình xử lý triệt để vấn đề này.
“BYD đang trong giai đoạn xử lý bài toán dòng tiền, và sau đó sẽ sở hữu một dòng tiền cực kỳ mạnh mẽ”, bà Li khẳng định. “Khi đó, chúng tôi sẽ có nhiều nguồn lực hơn để tái đầu tư vào các công nghệ mới”.
Theo báo cáo thường niên công bố cuối tháng 3, tổng dư nợ vay của tập đoàn đã tăng vọt lên 113,4 tỷ nhân dân tệ (khoảng 16,6 tỷ USD) trong năm 2025, vượt xa mức 28,5 tỷ nhân dân tệ của năm trước. Báo cáo quý 1 công bố cuối tháng 4 tiếp tục cho thấy các khoản vay ngắn hạn tăng 72%, đạt 66 tỷ nhân dân tệ vào cuối tháng 3, so với 38 tỷ nhân dân tệ cuối năm 2025.
Đại diện BYD giải thích với Financial Times rằng sự gia tăng đột biến các khoản vay chủ yếu phản ánh quá trình tái cơ cấu nợ phải trả của tập đoàn, nhưng từ chối cung cấp bảng chi tiết phân tách.
Mặt tối
Về bản chất, trong những năm tăng trưởng nóng, BYD đã tận dụng các khoản phải thu của mình để thanh toán ngược lại cho nhà cung cấp. Giới phân tích nhận định cơ chế thanh toán này của BYD vượt trội so với các đối thủ cùng ngành cả về quy mô lẫn thời gian chiếm dụng vốn.
Mệnh lệnh thay đổi hệ thống này từ Bắc Kinh là trụ cột quan trọng trong chiến dịch chống rủi ro phát sinh từ tình trạng dư thừa năng lực công nghiệp do Chủ tịch Tập Cận Bình dẫn dắt. Ông Dan Wang, đứng đầu bộ phận Trung Quốc tại công ty tư vấn Eurasia Group, nhận định việc BYD phải minh bạch hóa các số liệu chứng tỏ chiến dịch đã đạt hiệu quả.
Áp lực từ chính phủ đã khiến hệ thống thanh toán chuỗi cung ứng nội bộ độc quyền của BYD, mang tên Di Lian, được đưa ra ánh sáng. Đây vốn là nguồn tài chính sống còn giúp công ty tự cấp vốn cho quá trình bành trướng. BYD từ chối bình luận về quy mô hệ thống này.
Các nhà cung ứng của BYD cho biết, theo cơ chế Di Lian, hãng xe đôi khi kéo dài thời hạn thanh toán lên tới 300 ngày. Ước tính từ truyền thông Trung Quốc cho thấy khoảng 10.000 doanh nghiệp đã từng nhận tiền thông qua hệ thống này trong những năm gần đây.
Bà Laila Khawaja, chuyên gia về công nghệ Trung Quốc thuộc tổ chức nghiên cứu Gavekal (Bắc Kinh), cho rằng dù việc kéo dài chu kỳ thanh toán không phải hiếm trong ngành ô tô đại lục, nhưng cách BYD tận dụng các điều khoản chiếm dụng vốn lại mang tính đặc biệt mạnh tay. Việc khai thác nguồn tài trợ không lãi suất từ nhà cung cấp giúp hãng duy trì đà mở rộng và dồn nguồn lực cho R&D trong nhiều năm, qua đó giảm áp lực dòng tiền nội tại.
Áp lực đang đè nặng lên tham vọng thống trị
Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của BYD đã lao dốc mạnh, chỉ còn 59,1 tỷ nhân dân tệ trong năm ngoái, giảm sâu so với mức 133,4 tỷ nhân dân tệ của năm trước đó. Xu hướng suy giảm này tiếp tục kéo dài sang đầu năm 2026, khi dòng tiền tính đến cuối tháng 3 chỉ đạt 2,8 tỷ nhân dân tệ, thấp hơn nhiều so với mức 8,6 tỷ nhân dân tệ cùng kỳ năm 2025.
Bà Khawaja nhận định: “Sự dịch chuyển này rõ ràng đã và đang đặt một áp lực ngột nạt lên dòng tiền hoạt động của tập đoàn”. Đáng chú ý, áp lực tài chính này xuất hiện đúng thời điểm BYD đang đẩy mạnh xây dựng hàng loạt nhà máy tại Hungary, Brazil, Indonesia, Thailand, Thổ Nhĩ Kỳ và Uzbekistan, đồng thời tự đầu tư mạnh cho đội tàu gồm 8 siêu tàu vận tải chuyên chở ô tô xuất khẩu từ Trung Quốc.
Tuy nhiên, ông Taylor Ogan, CEO quỹ đầu tư Snow Bull Capital, lại đưa ra góc nhìn tích cực hơn khi cho rằng doanh nghiệp vẫn có khả năng tiếp cận các nguồn vốn chính thống với mức lãi suất rất thấp, chỉ khoảng 1,5% đến 2,9%.
Ông Ogan cũng nhấn mạnh BYD đang nắm giữ lượng tiền mặt lớn lên tới 75,8 tỷ nhân dân tệ, được bổ sung thêm từ thương vụ huy động vốn trị giá 5,6 tỷ USD tại sàn Hồng Kông một năm trước. Ông nói: “Thị trường không hề khóa van tín dụng với họ. BYD chỉ đang tận dụng đòn bẩy giá rẻ để tài trợ cho một siêu chu kỳ chi tiêu vốn (capex) và xây dựng năng lực sản xuất ở nước ngoài”.
Thêm vào đó, nhờ chính sách ưu tiên các doanh nghiệp công nghệ xanh từ Bắc Kinh, BYD vẫn có thể tiếp cận khá dễ dàng các khoản tín dụng ưu đãi từ những ngân hàng thương mại và các ngân hàng quốc doanh lớn.
Con số thực tế
Dù vậy, cơ chế thanh toán phi truyền thống từng được BYD áp dụng trước đây đã vô tình làm mờ đi quy mô nợ thật trên báo cáo tài chính.
Theo báo cáo, lượng tiền mặt ròng của BYD vào cuối năm 2025 đạt 22 tỷ nhân dân tệ. Tuy nhiên, theo ước tính độc lập từ hãng nghiên cứu kế toán GMT Research (Hồng Kông), nếu tính cả các khoản phải thu đã xóa sổ cùng các khoản phải trả quá hạn trên 90 ngày, nợ ròng điều chỉnh của BYD thực tế đã lên tới khoảng 320 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 45 tỷ USD) trong năm ngoái.
Dù trong năm vừa qua BYD đã có những bước chuyển tích cực sang các khoản nợ theo mô hình truyền thống, GMT vẫn đánh giá doanh nghiệp ở mức rủi ro kế toán Cao do còn thiếu minh bạch trong công bố thông tin tài chính.
Theo dữ liệu từ nền tảng cung cấp giải pháp tài chính Wind, chu kỳ thanh toán hiện tại của BYD đã được rút ngắn xuống còn 123 ngày, giảm 4 ngày so với năm trước, tuy nhiên vẫn còn cách rất xa mục tiêu 60 ngày do Bắc Kinh đề ra.
Một giám đốc giấu tên của một doanh nghiệp sản xuất linh kiện tại Thượng Hải cho biết ông cảm thấy nhẹ nhõm khi BYD bắt đầu chuyển sang thanh toán bằng tiền mặt thay vì sử dụng các kỳ phiếu Di Lian. Ông nói thêm rằng sự thay đổi này được BYD áp dụng trước tiên cho các nhà cung ứng nhỏ lẻ – những đơn vị đang ở sát ngưỡng kiệt quệ tài chính.
Vị giám đốc này thừa nhận rằng, với các doanh nghiệp nhỏ như công ty của ông, cơ chế thanh toán cũ của BYD đã “giam” toàn bộ khoản phải thu trong gần một năm, khiến thời gian từ lúc giao hàng đến khi thực nhận tiền mặt thường kéo dài vượt quá 300 ngày.
Theo: Financial Times
