Hướng tới nguồn năng lượng sạch, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch

“Hydro xanh” được coi là "cơ hội vàng" giúp Việt Nam thực hiện quá trình chuyển đổi năng lượng, cắt giảm khí thải, thúc đẩy nền kinh tế xanh phát triển và bảo đảm an ninh năng lượng bền vững.

Theo Ngân hàng Thế giới, ngành giao thông vận tải chiếm hơn 80% tổng lượng xăng, dầu tiêu thụ tại Việt Nam, cho thấy đây là ngành tiêu thụ năng lượng lớn nhất. Nếu nguồn cung xăng, dầu bị thiếu hụt hoặc giá tăng cao, sẽ tác động tiêu cực đến ngành giao thông vận tải, làm ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực kinh tế.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, Việt Nam cần phát triển nguồn năng lượng mới vừa sạch vừa bảo đảm an ninh năng lượng. Bên cạnh điện, “hydro xanh” là nguồn năng lượng phù hợp với các yêu cầu này và có tiềm năng lớn.

Hydro được coi là "năng lượng sạch", đóng vai trò quan trọng trong việc "khử carbon" cho các ngành công nghiệp như sản xuất thép, hóa chất và giao thông vận tải... "Hydro xanh" được tạo ra từ quá trình điện phân nước, tách nước thành hydro và oxy bằng nguồn điện tái tạo (điện gió, điện mặt trời). "Hydro xanh" được xem là "cơ hội vàng" giúp Việt Nam chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải, thúc đẩy "kinh tế xanh" phát triển và bảo vệ an ninh năng lượng bền vững.

Việt Nam đang nắm giữ cơ hội lớn để trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu "hydro xanh" nhờ vào nguồn tài nguyên năng lượng tái tạo phong phú và vị trí địa lý chiến lược.

Tập đoàn

(Nhật Bản) nhận định: dù công nghệ có phát triển như thế nào, xe điện chỉ chiếm khoảng 30% tổng doanh số toàn cầu trong tương lai. Phần còn lại sẽ được phân chia giữa xe hybrid, xe sử dụng pin nhiên liệu hydro và xe chạy động cơ đốt trong. Đối với xe động cơ đốt trong, công nghệ vẫn giữ nguyên, nhưng nhiên liệu sẽ chuyển sang hydro. Hydro được xem là nhiên liệu giúp động cơ đốt trong phát triển trong thế giới không carbon.

Theo đại diện Toyota, từ năm 2035,

các xe ô tô sử dụng hydro sẽ trở nên phổ biến, số lượng các trạm tiếp nhiên liệu sẽ gia tăng mạnh mẽ và giá thành sẽ giảm. Ngành giao thông vận tải sẽ trở thành khách hàng quan trọng tiêu thụ nhiều hydro, thúc đẩy sự lan rộng của hydro.

Hiện nay, khoảng 80 quốc gia trên thế giới đã triển khai chiến lược phát triển “hydro xanh”. Mới đây, Trung Quốc đã đưa năng lượng hydro vào danh sách ngành công nghiệp chiến lược của mình, đồng thời triển khai các chính sách ưu đãi mạnh mẽ để thúc đẩy phát triển. Trong Kế hoạch phát triển 5 năm lần thứ 15 (2026 -2030), Trung Quốc xác định mục tiêu “chuyển đổi xanh” và mở rộng năng lượng tái tạo, coi hydro là yếu tố chiến lược trong hệ thống năng lượng của tương lai.

Với diện tích rộng lớn, dân số đông và nền kinh tế phát triển, Trung Quốc vẫn phải đối mặt với sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Để bảo vệ an ninh năng lượng, trong hơn một thập kỷ qua, Trung Quốc đã đẩy mạnh chuyển đổi từ các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện, giảm bớt sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Và giờ đây, Trung Quốc tiếp tục chuyển hướng sang năng lượng “hydro xanh”.

Tuy nhiên, hiện tại vẫn còn nhiều khó khăn trong việc mở rộng việc sử dụng năng lượng hydro. Đây là khí dễ cháy, nhẹ, và cần phải có áp suất cao hoặc làm lạnh để lưu trữ. Cơ sở hạ tầng phục vụ cho hydro như đường ống, bồn chứa áp suất, kho lưu trữ, trạm tiếp nhiên liệu, cảng xuất nhập khẩu… vẫn chưa phát triển rộng rãi. Vì vậy, phải đầu tư vào cơ sở hạ tầng trước khi có thể thúc đẩy thị trường hydro. Khi có đủ nguồn lực, sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho năng lượng sạch và dễ tiếp cận.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển năng lượng hydro đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định 165/2024/QĐ-TTg), với mục tiêu sản xuất từ 100.000 - 500.000 tấn hydro sạch mỗi năm vào năm 2030 và đạt 10 - 20 triệu tấn vào năm 2050. Tuy đã có chính sách, nhưng theo các chuyên gia kinh tế, hiện vẫn thiếu những công cụ cụ thể để hỗ trợ tiêu thụ và đầu tư vào lĩnh vực này.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, Việt Nam cần phải giải quyết ba vấn đề cốt yếu: xây dựng hệ thống chính sách toàn diện và rõ ràng, bao gồm tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế hỗ trợ, chia sẻ rủi ro và định hướng thị trường, nhằm thu hút các nguồn đầu tư vào các dự án năng lượng hydro. Tiếp theo là thúc đẩy sự hợp tác giữa khu vực công và tư, cũng như tạo ra sự kết nối chặt chẽ trong các chuỗi giá trị. Ví dụ, để phát triển thị trường giao thông sử dụng hydro, cần có sự phối hợp giữa các nhà sản xuất xe và các cơ quan quy hoạch hạ tầng, bảo đảm tốc độ xây dựng trạm nạp hydro đồng bộ với sự gia tăng số lượng phương tiện sử dụng công nghệ này. Bên cạnh đó, cần có các chính sách ưu đãi và khuyến khích đầu tư, trong đó các ưu đãi tín dụng, khuyến khích và trợ cấp cho việc chuyển đổi năng lượng sẽ đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của thị trường hydro.

Hướng tới nguồn năng lượng mới, giảm lệ thuộc vào xăng dầu