Liệu mô hình trạm đổi pin xe điện có khả thi ở thị trường Việt Nam?

Từ năm 2019, một số công ty đã đi tiên phong trong việc xây dựng hệ thống trạm đổi pin dành cho

điện tại thủ đô Hà Nội, nhưng kết quả không như mong đợi. Hiện tại, ý tưởng này đang có dấu hiệu quay trở lại, liệu lần này sẽ khác?

Với sự phát triển của xe máy điện, bên cạnh phương thức sạc pin tại trạm hoặc tại nhà, giải pháp đổi pin đã xuất hiện như một lựa chọn tiện lợi vượt trội. Thay vì phải chờ đợi hàng giờ đồng hồ để sạc đầy, người dùng chỉ cần bỏ ra vài phút ghé qua trạm đổi pin - thậm chí còn nhanh hơn cả thao tác đổ xăng thông thường.

Quy trình thay pin cực kỳ đơn giản. Mỗi trạm đổi pin được thiết kế như một tủ thông minh đặt ven đường, bên trong chứa nhiều ngăn sạc dành riêng cho pin rời. Khi

sắp cạn năng lượng, người dùng chỉ việc mở app trên smartphone để định vị trạm gần nhất. Tại đây, họ tháo pin yếu ra, quét mã QR để mở ngăn chứa pin đã sạc đầy, lắp vào xe và đặt pin cũ vào ngăn sạc - tất cả diễn ra trong nháy mắt với thao tác cực kỳ đơn giản.

Ở Đài Loan, mạng lưới trạm đổi pin cho xe máy điện đã phát triển rộng khắp. Gogoro dẫn đầu với hệ thống hơn 2.000 điểm trạm, tương thích với đa dòng xe điện khác nhau và phục vụ hàng triệu lượt đổi pin hàng tháng. Nhờ đó, người dùng hoàn toàn không còn lo lắng về vấn đề sạc pin truyền thống.

Tại Việt Nam, từ năm 2019, Công ty CP thương mại quốc tế Phú Sỹ (Fuji) cùng Công ty TNHH Powercentric đã giới thiệu trạm đổi pin thông minh đầu tiên tại Ô Chợ Dừa, Hà Nội, phục vụ dòng xe Fuji Xyndi và các xe tương thích khác. Trạm trang bị tủ sạc 24 pin, miễn phí đổi pin năm đầu và cả dịch vụ hỗ trợ thay pin tận nơi khi xe hết điện giữa đường. Dù có kế hoạch mở rộng 1.000 trạm trong 5 năm, nhưng dự án đã không thành công do lượng khách ít và thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật chung cho các dòng xe điện.

Hiện tại, Selex Motors đang tiên phong phát triển mô hình này tại Việt Nam. Từ tháng 8/2024, nhiều trạm đổi pin đã đi vào hoạt động tại Đà Nẵng, giúp người dùng tiết kiệm thời gian (chỉ 2 phút thay vì 3-8 tiếng sạc), với mỗi lần đổi pin cho phép di chuyển 150km và chi phí rẻ hơn 25-35% so với xăng. Selex đang mở rộng hệ thống này đến TP HCM, Huế...

Công ty CP TMT Motors vừa công bố kế hoạch hợp tác với các đối tác quốc tế để triển khai dịch vụ thay thế pin dành cho

điện, với giai đoạn đầu tập trung tại khu vực trung tâm thủ đô Hà Nội.

Ông Bùi Văn Hữu, Chủ tịch HĐQT TMT Motors nhận định, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là hai thị trường tiêu thụ xe điện hàng đầu, song lại đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt trạm sạc trầm trọng. Khảo sát thực tế cho thấy các chung cư không có khu vực quy hoạch dành riêng cho sạc xe điện, còn tại các hộ gia đình thì điều kiện sạc

Hệ thống trạm sạc công cộng tại các khu vực trung tâm như Hà Nội hiện rất hạn chế, chủ yếu tập trung ở vùng ngoại ô xa xôi, gây nhiều khó khăn cho người dân sử dụng xe điện.

TMT dự kiến triển khai 100 điểm đổi pin trong nội thành Hà Nội với diện tích từ 2-20m2, trang bị module chứa 4-72 ngăn pin ứng dụng công nghệ cao, đạt chuẩn an toàn kỹ thuật. Công ty đề xuất thành phố cấp mặt bằng với thời hạn 50 năm, đảm bảo nguồn điện ổn định cùng các ưu đãi về thuế nhập khẩu thiết bị, thuế doanh nghiệp và giá điện. Giải pháp này sẽ khắc phục tình trạng thiếu trạm sạc công cộng và lo ngại về an toàn khi sạc tại nhà.

Để mô hình phát triển bền vững, các trạm đổi pin cần tương thích đa dạng loại pin xe điện. Việc thiếu bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chung khiến mỗi hãng xe áp dụng chuẩn riêng, dẫn đến manh mún và khó mở rộng quy mô. Bài học từ sự thất bại của trạm đổi pin do Phú Sỹ và Powercentric xây dựng năm 2029 tại Ô Chợ Dừa là minh chứng rõ nét.

Ông Phạm Tuấn Anh, Phó chủ tịch VAMOBA cho biết từ năm 2019 hiệp hội đã kiến nghị xây dựng bộ tiêu chuẩn chung về thiết kế pin và hệ thống sạc cho xe điện. Tuy nhiên đến nay các quy chuẩn này vẫn chưa được ban hành, trong khi đây là yếu tố then chốt để phát triển hạ tầng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông xanh.

Quá trình chuyển đổi sang xe điện đòi hỏi xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh, trong đó hạ tầng sạc điện phải được ưu tiên phát triển trước. Điều này cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính quyền thông qua các chính sách đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi và đủ sức hấp dẫn các nhà đầu tư.

Mô hình trạm đổi pin xe điện: Triển vọng phát triển tại thị trường Việt Nam