Một câu hỏi hóc búa cho đất nước đang nỗ lực "chuyển hết xe xăng sang xe điện": Thợ sửa xe sẽ lấy đâu ra?

Các thợ sửa xe truyền thống đang gặp không ít khó khăn khi đối mặt với công nghệ xe điện mới. Họ thiếu chuyên môn cần thiết, trong khi việc đầu tư vào cơ sở sửa chữa xe điện lại rất tốn kém.

Sửa chữa xe điện

Wu Jingdong tin rằng anh có thể sửa được bất kỳ loại phương tiện nào. Người thợ máy 51 tuổi này đã dành ba thập kỷ để sửa chữa, điều chỉnh và cải tiến đủ loại xe, thậm chí lái xe tăng khi còn phục vụ trong quân đội.

Tuy nhiên, vào năm 2023, một chiếc xe điện đã lăn bánh vào xưởng của anh ở tỉnh Liêu Ninh, miền Đông Bắc Trung Quốc, nơi mà xe điện vẫn còn khá hiếm. Một yêu cầu đơn giản như thêm chất làm lạnh điều hòa đã khiến Wu nhận ra mình chưa chuẩn bị gì cho sự bùng nổ của xe điện trong tương lai.

Wu đã sử dụng chất làm lạnh mà anh tin dùng trong nhiều năm, nhưng quá muộn anh mới nhận ra rằng xe điện cần một loại chất làm lạnh cách điện. Anh chia sẻ: "Việc sử dụng sai chất làm lạnh trong xe điện có thể gây ra sự cố cách điện và dẫn đến trục trặc".

Sai lầm cơ bản này phản ánh những điều sẽ xảy ra trong tương lai. Với doanh số xe điện trong nước tăng mạnh, Wu tin rằng công nghệ mới sẽ cách mạng hóa ngành ô tô, giống như sự chuyển đổi sang phun nhiên liệu điện tử vào những năm 1990.

Đến tháng 8, Wu đã hoàn thành khóa học nhanh về bảo dưỡng xe điện và chuyển đến Tô Châu, một thành phố tiên phong trong xu hướng xe điện ở Trung Quốc.

Cuộc đua hướng tới năng lượng sạch của Trung Quốc đã đẩy xe điện lên vị trí dẫn đầu, hiện chiếm hơn nửa tổng doanh số ô tô mới. Tuy nhiên, sự chuyển mình nhanh chóng này lại đang phơi bày những yếu điểm trong hệ thống sửa chữa ô tô của quốc gia này.

Không giống như xe xăng, xe điện vận hành bằng hệ thống điện phức tạp. Việc sửa chữa chúng không chỉ đòi hỏi kiến thức cơ khí mà còn yêu cầu công cụ chính xác, các thử nghiệm nghiêm ngặt và bộ kỹ năng hoàn toàn mới. Rất ít cửa hàng sửa chữa có đủ điều kiện để đáp ứng sự thay đổi này, trong khi các khóa đào tạo lại quá tốn kém, mất thời gian và thường lạc hậu.

Và khi những chiếc xe điện đầu tiên bắt đầu hết bảo hành, người tiêu dùng ngày càng lo lắng về các lựa chọn sửa chữa hạn chế, thời gian chờ đợi lâu khi cần bảo dưỡng ngoài bảo hành.

Thách thức không chỉ nằm ở những cá nhân như Wu — cả ngành sửa chữa ô tô của Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng. Đến năm 2025, ngành xe điện cần 1,2 triệu công nhân, nhưng vẫn thiếu hơn 1 triệu người, với 80% trong số đó thiếu hụt ở lĩnh vực dịch vụ sau bán hàng.

Việc mất cân bằng này thật đáng ngạc nhiên. Trung Quốc hiện có 397.000 cửa hàng sửa chữa xe chạy xăng, nhưng chỉ có chưa đến 20.000 cửa hàng chuyên về xe điện. Điều này có nghĩa là chỉ có hơn một trung tâm dịch vụ cho mỗi 1.000 xe điện trên đường phố.

Hiện tại, chưa đến 100.000 công nhân đã được đào tạo để sửa chữa xe điện, với những lỗ hổng lớn về các kỹ năng như thử nghiệm pin, phân tích dữ liệu lớn và công nghệ lái xe tự động.

Để giảm bớt sự chênh lệch ngày càng lớn, các trường đào tạo nghề đang cập nhật chương trình giảng dạy, trang bị cho các kỹ thuật viên khả năng giải mã các hệ thống phức tạp của xe điện. Các chủ doanh nghiệp cũng đang tích cực tham gia vào việc đào tạo thực hành, và mức lương tăng lên cho thấy một tương lai tươi sáng hơn cho ngành công nghiệp này.

Tuy nhiên, sự thay đổi vẫn diễn ra khá chậm và hàng triệu xe điện đang vận hành trên các con đường. Liệu Trung Quốc có thể đào tạo đủ số thợ có tay nghề để duy trì hoạt động của chúng sẽ quyết định xem cuộc cách mạng xe điện của nước này có đi đúng hướng hay không.

Học hỏi

Vài ngày sau khi hết hạn bảo hành vào tháng 8 năm ngoái, chiếc xe điện của Wu Jiasong bất ngờ dừng lại tại Thượng Hải. Nguyên nhân không phải là pin hay động cơ, mà là bộ chuyển đổi DC/DC — một bộ phận nhỏ nhưng vô cùng quan trọng, chỉ lớn bằng một hộp đựng giày.

Bộ phận này chuyển đổi năng lượng từ ắc quy chính có điện áp cao thành năng lượng điện áp thấp để cung cấp cho các nhu cầu cơ bản như đèn, bảng điều khiển và điều hòa không khí. Nếu không có bộ phận này, chiếc xe sẽ ngừng hoạt động, dù ắc quy chính có đầy đến đâu.

Người lái xe 40 tuổi đã phải chờ một tuần để sửa chữa và buộc phải nhờ đến nhà sản xuất ô tô để giải quyết vấn đề vì đại lý không thể tìm ra nguyên nhân. "Với xe chạy xăng, tôi có thể tìm thợ sửa chỉ trong ba ngày", Wu nói. "Nhưng với xe điện, nếu họ không biết vấn đề ở đâu, bạn sẽ bị mắc kẹt".

Sự thất vọng của Wu nhấn mạnh sự khác biệt lớn giữa xe điện và xe xăng truyền thống. "Với xe chạy xăng, tôi có thể nhận biết lỗi chỉ bằng cách nhìn", Wu, một thợ máy, chia sẻ. "Nhưng với xe điện, tôi phải xem sơ đồ mạch và đo đạc. Ít theo bản năng hơn, ít chính xác hơn".

"Xe điện sử dụng hệ thống điện áp cao, từ 400 đến 700 vôn", Wan, giáo sư kỹ thuật xe tại một trường nghề ở Giang Tô, cho biết với Sixth Tone. "Vấn đề không còn là kiến thức cơ khí nữa. Bạn cần công cụ chính xác, thử nghiệm cẩn thận và chuyên môn về hệ thống điện áp cao".

Sự thay đổi mạnh mẽ về công nghệ và công cụ đã đưa Wu trở lại trường học vào tháng 6 năm 2024. Người đàn ông 51 tuổi đã đăng ký khóa đào tạo 12 ngày tại Tianjin Lockda Auto Technology, một công ty chuyên cung cấp dịch vụ xe điện.

Các khóa học sửa chữa xe điện được quảng cáo rộng rãi, nhưng chi phí rất cao — thường trên 10.000 nhân dân tệ (1.400 đô la) — và chất lượng có sự khác biệt. Wu nhớ lại: "Giáo viên chỉ chia sẻ những nguyên lý cơ bản, nhưng phần còn lại tùy thuộc vào bạn".

Tuy nhiên, Wu có một lợi thế. Hàng thập kỷ làm việc với các hệ thống điện áp thấp trong xe xăng đã giúp anh có một khởi đầu tốt. Với chi phí học 7.000 nhân dân tệ, anh đã học được các nguyên lý cơ bản của xe điện, cùng với các phương pháp chẩn đoán các vấn đề cụ thể như lỗi sạc.

Wu cho biết: "Nếu bạn đã quen với hệ thống dây điện trong xe xăng, bạn có thể học nhanh chóng." "Nhưng đối với những người chưa có kinh nghiệm, có thể mất nhiều năm để thực sự nắm bắt công nghệ này."

Thời kỳ chuyển giao

Với những người sẵn sàng thay đổi, phần thưởng sẽ đến nhanh hơn mong đợi. Vào tháng 8 năm ngoái, Wu gia nhập Ruilaiman New Energy Repairs ở Tô Châu với tư cách thợ máy chính, và được tăng lương đáng kể.

Với diện tích lên tới 2.400 mét vuông, xưởng làm việc của họ đầy ắp các công cụ kiểm tra điện áp cao, thiết bị chẩn đoán chính xác và máy hàn laser để lắp ráp pin phức tạp — những công cụ mà Wu chưa từng sử dụng trước đó.

Đây là một trong số ít cửa hàng độc lập ở Tô Châu có khả năng đối phó với sự bùng nổ của thị trường xe điện sắp tới.

Khi các chiếc xe đầu tiên hết hạn bảo hành, các cửa hàng sửa chữa độc lập như Ruilaiman đang chuẩn bị cho sự tăng trưởng mạnh mẽ về nhu cầu. "Chúng tôi vẫn đang ở giai đoạn đầu của thị trường năng lượng mới sau bán hàng", Duan Jie, một trong những chủ cửa hàng, chia sẻ. "Tuy nhiên, chúng tôi rất lạc quan về tiềm năng".

Thời gian bảo hành cho xe điện thường kéo dài từ ba đến tám năm, và phần lớn người tiêu dùng hiện nay đều đặt niềm tin vào các đại lý — còn được gọi là cửa hàng 4S (bán hàng, phụ tùng thay thế, dịch vụ và khảo sát) — hoặc các trung tâm dịch vụ được ủy quyền để sửa chữa miễn phí.

Tuy nhiên, những bảo hành này không bao gồm tất cả: các thiệt hại do lỗi của người sử dụng, sử dụng sai cách hoặc sửa đổi trái phép sẽ khiến người lái xe phải tự chịu trách nhiệm.

Tuy vậy, việc gia nhập vào thị trường dịch vụ hậu mãi xe điện lại khó khăn hơn rất nhiều so với việc sửa chữa ô tô truyền thống.

Các xưởng sửa chữa phải có giấy phép đắt đỏ từ nhà sản xuất, đặc biệt là khi sửa chữa các loại pin điện áp cao. Những rào cản này khiến các doanh nghiệp độc lập trở nên hiếm hoi, ngay cả ở Tô Châu — một thành phố có tỷ lệ thâm nhập xe điện lên đến gần 37% vào năm 2023, một trong những tỷ lệ cao nhất cả nước.

"Ví dụ, sửa chữa pin đòi hỏi nhiều nguồn lực, điều này có nghĩa là yêu cầu về trình độ là rất nghiêm ngặt", Duan giải thích. "Bạn cần có sự cho phép từ nhà sản xuất, kỹ thuật viên được chứng nhận và các thiết bị chuyên dụng để đáp ứng các tiêu chuẩn của họ".

Ngoài các yêu cầu khắt khe, chi phí vận hành cũng rất lớn. Ruilaiman phải trả hơn 70.000 nhân dân tệ (245 triệu đồng) mỗi tháng cho tiền thuê nhà và đã đầu tư rất nhiều vào các thiết bị chuyên dụng. Chỉ riêng máy hàn laser để sửa chữa cell pin đã tốn hơn 200.000 nhân dân tệ (700 triệu đồng).

Những chi phí cao này và chuyên môn đòi hỏi tạo thành rào cản lớn đối với các cửa hàng sửa chữa truyền thống. Một số chủ xe ở Thượng Hải cho biết họ không đủ trình độ và nguồn lực để tham gia vào thị trường xe điện, và cho rằng việc cố gắng sửa chữa mà không có chứng nhận phù hợp là rất nguy hiểm.

Đối với những cửa hàng sửa chữa truyền thống như A'jian ở Thượng Hải, tương lai của xe điện vẫn còn là điều xa vời. Mặc dù hàng triệu chiếc xe chạy bằng xăng vẫn duy trì hoạt động của gara anh, nhưng sự phát triển mạnh mẽ của xe điện đang khiến anh phải thay đổi để thích ứng.

"Ngành công nghiệp này sẽ không biến mất", A'jian nói. "Miễn là còn xe hơi — dù một ngày nào đó chúng có thể bay trên bầu trời — thì vẫn luôn có điều gì đó cần phải sửa chữa".