Ngành ô tô và sự đóng góp lớn vào ngân sách quốc gia

Năm 2025, ngân sách Nhà nước tiếp tục thặng dư nhờ vào ngành ô tô. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ đơn giản là đóng góp tài chính, ngành ô tô còn giữ vai trò quan trọng hơn rất nhiều.

Toyota Việt Nam thông báo, tổng doanh số bán ô tô năm 2025 đạt 74.206 xe, tăng 8% so với năm 2024, trong đó có 25.200 xe được sản xuất lắp ráp trong nước. Tổng số tiền đóng góp vào ngân sách Nhà nước đã vượt mốc 1 tỷ USD, tăng 14% so với năm trước.

Ngoài Toyota Việt Nam, còn nhiều doanh nghiệp ô tô khác cũng nằm trong nhóm những đơn vị đóng góp ngân sách lớn, điển hình là VinFast, Trường Hải và TC Motors, với hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Trong năm 2025, ngành ô tô tiếp tục tạo ra nguồn thu lớn cho ngân sách Nhà nước. Dù Toyota chỉ chiếm khoảng 9% thị phần trên thị trường ô tô Việt Nam, nhưng đã đóng góp hơn 1 tỷ USD vào ngân sách, ước tính tổng ngành đạt gần 10 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024.

Tuy nhiên, sự đóng góp này không chỉ dừng lại ở ngân sách. Ngành ô tô còn đóng vai trò quan trọng hơn rất nhiều. Nó là động lực thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Chiếc ô tô là minh chứng cho trình độ khoa học kỹ thuật của quốc gia sản xuất ra nó. Một quốc gia có thể sản xuất ô tô, cũng có thể sản xuất tàu ngầm hay máy bay... Điều này chứng tỏ ngành công nghiệp của quốc gia đó đã phát triển vượt bậc và sẽ mang lại nhiều lợi ích.

Mặc dù thu ngân sách có thể gia tăng, nhưng nếu chủ yếu đến từ xe nhập khẩu nguyên chiếc thì không mang lại giá trị bền vững. Điều quan trọng là nguồn thu phải xuất phát từ sản xuất trong nước.

Kể từ năm 2018, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đã có những bước tiến lớn với hàng loạt dự án đầu tư mạnh mẽ. Tỷ lệ nội địa hóa của một số mẫu xe hiện nay đã đạt từ 40% đến 60%. Nhiều doanh nghiệp ô tô đặt mục tiêu gia tăng sản xuất, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và phát triển chuỗi cung ứng tại Việt Nam.

Dữ liệu từ Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp Việt tham gia cung ứng linh kiện cho ngành ô tô đã tăng từ 12% vào năm 2018 lên 25% vào năm 2023. Doanh thu ngành cũng đã tăng mạnh từ 49 triệu USD năm 2018 lên 1,39 tỷ USD năm 2023. Điều này chứng tỏ sự trưởng thành rõ rệt của cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, cả về quy mô, năng lực và vị thế trong chuỗi cung ứng. Hiện các doanh nghiệp Việt không chỉ sản xuất chi tiết đơn lẻ mà đã chuyển sang cung cấp cụm linh kiện, tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất của các hãng lớn.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tổng doanh thu của ngành ô tô Việt Nam trong năm 2025 ước tính sẽ đạt từ 17 đến 18 tỷ USD, chiếm khoảng 3% GDP. Mặc dù con số này đã có sự cải thiện, nhưng nó vẫn còn quá khiêm tốn, chưa đủ để trở thành “động lực” thúc đẩy quốc gia bước vào “kỷ nguyên vươn mình”.

Hàn Quốc, trong suốt 30 năm phát triển (1960-1990), đã xây dựng được một ngành công nghiệp ô tô vững mạnh. Ngành công nghiệp ô tô Hàn Quốc hiện là một trong những trụ cột kinh tế của đất nước, đóng góp gần 20% GDP mỗi năm. Chính ngành công nghiệp ô tô đã trở thành động lực quan trọng đưa Hàn Quốc vươn lên, trở thành “con rồng châu Á”.

Để trở thành một quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần xây dựng một ngành công nghiệp mạnh mẽ. Ngành công nghiệp ô tô là một trong những ngành tiên phong, kéo theo sự phát triển của nhiều ngành khác. Nó tạo ra mối liên kết rộng lớn, trở thành khách hàng của nhiều ngành sản xuất, và vì thế luôn đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.

Nếu ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đóng góp từ 10% đến 20% GDP, với tổng doanh thu hàng năm từ 50 đến 100 tỷ USD, thì số tiền đóng góp vào ngân sách sẽ cao gấp nhiều lần hiện nay. Sự gia tăng đóng góp này sẽ thúc đẩy nhanh chóng sự phát triển của đất nước.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, sự chậm phát triển của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam trong quá khứ là do những hạn chế trong chính sách. Để ngành công nghiệp ô tô phát triển mạnh mẽ, chúng ta không được mắc lại những sai lầm đã qua. Cần xây dựng nền tảng vững chắc, với những chính sách tầm nhìn dài hạn, ổn định và hỗ trợ mạnh mẽ, đồng bộ, rõ ràng.

Chuyên gia kinh tế Trần Đình Thiên cho rằng, nếu Việt Nam muốn phát triển mạnh mẽ, cần phải tạo ra những thế lực cạnh tranh trong nước và quốc tế. Các ngành công nghiệp có tiềm năng cần được hỗ trợ mạnh mẽ. Đối với ngành công nghiệp ô tô, khi phát triển sẽ mang lại những lợi ích gì? Đó là công nghệ cao, năng suất vượt trội, giá trị gia tăng lớn, đóng góp đáng kể vào GDP hàng năm và đưa Việt Nam ra thế giới. Chính phủ cần có trách nhiệm hỗ trợ phát triển ngành này.

Bội thu ngân sách và tầm quan trọng của ngành ô tô