Người Việt sắp quen với việc dùng xe máy theo kiểu ‘hết pin thì đổi’ giống như thói quen ‘hết xăng thì đổ’

Đổi pin được xem là giải pháp nhanh gọn cho bài toán năng lượng của xe máy điện hai bánh. Tuy nhiên, để trở thành thói quen phổ biến, yếu tố quyết định không nằm ở công nghệ mà ở mức độ tiện lợi trong từng thao tác hằng ngày.

Dưới đây là nội dung chương trình Trên Ghế phát sóng ngày 28/3 trên HTV9.

Trong những tháng đầu năm 2026, câu chuyện xe máy điện đổi pin một lần nữa trở nên nóng khi VinFast quay lại mô hình cho thuê pin xe máy điện. Theo Nhà báo Nguyễn Thúc Hoàng Linh trong chương trình Trên Ghế, đây không phải xu hướng nhất thời mà là một bước chuyển mang tính tất yếu, dù quá trình thích nghi tại Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề cần thảo luận.

Thực tế, mô hình đổi pin không còn xa lạ. Từ gần một thập kỷ trước, các thị trường như Đài Loan hay Trung Quốc đã vận hành hệ thống này khá hoàn thiện. Tuy nhiên, khi đặt vào bối cảnh Việt Nam, vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà còn gắn với thói quen sử dụng xe xăng đã tồn tại hàng chục năm.

Ở góc nhìn lý thuyết, đổi pin và đổ xăng có sự tương đồng nhất định, nhưng thực tế lại phức tạp hơn nhiều. Xăng là chuẩn chung cho mọi phương tiện, trong khi pin lại phụ thuộc vào từng hệ sinh thái riêng. Điều này kéo theo hàng loạt vấn đề về tính tương thích, mô hình sở hữu hoặc thuê pin, cũng như mức độ linh hoạt trong quá trình sử dụng.

Một điểm đáng chú ý là các nhà sản xuất đang thử nghiệm nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Có mô hình kết hợp giữa pin cố định và pin thuê như VinFast, có dòng xe cần hai pin để đảm bảo hiệu suất, trong khi một số mẫu lại ưu tiên thiết kế tối ưu cho việc sạc trực tiếp như Honda. Mỗi lựa chọn đều có cái giá riêng: hoặc đánh đổi không gian, hoặc sự tiện lợi, hoặc chi phí vận hành.

Thói quen chỉ có thể hình thành khi mức độ tiện lợi đủ lớn. Đây chính là “nút thắt” của mô hình đổi pin hiện nay. Các yếu tố như thao tác tháo lắp pin, trọng lượng pin, thiết kế tay cầm hay độ phủ của hệ thống trạm đổi… đều tác động trực tiếp đến trải nghiệm người dùng hằng ngày. Nếu quy trình chưa đủ đơn giản, người dùng sẽ khó lặp lại hành vi, và vì thế khó hình thành thói quen.

Ở chiều ngược lại, mô hình đổi pin lại mang đến lợi thế rõ rệt cho một số nhóm người dùng đặc thù. Những người di chuyển liên tục như tài xế công nghệ, shipper hay cư dân sống trong không gian hạn chế như chung cư, hẻm nhỏ sẽ thấy phương án này phù hợp hơn so với việc phụ thuộc vào ổ sạc cố định. Trong khi đó, nhóm người dùng di chuyển ít lại có xu hướng chọn sạc tại nhà vì đơn giản và ít phụ thuộc hạ tầng.

Theo nhận định của Nhà báo Hoàng Linh, khoảng 1–2 năm tới có thể là giai đoạn bản lề để người dùng Việt dần quen với khái niệm “hết pin thì đổi” thay cho “hết xăng thì đổ”. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là hạ tầng phù hợp và cách các hãng thiết kế sản phẩm sát với nhu cầu thực tế.

Những phân tích sâu hơn, từ các bất tiện cụ thể đến các kịch bản sử dụng trong thực tế, vẫn còn nhiều lớp nội dung đáng khai thác. Người xem có thể tìm thấy đầy đủ trong phần trao đổi trọn vẹn của chương trình Trên Ghế.

Chương trình Trên Ghế được phối hợp thực hiện bởi Đài Truyền Hình TP Hồ Chí Minh & Công ty Cổ Phần VCCorp; đơn vị hợp tác thực hiện AutoPro; đơn vị khai thác thương mại AdWheel.

Chương trình được phát sóng trên HTV9 vào lúc 18h10 từ thứ 2 đến thứ 7 và phát lại lúc 20h00 trên các nền tảng thuộc VCCorp.