Những mối nguy hiểm từ việc sử dụng quá mức khả năng di chuyển trong nước của dòng xe chạy điện

Một quan niệm phổ biến hiện nay cho rằng

có thể hoạt động bình thường ở khu vực ngập sâu, nhưng trên thực tế, hệ thống linh kiện điện tử bên trong vẫn dễ dàng bị hư hại nếu tiếp xúc lâu với nước lũ.

Cơn bão Kajiki đã gây ra những đợt mưa lớn trên diện rộng tại Hà Nội cùng nhiều tỉnh thành từ khu vực miền Trung trở ra phía Bắc trong các ngày 25 đến 27/8, khiến nhiều khu vực chìm trong biển nước. Tại các điểm ngập sâu, trong khi phần lớn

cùng các dòng ôtô sử dụng nhiên liệu xăng thường lựa chọn giải pháp dừng đỗ chờ đợi hoặc tìm các lối đi tránh khu vực ngập, thì không ít mẫu xe chạy điện vẫn băng qua một cách dễ dàng. Những tình huống quan sát được này vô tình củng cố suy nghĩ rằng xe điện hoàn toàn có thể vận hành trong điều kiện ngập nước mà không gặp trở ngại, đồng thời sở hữu ưu thế vượt trội so với xe xăng nhờ khả năng tránh được tình trạng chết máy hay hiện tượng thủy kích. Dù vậy, theo đánh giá từ các chuyên gia, đây là một quan điểm không chính xác và có thể dẫn đến nhiều hệ lụy khôn lường.

Phần lớn các mẫu xe máy và ôtô điện hiện đại ngày nay đều được nhà sản xuất trang bị hệ thống pin cùng động cơ có khả năng chống thấm nước đạt các tiêu chuẩn quốc tế như IP67 hoặc IP68. Điều này đồng nghĩa với việc cụm pin và bộ điều khiển trung tâm có khả năng hoạt động bình thường khi ngâm dưới nước ở độ sâu một mét trong vòng 30 phút (theo IP67) hoặc thậm chí lâu hơn và sâu hơn nữa (từ 1,5 đến 2 mét) tùy thuộc vào thông số kỹ thuật cụ thể mà hãng công bố.

Xét về mặt thông số kỹ thuật, các chuẩn chống nước IP67 và IP68 thường tạo ra cảm giác an tâm cho người sử dụng, khiến họ tin rằng phương tiện có thể di chuyển an toàn qua các khu vực ngập nước, bởi trên thực tế hiếm khi xe máy hay ô tô phải di chuyển qua đoạn đường ngập sâu tới một mét và cũng hiếm khi thời gian vượt ngập kéo dài tới 30 phút. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các bài kiểm nghiệm này đều được Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (International Electrotechnical Commission - IEC) thực hiện trong môi trường phòng thí nghiệm được kiểm soát chặt chẽ với điều kiện lý tưởng: nước sạch, tĩnh, không lẫn tạp chất như bùn đất, hóa chất hay rác thải, và hoàn toàn không chịu tác động của dòng chảy hay áp lực nước.

Tại thị trường Việt Nam, một số nhà sản xuất xe điện cũng đã tiến hành các thử nghiệm tương tự bằng cách sử dụng các bể nước sạch được xây dựng riêng cho mục đích kiểm tra. Cho đến nay, vẫn chưa có bất kỳ nghiên cứu hay thử nghiệm nào trên toàn cầu chứng minh được khả năng chịu đựng của xe khi phải hoạt động liên tục trong nhiều ngày trong môi trường nước bẩn, vốn là tình huống thường gặp trong thực tế.

Trong điều kiện vận hành thực tế trên đường, nước ngập thường là hỗn hợp phức tạp chứa bùn đất, rác thải sinh hoạt, và thậm chí cả các hóa chất có tính ăn mòn. Hơn nữa, nước không bao giờ ở trạng thái tĩnh mà liên tục bị khuấy động bởi dòng chảy tự nhiên hoặc sóng lớn tạo ra từ các phương tiện di chuyển xung quanh. Các yếu tố này tạo ra một áp lực nước lớn hơn rất nhiều so với môi trường thí nghiệm, làm tăng nguy cơ nước thẩm thấu vào các bộ phận then chốt như pin, động cơ điện, và hệ thống điều khiển. Do đó, dù được chứng nhận IP67 hay IP68, xe điện không thể được xem như một phương tiện bất khả xâm phạm trước nước, đặc biệt là trong các tình huống ngập sâu và kéo dài.

Bên cạnh đó, hiệu quả chống nước của xe điện còn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng và độ bền của các chi tiết làm kín như gioăng cao su, lớp keo chuyên dụng, và vật liệu seal. Đây đều là những thành phần có tuổi thọ hữu hạn, chúng sẽ dần bị hao mòn, lão hóa theo thời gian dưới tác động của nhiệt độ môi trường, độ ẩm, bụi bẩn và tần suất sử dụng xe. Khi các gioăng bị mất độ đàn hồi, xuất hiện vết nứt hoặc biến dạng, khả năng bảo vệ chống thấm nước sẽ suy giảm đáng kể, khiến cho chuẩn chống nước ban đầu không còn được đảm bảo. Điều này có nghĩa là một chiếc xe điện mới có thể đạt chuẩn IP67/IP68, nhưng sau vài năm sử dụng, khả năng chống chịu ngập nước của nó sẽ không còn như những thông số mà nhà sản xuất đã công bố ban đầu.

Việc nước xâm nhập vào bên trong cụm pin sẽ làm gia tăng đáng kể nguy cơ chập mạch điện, dẫn đến hiện tượng pin phồng lên bất thường và trong những trường hợp nghiêm trọng có thể gây cháy nổ. Đối với động cơ điện, nếu bị ngấm nước bẩn trong thời gian dài, các cuộn dây đồng bên trong dễ bị oxy hóa nhanh chóng, kéo theo hệ quả là hiệu suất hoạt động suy giảm và phát sinh tiếng ồn khác thường. Các bộ phận điều khiển, hệ thống cảm biến và các đầu giắc kết nối điện tử một khi bị dính nước có thể dẫn đến lỗi vận hành toàn hệ thống, khiến xe không thể khởi động hoặc hoạt động một cách thiếu ổn định.

Bên cạnh đó, thói quen thường xuyên cho xe di chuyển qua những khu vực ngập nước không chỉ tiềm ẩn rủi ro đối với pin và động cơ, mà còn đẩy nhanh quá trình xuống cấp của nhiều linh kiện cơ khí. Các bộ phận như vòng bi (bạc đạn) sau khi tiếp xúc với nước bẩn sẽ nhanh chóng bị rửa trôi lớp dầu mỡ bôi trơn, gây ra ma sát lớn, tạo tiếng kêu khó chịu và làm giảm tuổi thọ đáng kể. Khung xe, hệ thống càng nhún, phanh, giảm xóc và các chi tiết bằng kim loại khác nếu thường xuyên ngâm nước cũng dễ bị ăn mòn, gỉ sét, làm suy yếu kết cấu tổng thể theo thời gian. Đây là những hư hỏng diễn ra âm thầm, khó nhận biết ngay lập tức, nhưng về lâu dài sẽ khiến chi phí bảo trì, sửa chữa tăng vọt và đẩy nhanh tốc độ xuống cấp của phương tiện, một thực tế đúng cho cả dòng xe sử dụng nhiên liệu xăng lẫn

.

Khi một chiếc xe điện không may bị ngập nước, các kỹ thuật viên buộc phải tháo rời toàn bộ pin, động cơ và các module điện tử để kiểm tra kỹ lưỡng mức độ thấm nước, sau đó tiến hành quy trình sấy khô và làm sạch bằng các dung dịch chuyên biệt. Trong trường hợp phát hiện pin đã bị ẩm xâm nhập hoặc lớp cách điện bị tổn hại, giải pháp thường thấy là phải thay thế toàn bộ cụm pin mới, với chi phí ước tính có thể lên tới 30-40% giá trị của chiếc xe. Đối với động cơ hoặc hệ thống điều khiển, quá trình khắc phục đòi hỏi phải có thiết bị chuyên dùng và tay nghề kỹ thuật cao, và phần lớn đều phải thay mới hoàn toàn thay vì có thể khôi phục chỉ bằng vệ sinh thông thường. Ngay cả khi đã được sửa chữa, độ bền và độ tin cậy của các linh kiện này cũng khó lòng trở lại trạng thái như ban đầu, trừ khi được thay thế bằng linh kiện mới nguyên seal.

Trên thực tế tại thị trường Việt Nam, đã có không ít trường hợp người sử dụng

và ôtô điện phải gánh chịu những khoản chi phí sửa chữa rất lớn do thói quen liên tục cho xe di chuyển qua các khu vực ngập sâu trong thời gian dài. Hậu quả thường thấy là họ buộc phải thay thế toàn bộ cụm pin và hệ thống điện tử trung tâm. Đối với ôtô điện, giá thành thay thế một khối pin có thể dao động từ gần 100 triệu đồng cho tới hàng trăm triệu tùy thuộc vào thương hiệu và phân khúc xe, còn với xe máy điện, con số này rơi vào khoảng 5 đến 7 triệu đồng.

Các nhà sản xuất xe điện cùng giới chuyên môn đều đưa ra lời khuyên chung rằng, người dùng chỉ nên coi khả năng chống nước của phương tiện như một biện pháp phòng ngừa an toàn, giúp hạn chế rủi ro trong những tình huống bất khả kháng, chứ không nên xem đó là một tính năng để sử dụng thường xuyên. Việc lạm dụng khả năng này có thể dẫn đến những hư hỏng nặng, kéo theo chi phí sửa chữa cực cao, và thậm chí là đe dọa trực tiếp đến tính mạng người dùng khi các thành phần điện tử trọng yếu bị ảnh hưởng.

Rủi ro khi lạm dụng khả năng lội nước của xe điện