Ô tô Nhật Bản luôn kiên trì và ổn định trong cuộc đua nghiên cứu và phát triển toàn cầu

Các hãng xe Nhật Bản dự kiến chi gần 4.000 tỷ yen cho nghiên cứu và phát triển trong năm 2025, điều này phản ánh chiến lược đầu tư thận trọng giữa bối cảnh cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Theo Nikkei, bảy hãng xe lớn của Nhật Bản, bao gồm

Honda, Nissan, Suzuki, Subaru, Mazda và Mitsubishi dự tính chi tổng cộng 3.940 tỷ yen (tương đương 26,8 tỷ USD) cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026. Mức chi này tăng 2% so với năm trước, nhưng chỉ chiếm 3,92% doanh thu, thấp hơn rõ rệt so với các đối thủ toàn cầu. Điều này phản ánh sự thận trọng của các hãng xe Nhật Bản trong bối cảnh thị trường xe điện đang giảm tốc, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung gia tăng và lợi nhuận ngành ô tô dự kiến giảm 40%.

Trong số các hãng, Honda đứng đầu về tỷ lệ đầu tư R&D với 5,7% doanh thu, trong khi Toyota có tỷ lệ thấp nhất - 2,8%. So với các đối thủ quốc tế, Volkswagen chi 5,5% doanh thu cho R&D, General Motors là 4,9%, Tesla 4,7%, và BYD 6,5%. Mặc dù chi phí nghiên cứu cao có thể làm giảm lợi nhuận ngắn hạn, nhưng duy trì đầu tư là yếu tố quan trọng để đảm bảo sức cạnh tranh lâu dài, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ mà các doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc đang dẫn đầu như phần mềm, điện khí hóa và xe tự lái.

Toyota dự kiến chi 1.370 tỷ yen cho R&D trong năm tài chính 2025, tăng 3% so với năm trước, tập trung vào phát triển xe điện và xe tự lái với phần mềm định nghĩa (software-defined vehicles). Suzuki có mức tăng mạnh nhất với 13%, lên 300 tỷ yen, một nửa trong số đó dành cho điện khí hóa và phần mềm, đồng thời hướng tới mục tiêu giảm 100 kg trọng lượng cho mẫu xe mini Alto vào năm 2030. Nissan, trong quá trình tái cấu trúc, sẽ tăng đầu tư 2% lên 630 tỷ yen; Subaru cũng điều chỉnh linh hoạt kế hoạch chi 1.500 tỷ yen cho điện khí hóa để duy trì lợi nhuận 160 tỷ yen.

Theo phân tích từ Seiji Sugiura (Tokai Tokyo Research), chi phí nhân sự tăng do số lượng kỹ sư không giảm là yếu tố khiến chi tiêu R&D tăng nhẹ. Ông cho rằng sự gia tăng này cũng nhằm gửi tín hiệu tích cực về tăng trưởng sau giai đoạn tái cấu trúc. Trong ba năm gần đây, chi tiêu R&D của các hãng xe Nhật Bản đã tăng trung bình 10% mỗi năm, nhưng dự báo chỉ còn 2% vào năm 2025 - dấu hiệu của sự thận trọng khi thị trường xe điện đi vào giai đoạn bão hòa.

Honda, mặc dù trước đây đã đặt mục tiêu chi 10.000 tỷ yen cho xe điện đến năm 2030, nhưng giờ đã điều chỉnh xuống còn 7.000 tỷ yen; tổng chi tiêu cho R&D năm nay giảm nhẹ 1%, còn 1.200 tỷ yen. Tuy nhiên, hãng vẫn tập trung mạnh vào các phương tiện định nghĩa bằng phần mềm và các công nghệ nền tảng khác.

Chiến lược đầu tư có sự chọn lọc của các hãng xe Nhật Bản phản ánh triết lý lâu đời của ngành công nghiệp Nhật: ưu tiên sự ổn định, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hiệu quả. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới chuyển mình mạnh mẽ sang công nghệ số và xe điện, cách tiếp cận “chậm mà chắc” này có thể khiến Nhật Bản bị tụt lại trong cuộc đua đổi mới công nghệ.

Các tập đoàn lớn vẫn duy trì lợi thế về kỹ thuật, độ bền và chất lượng sản phẩm, nhưng đang điều chỉnh tốc độ đầu tư một cách thận trọng hơn so với các đối thủ năng động như Tesla, BYD hay các hãng xe Trung Quốc mới nổi – những công ty này đang nhanh chóng mở rộng trong lĩnh vực xe điện và phần mềm. Với tỷ lệ chi R&D dưới 4% doanh thu, các hãng Nhật giữ được sự ổn định, nhưng cũng phải đối mặt với áp lực phải thay đổi nhanh chóng để theo kịp làn sóng công nghệ mới.

Một vấn đề khác là tư duy “hardware-first” – tập trung vào cải tiến cơ khí, động cơ và vật liệu, trong khi tương lai của ngành công nghiệp ô tô lại nằm ở phần mềm, kết nối và dữ liệu. Những khái niệm như “xe định nghĩa bằng phần mềm” (SDV) hay “nền tảng điều hành ô tô số” đang trở thành trung tâm của cuộc đua công nghệ, và nếu các hãng Nhật không nhanh chóng chuyển mình, họ có thể đánh mất vai trò dẫn dắt trong ngành mà trước đây luôn được xem là biểu tượng của họ.

Dù vậy, việc duy trì đầu tư ổn định trong bối cảnh thị trường bất ổn cũng cho thấy sự tỉnh táo. Thay vì lao vào cuộc đua đốt tiền, các hãng xe Nhật tập trung vào những công nghệ có tiềm năng thương mại hóa thực tế, như xe hybrid, pin thể rắn và các giải pháp tiết kiệm nhiên liệu. Đây có thể là lợi thế khi xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang phân hóa giữa xe điện hoàn toàn và xe lai.

Tóm lại, sự thận trọng của các hãng ô tô Nhật là một chiến lược có cơ sở, nhưng nếu không đi kèm với việc chuyển đổi tư duy và đầu tư mạnh mẽ hơn vào công nghệ cốt lõi, đặc biệt là phần mềm và trí tuệ nhân tạo, họ có thể đối mặt với nguy cơ bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên xe điện và xe tự lái đang phát triển nhanh chóng.

Ô tô Nhật “chậm mà chắc” trong cuộc đua R&D toàn cầu