PHEV - Xe lai điện nếu chỉ dùng xăng: Có bắt buộc phải sạc không?

Câu hỏi về việc xe plug-in hybrid (PHEV) không sạc điện từ bên ngoài sẽ vận hành thế nào đang gây tranh cãi trong giới chuyên môn tại Việt Nam.

Xe hybrid đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên toàn cầu và cả ở Việt Nam. Đây là loại xe kết hợp giữa động cơ xăng và động cơ điện. Hiện nay, hybrid được chia thành 3 dòng chính gồm mild-hybrid (MHEV), full hybrid (HEV) và plug-in hybrid (PHEV).

Trong ba dòng, PHEV được xem là bước tiến quan trọng, cải thiện hiệu suất vận hành của dòng xe lai. Điểm khác biệt nằm ở việc pin của xe PHEV có thể sạc từ nguồn điện ngoài thông qua cáp sạc trực tiếp.

Theo Car and Driver, xe PHEV có thể vận hành hoàn toàn bằng điện trong khoảng 32-80km, không cần dùng đến động cơ xăng. Quãng đường này đủ cho việc đi lại hàng ngày trong đô thị. Do đó, nếu người dùng sạc xe PHEV mỗi đêm, họ gần như không cần đổ xăng. Khi cần đi xa, chỉ cần đổ xăng và tiếp tục di chuyển mà không lo sạc điện.

Từ những phân tích trên, câu hỏi đang khiến nhiều người tò mò là: Điều gì sẽ xảy ra nếu chủ xe PHEV không bao giờ sạc pin? 

Sạc pin cho PHEV giúp xe vận hành hiệu quả và tiết kiệm nhiên liệu hơn

PGS TS Đàm Hoàng Phúc (Giám đốc chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô - Đại học Bách Khoa Hà Nội) chia sẻ: “PHEV là xe điện, mà xe điện thì phải sạc! Mua PHEV mà không sạc chẳng khác nào mua nồi cơm điện rồi lại đi nhóm củi nấu”.

Để minh họa cho quan điểm của mình, thầy Phúc đưa ra hai lập luận cụ thể. 

Thứ nhất, nếu không sạc pin từ nguồn điện ngoài, chế độ hybrid trên xe PHEV sẽ hoạt động không hiệu quả. Xe sẽ phải nhanh chóng chuyển sang chế độ lai, khiến cả động cơ xăng và điện đều phải hoạt động nhiều hơn. Theo thầy Phúc, pin lớn nhưng không được sạc sẽ trở thành gánh nặng, dẫn tới tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn.

Bài viết trên Car and Driver của tác giả John Voelcker cũng đề cập: “Cơ quan quản lý Mỹ xem PHEV là xe điện không phát thải, điều này giúp hãng xe tuân thủ quy định khí thải. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, người dùng cần sạc pin đều đặn để xe vận hành ở chế độ điện hoàn toàn”.

Luận điểm thứ hai của thầy Đàm Hoàng Phúc là việc không sạc thường xuyên sẽ làm giảm tuổi thọ của pin. Vì xe không được sạc ngoài nên các thuật toán tối ưu của nhà sản xuất không phát huy được. Pin bị buộc phải sạc không đều từ động cơ xăng, khiến dung lượng suy giảm nhanh chóng.

Không sạc pin cho PHEV vẫn dùng bình thường

Theo giới chuyên gia truyền thông, cuộc tranh luận trên mạng xoay quanh phát ngôn của thầy Phúc phần lớn do cách diễn đạt. Thực chất, các lập luận của thầy không khẳng định rằng không sạc PHEV là có hại, mà nhấn mạnh rằng: “Nếu đã mua PHEV thì nên sạc để tận dụng tối đa, còn không thì mua xe xăng có lẽ hợp lý hơn”. 

Chia sẻ thêm về vấn đề này, anh Lê Thượng Tiến – chuyên gia ô tô từng trải nghiệm nhiều mẫu HEV và PHEV tại Việt Nam – cho rằng: “Không sạc pin cho xe PHEV cũng không có vấn đề gì, vì sạc chỉ là một yếu tố bổ sung”. 

Anh lấy ví dụ từ mẫu xe BMW i8 – một trong những dòng PHEV đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam giai đoạn 2015-2016. Khi đó, hầu hết xe được nhập khẩu tư nhân và hạ tầng trạm sạc gần như chưa tồn tại. Kết quả là hầu hết chủ xe BMW i8 tại Việt Nam đều không cắm sạc điện cho xe từ nguồn ngoài. 

Vấn đề này cũng được đề cập trong bài viết trên Car and Driver, khi tác giả John Voelcker nêu: “Một số người xem việc cắm sạc là phiền phức và không muốn làm. Một số trường hợp khác thậm chí không biết xe mình có hỗ trợ sạc ngoài hay không”.

Theo anh Tiến, ưu điểm của xe PHEV là có thể sạc từ nguồn ngoài. Tuy nhiên, nếu không sạc, pin vẫn được nạp từ động cơ xăng như các xe HEV. Hệ thống điện tử sẽ duy trì mức pin lý tưởng, không dưới 20% và không vượt quá 80%. Do đó, sạc ngoài chỉ là tùy chọn giúp xe vận hành hiệu quả hơn, chứ không phải yếu tố bắt buộc.

Cũng trong chủ đề về xe PHEV, anh Nguyễn Đăng Quang (Phó Tổng giám đốc kinh doanh của thương hiệu Omoda & Jaecoo Việt Nam) bày tỏ sự đồng tình với quan điểm của anh Lê Thượng Tiến.

Anh Quang cho biết, việc không sạc pin cho PHEV không gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng xe hay độ bền của pin. Trong quá trình vận hành, động cơ xăng sẽ tự động nạp pin, giúp mức pin luôn được duy trì ổn định trong khoảng 25%-80%. Việc sạc pin không thực sự giúp tiết kiệm nhiều nhiên liệu, nhưng việc xe tiêu hao ít xăng hơn phần nào vẫn hỗ trợ bảo vệ môi trường. Anh khuyến nghị người dùng nên sạc đầy pin PHEV khoảng một lần mỗi tháng để tối ưu tuổi thọ pin.

Anh Quang lý giải thêm: khi xe vận hành, động cơ xăng có thể vừa sạc pin vừa cấp năng lượng cho mô-tơ điện hoạt động. Lúc này, pin không cần thực hiện quá trình sạc và xả cùng lúc, mà vẫn cho phép xe chạy hoàn toàn bằng điện.

Còn theo anh Tiến, nếu không cắm sạc ngoài, động cơ xăng trong xe PHEV sẽ đóng vai trò như máy phát, đảm nhiệm việc vừa sạc pin vừa cấp điện cho động cơ điện. Khi xe di chuyển, lượng xăng tiêu hao dần sẽ làm trọng lượng xe nhẹ hơn, từ đó giúp giảm mức tiêu thụ nhiên liệu.

Thùy Trag