Buzz
Trong khi xe điện đã trở thành phương tiện phổ biến tại nhiều quốc gia, có một nơi vẫn vắng bóng chúng - Vương quốc Ả Rập Xê Út.
Tỷ lệ cực thấp gây ngạc nhiên
Theo phân tích eMobility Outlook 2024: KSA Edition do PwC công bố tháng 9/2024, thị phần xe điện tại Ả Rập Xê Út chỉ vượt qua ngưỡng 1% tổng doanh số ô tô. Trái ngược hoàn toàn, IEA cho biết xe điện chiếm tới 18% thị trường toàn cầu năm 2023.
Báo cáo từ PwC tiết lộ đến hết 2023, toàn quốc gia này mới chỉ có 285 trạm sạc công cộng, chủ yếu là loại sạc thông thường. Hạ tầng yếu kém này chính là rào cản chính ngăn cản sự phát triển của xe điện. Dù vậy, tình hình đang dần được cải thiện.
EVIQ - Công ty tiên phong trong lĩnh vực hạ tầng xe điện, được thành lập cuối 2023 từ sự hợp tác giữa Quỹ Đầu tư Công (PIF) và Saudi Electricity Company. Tháng 1/2024, họ đã khánh thành trạm sạc nhanh đầu tiên tại Riyadh. Kế hoạch đến 2030 là triển khai 5.000 trạm sạc nhanh tại 1.000 địa điểm khác nhau.
Ông Mohammad Gazzaz, Tổng giám đốc EVIQ, nhấn mạnh với CNN: "Khách hàng sẽ không mua xe điện nếu thiếu hệ thống sạc đầy đủ. Chúng tôi đang tiên phong xây dựng nền tảng này."
Phát triển "một chuỗi công nghiệp khép kín đầy đủ"
Theo ông Heiko Seitz, Giám đốc eMobility toàn cầu tại PwC Trung Đông và đồng tác giả báo cáo eMobility, hiện nay đối tượng mua xe điện chủ yếu là những người "có điều kiện lắp đặt trạm sạc cá nhân tại nhà".
Thách thức đối với xe điện tại Saudi không chỉ nằm ở hạ tầng sạc. Báo cáo PwC cho thấy năm 2024, hơn 60% mẫu xe điện có giá trên 65.000 USD, trong khi gần 3/4 xe xăng có giá thấp hơn ngưỡng này. Chính sách trợ giá nhiên liệu khiến giá xăng chỉ khoảng 15.000 đồng/lít - một mức giá cực kỳ hấp dẫn.
Khí hậu sa mạc với nhiệt độ mùa hè cao gây bất lợi cho pin xe điện, trong khi năng lượng dùng để làm mát hệ thống pin làm giảm hiệu suất sạc và tầm hoạt động. Địa hình rộng lớn (bằng 1/5 nước Mỹ) với khoảng cách giữa các thành phố chính lên tới 950km càng làm tăng thách thức, vượt quá phạm vi hoạt động của đa số xe điện hiện nay.
Dầu mỏ chiếm tới 60% ngân sách nhà nước và hơn 20% GDP Saudi năm 2024, nhưng quốc gia này đang triển khai các kế hoạch táo bạo nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và cắt giảm khí thải carbon.
Mục tiêu đặt ra 30% phương tiện tại Riyadh sẽ là xe điện vào 2030. Theo ông Seitz, Saudi không đơn thuần chuyển sang xe điện mà đang "kiến tạo cả một hệ thống công nghiệp hoàn chỉnh" xung quanh lĩnh vực này, coi eMobility như công cụ chiến lược để giảm carbon, đa dạng hóa kinh tế và phát triển sản xuất trong nước.
Kế hoạch bao gồm việc trở thành trung tâm sản xuất xe điện, thể hiện qua việc PIF - cổ đông lớn của Lucid - đã xây dựng nhà máy sản xuất đầu tiên tại đây vào năm 2023.
CEER - liên doanh giữa PIF và tập đoàn Foxconn (Đài Loan, Trung Quốc), dự kiến cho ra mắt mẫu xe điện đầu tiên sản xuất nội địa vào năm 2026. Song song đó, dự án hợp tác giữa PIF và Hyundai cũng đã khởi công xây dựng nhà máy, đánh dấu sự hiện diện của các hãng xe điện lớn trên thị trường.
Xóa tan nỗi lo về tầm hoạt động
Khảo sát của PwC chỉ ra hơn 40% người dùng Saudi đang có kế hoạch chuyển sang xe điện trong 3 năm tới.
Hiện EVIQ đã triển khai các trạm sạc tại Riyadh và Jeddah, bao gồm cả trạm sạc cao tốc đầu tiên vào tháng 4. "Đây mới chỉ là bước khởi đầu quan trọng", CEO Gazzaz nhấn mạnh.
Theo lộ trình, EVIQ sẽ mở rộng 50-60 điểm sạc mới trong năm nay, bao phủ cả các thành phố linh thiêng như Mecca và Medina. Ông Gazzaz dự báo đến cuối 2026 sẽ hình thành "mạng lưới sạc tối thiểu đủ dùng".
"Chúng tôi hướng tới phủ sóng không chỉ các đô thị lớn mà cả thành phố vệ tinh và các tuyến cao tốc trọng yếu", ông chia sẻ. "Mục tiêu là đáp ứng 70-80% nhu cầu di chuyển toàn quốc vào năm 2026".
CEO Gazzaz không tiết lộ tổng vốn đầu tư nhưng khẳng định mục tiêu 30% xe điện tại Riyadh là khả thi. Tuy nhiên, ông thừa nhận cần "thêm động lực đột phá" để phổ cập xe điện trên toàn quốc.
Nghiên cứu tháng 5/2024 từ Trung tâm Nghiên cứu Dầu mỏ King Abdullah phối hợp với University College London chỉ ra: Muốn phổ cập xe điện tại Riyadh, nhà nước cần áp dụng chính sách ưu đãi như miễn thuế GTGT cho xe mới, hỗ trợ chi phí sạc và miễn phí lắp đặt trạm sạc gia đình trong giai đoạn đầu triển khai.
Ông Seitz nhận định: "Dù giá xe điện đang hạ nhiệt, mẫu mã đa dạng hơn và chính sách hỗ trợ rõ ràng, nhưng nỗi lo về tầm hoạt động vẫn tồn tại. Xây dựng hệ thống sạc công cộng đang là ưu tiên số một cần giải quyết ngay lúc này."
Việc phát triển xe điện đại trà đòi hỏi hạ tầng sạc điện phủ rộng, tốc độ cao và tiện nghi. Khác với xe xăng có thể đổ nhiên liệu ở bất cứ đâu, xe điện hoàn toàn phụ thuộc vào mạng lưới trạm sạc - yếu tố then chốt ảnh hưởng đến quyết định mua hàng, trải nghiệm lái xe và tâm lý người dùng.
Tại Việt Nam, VinFast đang tiên phong xây dựng hệ sinh thái xe điện, không chỉ tạo niềm tin cho người dùng mà còn đặt nền móng cho ngành giao thông xanh phát triển bền vững.
