Sau một thập kỷ, xe điện Trung Quốc mới "thấm thía nỗi đau": Hết bảo hành, pin hỏng, chi phí thay thế còn cao hơn cả mua xe mới

Vào một sáng mùa đông lạnh lẽo, những hàng

được cắm vào các trạm sạc, màn hình hiển thị sáng nhẹ khi pin đang tăng dần.

Bên trong xe, tài xế mải mê với điện thoại, thưởng thức chút nước hoặc thư giãn trong sự ấm áp của cabin. Ở xa, những người khác phải chờ đợi trong giá lạnh, mắt dán chặt vào bộ đếm thời gian kỹ thuật số, từng phút trôi qua cho đến khi đến lượt sạc của họ.

Cảnh tượng này có thể bắt gặp ở mọi nơi — quanh các tòa nhà chọc trời ở Bắc Kinh, dưới các trung tâm thương mại đông đúc ở Thâm Quyến, hoặc trên những con phố tĩnh lặng của các khu vực và thị trấn nhỏ ở Trung Quốc. Một hình ảnh quá quen thuộc khiến người ta quên đi sự khởi đầu của nó.

Chỉ trong vòng chưa đầy 10 năm, nhờ vào các khoản trợ cấp từ chính phủ, giá xe điện đã giảm đáng kể và hệ thống trạm sạc được phát triển rộng khắp, giúp xe điện trở nên dễ dàng sử dụng hơn. Các thành phố cung cấp các ưu đãi thuế, trong khi các vùng nông thôn tích cực khuyến khích việc sử dụng xe điện thông qua các chiến dịch địa phương. Các nhà sản xuất ô tô cũng cho ra mắt các mẫu xe với giá hợp lý, phục vụ cho cả những gia đình có ngân sách hạn chế và những người yêu thích công nghệ.

Hiện nay, có hơn 20 triệu chiếc xe điện đang lăn bánh trên khắp các con đường ở Trung Quốc, được hỗ trợ bởi hơn 3 triệu trạm sạc – một con số mà không quốc gia nào có thể sánh kịp.

Một người sử dụng xe điện tại tỉnh Sơn Đông chia sẻ với Sixth Tone rằng rất khó để tưởng tượng quay lại dùng xe xăng. 'Hãy thử nghĩ đến điện thoại thông minh, khi bạn đã quen với việc vuốt và chạm, thật khó để quay lại với việc nhấn nút. Cuối cùng, bạn sẽ từ bỏ chúng hoàn toàn,' một chủ xe điện khác ở Thượng Hải nói thêm.

Tuy nhiên, đà phát triển mạnh mẽ của xe điện ở Trung Quốc trong thập kỷ đầu tiên giờ đây đang có dấu hiệu chậm lại trong thập kỷ thứ hai. Các loại pin đã bắt đầu lão hóa, chi phí thay thế ngày càng tăng và người dùng bắt đầu nhận ra những điều khoản ẩn giấu trong chế độ bảo hành.

Trong những tháng gần đây, sự bất mãn của những người sở hữu xe điện đã gia tăng. Các trang mạng xã hội và diễn đàn trực tuyến đầy rẫy những câu chuyện về việc pin đột ngột hỏng, yêu cầu bảo hành bị từ chối vì lý do không rõ ràng và có những hóa đơn sửa chữa cao đến mức có thể mua được một chiếc ô tô mới.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự thất vọng này là

. Khi pin bị hỏng, không thể sửa chữa, chỉ có thể thay thế và thường phải chịu chi phí rất cao. Vì mức giá này, nhiều chủ sở hữu đã tìm đến các cửa hàng sửa chữa bên ngoài với giá rẻ hơn, tuy nhiên sự giám sát và trách nhiệm lại không được đảm bảo như ở các cửa hàng chính hãng.

Khi hàng triệu cục pin đang dần đến thời điểm hết tuổi thọ, việc tái chế

Đây là một thử thách lớn hơn nhiều so với những gì ta đã thấy trước đây.

Các mô hình hoán đổi pin, kết hợp với những sáng kiến tái chế được chuẩn hóa, tạo ra những cơ hội tiềm năng hướng tới tương lai bền vững hơn cho xe điện. Tuy nhiên, việc triển khai những giải pháp này sẽ phụ thuộc vào khả năng mở rộng nhanh chóng của chúng trong bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp xe điện.

Li Youran, chủ sở hữu chiếc xe điện BYD đã tám năm tuổi tại thành phố Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, chia sẻ rằng việc sạc xe là vấn đề cô phải đối mặt hàng ngày. Do không có bộ sạc tại nhà, cô hoàn toàn phụ thuộc vào các trạm sạc công cộng, nơi chi phí thay đổi tùy vào thời điểm trong ngày.

Vào giờ vắng khách — thường vào cuối buổi sáng và đầu chiều — cô chỉ phải chi khoảng 10 nhân dân tệ để sạc đầy xe, trong khi vào giờ cao điểm, con số này lên đến 30 nhân dân tệ. Tuy nhiên, giá thấp lại đi kèm với những thử thách riêng. Cô chia sẻ, "Việc phải chờ đợi hơn một giờ để có chỗ sạc là chuyện thường xuyên, vì tài xế gọi xe đều tập trung vào giờ thấp điểm."

Khi cần di chuyển đường dài, người phụ nữ này thừa nhận rằng cô thường thuê xe chạy xăng. "Vào các ngày nghỉ, các trạm sạc trên đường cao tốc luôn đông đúc. Thuê xe xăng thuận tiện hơn và không cần lo lắng về việc hết điện", Li Youran giải thích.

Tuy nhiên, khi chiếc xe điện ngày càng cũ, nỗi lo lớn nhất của chủ xe không phải là những hàng dài chờ sạc mà là việc gì sẽ xảy ra khi pin bắt đầu yếu đi.

Vào tháng 10/2023, phạm vi hoạt động của chiếc xe điện Li Yanyan đã giảm xuống một nửa. Chiếc xe này ít được sử dụng, chỉ chạy được 60.000 km. May mắn thay, sự cố xảy ra chỉ hai tháng trước khi hết bảo hành pin tám năm của cô.

Khi đó, một trung tâm dịch vụ ước tính chi phí thay pin là 12.000 nhân dân tệ. Tuy nhiên, khi cô mang xe đến, các kỹ thuật viên cho biết cô đủ điều kiện được thay miễn phí sau khi kiểm tra số chu kỳ của pin. Quá trình thay thế mất gần một tháng, trong khi cô được cung cấp một chiếc xe thay thế.

Tuy nhiên, không phải tất cả chủ xe điện đều gặp may mắn. Phần lớn các mẫu xe điện

ở Trung Quốc đều có chế độ bảo hành lên tới tám năm hoặc 150.000 km, tùy vào điều kiện nào đến trước. Bảo hành này cam kết thay thế khi dung lượng pin xuống dưới mức quy định — thông thường là khoảng 70%.

Tuy nhiên, các điều khoản bảo hành có sự khác biệt giữa các nhà sản xuất và việc áp dụng không phải lúc nào cũng đồng đều. Sau khi bảo hành hết hạn, chi phí thay thế cao, chính sách về sự suy giảm của pin vẫn chưa rõ ràng và việc sửa chữa thường phải chờ đợi khá lâu.

Trong những tháng gần đây, mạng xã hội tràn ngập sự thất vọng về mức chi phí thay pin và sự mơ hồ của các điều khoản bảo hành. Một chủ sở hữu xe điện đã phải chi đến 80.000 nhân dân tệ để thay pin, một số tiền gần bằng nửa giá trị của chiếc xe.

Một trường hợp khác, chủ xe Polestar 2 đã phải đối mặt với hóa đơn sửa chữa lên tới 540.000 nhân dân tệ, gấp nhiều lần số tiền ban đầu để sở hữu chiếc xe.

Fang Yi, một chuyên gia y tế 35 tuổi từ Bắc Kinh, đã mua chiếc Tesla Model X với giá khoảng 1 triệu nhân dân tệ vào năm 2015. Vào năm 2024, khi bảo hành pin của xe hết hạn sau 8 năm, chiếc xe đột ngột ngừng sạc.

Tại trung tâm dịch vụ chính thức của Tesla, Fang nhận được thông báo về chi phí sửa chữa khổng lồ, bao gồm cả việc tháo dỡ xe, gửi pin đi sửa tại nhà máy ở Thượng Hải. "Nhân viên có vẻ bối rối khi tôi yêu cầu sửa chữa," Fang chia sẻ. "Nhưng tôi yêu chiếc xe này. Làm sao tôi có thể vứt bỏ nó chỉ vì một cục pin hỏng?"

Thay vì chọn dịch vụ chính thức, Fang đã tìm đến một cửa hàng sửa chữa tư nhân được giới thiệu bởi một người bạn cùng sở hữu Tesla. Chi phí sửa chữa ở đây chỉ bằng một phần nhỏ so với chi phí chính thức, họ đã thay thế các bộ pin và giúp chiếc xe của cô hoạt động trở lại.

Các cửa hàng sửa chữa tư nhân như vậy đang ngày càng trở thành lựa chọn phổ biến cho các chủ xe điện khi họ phải đối mặt với chi phí sửa chữa quá cao và thời gian chờ đợi kéo dài tại các trung tâm dịch vụ chính thức. Fang ước tính rằng hơn 60% chủ sở hữu Tesla mà cô biết hiện đang sử dụng dịch vụ từ bên thứ ba.

Một phần lý do cho vấn đề này là chi phí rất cao của bộ pin. "Pin có thể chiếm từ 40% đến 80% giá trị tổng thể của một chiếc xe điện, và sự thay đổi trong mẫu pin cũng như lô pin có thể làm tăng thêm chi phí," Zhang Zheming, một nhà nghiên cứu tại Viện nghiên cứu

Thâm Quyến thuộc Viện công nghệ Bắc Kinh, cho biết.

Ông chia sẻ thêm rằng: "Khi thay pin, ngoài giá trị của pin, bạn còn phải trả thêm chi phí cho công việc lắp đặt, phí dịch vụ và những khoản chi khác liên quan."

Trước tình trạng pin cũ và chi phí ngày càng cao, các nhà sản xuất ô tô, các nhà hoạch định chính sách, cùng với các công ty công nghệ đang nỗ lực để thích ứng. Họ đang nghiên cứu những loại pin có thể thay thế, các mạng lưới tái chế hiệu quả và các thiết kế cell pin thông minh hơn.

Khác với các trạm sạc truyền thống, nơi tài xế phải chờ đợi cho đến khi pin được sạc đầy, các trạm đổi pin mang đến sự tiện lợi hơn.

Chủ sở hữu xe điện có thể dễ dàng thay pin cạn bằng pin đầy chỉ trong vài phút.

Quá trình này hầu hết được tự động hóa, với các thiết bị nâng xe và thay pin từ dưới, con người chỉ tham gia ở mức tối thiểu.

NIO, một trong những công ty sản xuất xe điện lớn tại Trung Quốc, đã khai trương trạm đổi pin đầu tiên vào năm 2018 và hiện nay đang điều hành hơn 2.700 trạm trên toàn quốc. Các trạm này cung cấp mô hình đặc biệt: khách hàng có thể mua xe điện mà không cần phải sở hữu pin, thay vào đó có thể thuê pin để giảm chi phí ban đầu.

Wang, một phụ nữ 35 tuổi đến từ Thượng Hải, đã sở hữu chiếc NIO ES8 vào năm 2020 với giá khoảng 400.000 nhân dân tệ. Bên cạnh các trợ cấp và ưu đãi thuế, cam kết đổi pin miễn phí suốt đời là yếu tố hấp dẫn khi cô quyết định mua xe — một lựa chọn mà NIO đã dần loại bỏ cho các khách hàng mới.

Lợi ích rõ ràng nhất của việc đổi pin thể hiện trong các chuyến đi dài. Trong khi các trạm sạc thường xuyên đông đúc và thỉnh thoảng có những cuộc tranh cãi, Wang vẫn dễ dàng vượt qua các trạm đổi pin sau mỗi 100 km. "Khi chồng tôi thay pin xong, tôi đã kịp trở về từ nhà vệ sinh và sẵn sàng tiếp tục hành trình."

Mặc dù việc hoán đổi pin giúp giảm lo ngại về quyền sở hữu ngắn hạn, nhưng vấn đề về số phận của những pin cũ đã ngừng sử dụng vẫn là một trong những thách thức lớn mà chúng ta cần giải quyết trong tương lai.

Chỉ riêng trong năm 2023, lượng pin EV đã ngừng sản xuất ước tính lên tới 580.000 tấn. Dự báo đến năm 2027, con số này sẽ tăng mạnh lên 1,14 triệu tấn.

Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Phát triển thuộc Hội đồng Nhà nước Trung Quốc, tính đến cuối năm 2023, hơn 75% số pin đã ngừng sản xuất vẫn đang được xử lý tại các xưởng không đạt chuẩn, gây ra mối lo ngại về tác động xấu đối với môi trường và nguy cơ tiềm ẩn về an toàn.

Theo