Buzz
Trong cuộc đua xe điện toàn cầu, Trung Quốc không chỉ về đích trước mà còn nắm quyền kiểm soát tốc độ, vị thế và đặt ra những quy tắc mới.
Trung Quốc, từ một quốc gia từng bị xem là “công xưởng giá rẻ” của ngành ô tô truyền thống, đã vươn lên thành trung tâm đổi mới của ngành xe điện (EV), nơi tốc độ phát triển, chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh vượt trội so với nhiều nền công nghiệp lâu đời ở châu Âu, Nhật Bản và Mỹ – quê hương của Tesla.
Theo Washington Post, một mẫu xe điện mới tại Trung Quốc thường được phát triển chỉ trong khoảng 18 tháng – nhanh gấp ba lần so với các hãng phương Tây. Một giám đốc kỹ thuật của Chery nói với Reuters: “Bạn sẽ không bao giờ đạt tốc độ này nếu làm việc với một hãng xe châu Âu”. Vòng đời phát triển ngắn giúp các hãng Trung Quốc liên tục tung ra thế hệ EV mới với công nghệ cập nhật, thiết kế trẻ trung và giá thành hợp lý – điều mà Volkswagen, Ford hay General Motors đang cố gắng theo đuổi nhưng ngày càng hụt hơi.
Sức mạnh của Trung Quốc không chỉ nằm ở tốc độ mà còn là ưu thế tổng hợp từ chuỗi cung ứng pin – linh kiện – sản xuất mà không quốc gia nào sở hữu. ITIF cho biết Trung Quốc kiểm soát 77% công suất sản xuất pin EV toàn cầu và hơn 60% lượng xe điện bán ra mỗi năm. Trong khi Mỹ còn tranh luận về việc xây dựng nhà máy lithium, Trung Quốc đã nắm phần lớn việc tinh luyện lithium, graphite, cathode và anode – các thành phần quan trọng của pin EV.
Chi phí sản xuất EV tại Trung Quốc nhờ đó thấp hơn nhiều: giá trung bình một chiếc EV tại Trung Quốc năm 2024 chỉ khoảng 34.000 USD, trong khi Mỹ là 55.000 USD. The Atlantic nhận xét rằng “giá bán rẻ một cách đáng kinh ngạc là điều châu Âu và Mỹ khó có thể tái tạo trong ngắn hạn”.
Thị trường nội địa khổng lồ tiếp tục là “phòng thí nghiệm tốc độ cao”. Các thành phố như Thâm Quyến, Hàng Châu, Thượng Hải triển khai hạ tầng sạc dày đặc, giúp hàng chục triệu người tiêu dùng chuyển sang xe điện nhanh chóng. Nhu cầu cao tạo ra cạnh tranh gay gắt, và chính sự cạnh tranh này trở thành động lực giúp ngành công nghiệp tiến lên mạnh mẽ.
Financial Times nhận định rằng “một vòng xoáy đổi mới tàn khốc” đang buộc các hãng xe liên tục giảm giá, cập nhật phần mềm và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Chuyên gia Michael Dunne chia sẻ trên Business Insider: “Quá nhiều kỹ sư, doanh nhân và hãng xe cạnh tranh trong cùng một thị trường. Điều này vừa thúc đẩy đổi mới vừa làm thị trường trở nên khốc liệt”.
Tuy nhiên, tốc độ đổi mới của Trung Quốc tạo ra khoảng cách ngày càng lớn so với phần còn lại của thế giới. Ngay cả Tesla – từng thống trị phân khúc EV cao cấp – cũng phải đối mặt áp lực từ BYD, hãng xe điện hàng đầu Trung Quốc. Reuters cho biết BYD dần vượt Tesla về doanh số toàn cầu, đặc biệt ở phân khúc giá rẻ và trung, nhờ chiến lược tự chủ công nghệ pin, sản xuất chi phí thấp và mạng lưới bán hàng rộng khắp. Các hãng mới như NIO, Xpeng, Li Auto và Leapmotor cũng cạnh tranh bằng cập nhật phần mềm, tích hợp AI và phát triển hệ sinh thái dịch vụ gắn bó người dùng.
Phương Tây không tụt hậu do thiếu công nghệ, mà vì bị ràng buộc bởi mô hình sản xuất truyền thống: quản trị cồng kềnh, quy trình phê duyệt dài, hợp đồng lao động cứng nhắc và chuỗi cung ứng phân mảnh. Một giám đốc Volkswagen chia sẻ với Financial Times: “Tốc độ triển khai công nghệ ở Trung Quốc khiến chúng tôi choáng ngợp. Chúng tôi mất ba năm để cập nhật phần mềm trên xe, còn họ chỉ mất vài tháng”.
Cấu trúc chi phí của châu Âu và Mỹ khiến họ không thể bán xe điện dưới 25.000 USD mà vẫn có lãi. Trong khi đó, các hãng Trung Quốc sẵn sàng ra mắt xe dưới 20.000 USD, thậm chí 12.000–15.000 USD – tạo ra “áp lực chưa từng có lên ngành ô tô toàn cầu”, theo The Guardian.
Dù dẫn đầu, Trung Quốc cũng đối mặt rủi ro. The Atlantic cảnh báo về “dư thừa công suất mang tính cấu trúc”, khi số lượng hãng xe vượt nhu cầu thực tế. Tốc độ đổi mới quá nhanh khiến nhiều mẫu xe lỗi thời chỉ sau 12–18 tháng, gây áp lực lợi nhuận và nguy cơ phá sản hàng loạt trong vài năm tới.
Reuters lưu ý doanh số EV tại Trung Quốc đang chậm lại sau giai đoạn bùng nổ, và chính phủ đã loại ngành xe điện khỏi danh sách “ưu tiên chiến lược” trong kế hoạch 5 năm mới – dấu hiệu cho thấy chu kỳ hỗ trợ mạnh mẽ đang bước vào giai đoạn điều chỉnh.
Tuy vậy, Trung Quốc vẫn là động lực quan trọng nhất của ngành xe điện toàn cầu. Financial Times viết rằng sự phát triển thần tốc của các hãng xe Trung Quốc đang định hình lại tiêu chuẩn toàn cầu về giá, phần mềm, pin và chuỗi cung ứng. Phương Tây nếu muốn tồn tại trong cuộc đua này buộc phải thay đổi.
Trên bình diện rộng, đây không chỉ là cuộc đua công nghệ mà còn là cuộc tranh giành vị thế kinh tế của thế kỷ 21. Xe điện là nền tảng cho công nghiệp tương lai – từ năng lượng sạch, dữ liệu lớn, AI, phần mềm đến chuỗi cung ứng pin. Ai làm chủ EV sẽ kiểm soát phần lớn hệ sinh thái công nghiệp mới. Hiện nay, Trung Quốc đang dẫn đầu rõ rệt, định nhịp độ mà phần còn lại của thế giới phải theo.
Theo: Rest of World, Financial Times
