Từ giai đoạn tăng trưởng bùng nổ đến định hướng phát triển bền vững của ngành xe điện

Thị trường ô tô điện thế giới vừa xác lập kỷ lục mới, song nhịp tăng đã dần chững lại, buộc các hãng xe phải dịch chuyển trọng tâm sang đổi mới công nghệ và xây dựng chiến lược dài hơi.

Mới đây, Volkswagen AG thông báo đã bàn giao chiếc ô tô điện thứ 2 triệu trên phạm vi toàn cầu, chỉ khoảng 10 tháng sau khi chạm mốc đầu tiên, cho thấy tốc độ mở rộng sản xuất và tiêu thụ ngày càng mạnh mẽ. Những bước tiến này phản ánh quyết tâm đầu tư sâu vào nền tảng xe thuần điện cùng công nghệ pin của tập đoàn Đức.

Dẫu vậy, con số trên vẫn còn khá khiêm tốn nếu đặt cạnh các doanh nghiệp Trung Quốc. BYD cho biết đã tiêu thụ hơn 2,2 triệu

trong năm 2025. Nếu gộp cả xe thuần điện lẫn hybrid sạc ngoài, tổng doanh số phương tiện năng lượng mới của BYD đã vượt mốc 4,5 triệu chiếc trong năm, qua đó củng cố vị thế dẫn đầu toàn cầu ở phân khúc xe điện hóa.

Làn sóng chuyển dịch sang các phương tiện không phát thải tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ và được dự báo sẽ sớm đưa doanh số ô tô điện toàn cầu chạm ngưỡng 20 triệu xe mỗi năm, nhờ nhiều quốc gia tăng cường chính sách ưu đãi và đẩy nhanh phát triển hạ tầng trạm sạc.

Dẫu vậy, giai đoạn tăng trưởng nóng cũng dần lộ rõ những giới hạn. Tại Trung Quốc – thị trường từng đóng vai trò đầu tàu – doanh số xe điện đã giảm đáng kể. Theo hồ sơ gửi sàn chứng khoán, trong tháng 2/2026, lượng xe BYD bán ra sụt tới 41,1% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu tháng giảm thứ sáu liên tiếp giữa bối cảnh cạnh tranh khốc liệt và nhu cầu nội địa suy yếu. Trước tình hình đó, nhà chức trách Trung Quốc đã phải can thiệp, định hướng hạn chế cuộc đua giảm giá và khuyến khích doanh nghiệp tập trung đầu tư công nghệ thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

Tại Mỹ, thị trường xe điện cũng ghi nhận dấu hiệu chững lại sau khi các khoản tín dụng thuế liên bang dành cho xe điện hết hiệu lực từ tháng 9/2025, khiến chi phí sở hữu gia tăng và tác động đến quyết định mua của người tiêu dùng. Tuy nhiên, các hãng xe vẫn không ngừng giới thiệu mẫu mới nhằm duy trì sức hấp dẫn trên thị trường.

Tổng thể, quá trình điện hóa của ngành ô tô toàn cầu vẫn tiến triển mạnh, song đang bước vào giai đoạn tái cân bằng khi tốc độ tăng trưởng không còn duy trì ở mức cao như trước. Trong bối cảnh ấy, giới chuyên gia nhận định cuộc đua xe điện sẽ dần chuyển trọng tâm từ “ai bán được nhiều hơn” sang “ai tạo ra giá trị công nghệ cao hơn”.

Tại Việt Nam, làn sóng điện hóa phương tiện đã trở nên rõ ràng trong vài năm trở lại đây, nổi bật với vai trò tiên phong của VinFast. Năm 2025, VinFast ghi dấu ấn khi bàn giao 175.099 xe điện tại thị trường nội địa – con số cao nhất từng đạt được bởi một thương hiệu ô tô ở Việt Nam và gần như gấp đôi năm trước đó. Kết quả này phản ánh xu hướng người tiêu dùng đang dần chuyển sang lựa chọn phương tiện xanh hơn khi hạ tầng và chính sách hỗ trợ ngày càng hoàn thiện.

Đà tăng trưởng ấy song hành cùng sự mở rộng của hệ sinh thái hỗ trợ. Hệ thống trạm sạc do VinFast và các đối tác triển khai đã phủ khắp cả nước, với hơn 150.000 cổng sạc hiện diện tại nhiều tỉnh thành, từ khu đô thị, bãi đỗ xe đến các trạm dừng nghỉ…, qua đó củng cố niềm tin của người dùng trong quá trình chuyển đổi từ xe truyền thống sang xe điện.

Dẫu vậy, thị trường Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức trong giai đoạn đầu điện hóa. Quy mô thị trường chưa đạt độ bão hòa và phần lớn nhu cầu còn phụ thuộc vào các chính sách ưu đãi về thuế, lệ phí trước bạ cũng như chi phí vận hành. Khi những ưu đãi này dần thu hẹp, các yếu tố như chi phí bảo trì, tuổi thọ pin, hiệu suất sử dụng và chất lượng dịch vụ hậu mãi sẽ ngày càng trở thành tiêu chí then chốt trong quyết định mua của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh thế giới chuyển hướng mạnh sang đổi mới công nghệ, Việt Nam đứng trước yêu cầu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đặc biệt ở lĩnh vực phát triển pin, phần mềm quản lý năng lượng và chuỗi cung ứng linh kiện. Khả năng đáp ứng những đòi hỏi này sẽ quyết định vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước trên bản đồ điện hóa toàn cầu.

Bên cạnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc phát triển đồng bộ hạ tầng hỗ trợ là yếu tố then chốt, từ hệ thống sạc nhanh, siêu nhanh đến các dịch vụ thông minh, nhằm thu hút người tiêu dùng Việt Nam – nơi nỗi lo về quãng đường di chuyển và độ tin cậy vẫn còn là rào cản đáng kể.

Có thể nhận thấy, ngành ô tô điện toàn cầu đang mở ra một giai đoạn cạnh tranh mới: thay vì chỉ gia tăng sản lượng thần tốc, các hãng chuyển sang đầu tư chiều sâu cho công nghệ, tối ưu hiệu quả và bảo đảm tính bền vững lâu dài. Việt Nam, với những bước tiến rõ rệt trong việc ứng dụng

và phát triển hạ tầng, đang hòa nhịp cùng xu thế chung của thế giới. Tuy vậy, để không dừng lại ở vai trò theo sau mà vươn lên trở thành đối thủ đáng gờm trên bản đồ sản xuất và công nghệ xe điện toàn cầu, Việt Nam cùng các doanh nghiệp nội địa cần tiếp tục dồn lực cho nghiên cứu và phát triển, chủ động thích ứng với chính sách quốc tế và hoàn thiện hệ sinh thái di chuyển bền vững trong dài hạn.

Từ giai đoạn tăng trưởng bùng nổ đến định hướng dài hạn của ngành xe điện