Việt Nam lọt vào nhóm các quốc gia ghi nhận mức tăng giá xăng mạnh nhất sau căng thẳng Mỹ – Iran

Tại Mỹ, giá xăng đã ghi nhận mức tăng đáng kể chỉ trong khoảng thời gian ngắn. Theo số liệu từ AAA Fuel Prices – hệ thống theo dõi giá nhiên liệu bán lẻ của Hiệp hội

Mỹ (AAA), giá xăng trung bình tại Mỹ đã tăng từ khoảng 2,9 USD/gallon vào tháng 2 lên gần 3,5 USD/gallon, tương đương mức tăng xấp xỉ 20%.

Do giá xăng tại Mỹ được xác lập riêng theo từng bang, nên mức giá giữa các khu vực có sự khác biệt khá lớn. Tại một số bang, giá xăng đã vượt ngưỡng 4 USD/gallon, còn riêng California ghi nhận mức trên 5 USD/gallon – cao nhất trong hơn hai năm qua.

Theo số liệu từ nền tảng Global Petrol Prices, ít nhất 85 quốc gia đã chứng kiến giá xăng tăng kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát. Con số này được dự báo còn có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, bởi nhiều nước chỉ điều chỉnh giá nhiên liệu theo chu kỳ hàng tháng.

Trong nhóm các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, Campuchia là nơi ghi nhận mức tăng giá xăng cao nhất, gần 68%, từ 1,11 USD/lít xăng RON95 ngày 23/2 lên 1,32 USD/lít vào ngày 11/3. Việt Nam đứng thứ hai với mức tăng gần 50%, tiếp theo là Nigeria tăng hơn 35%, Lào gần 33% và Canada vượt 28%.

Châu Á được xem là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trước biến động của giá năng lượng, do phụ thuộc lớn vào nguồn dầu mỏ và khí đốt đi qua eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải mang tính chiến lược này kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, đồng thời là con đường xuất khẩu chủ chốt của nhiều quốc gia sản xuất dầu trong khu vực.

Nhật Bản và Hàn Quốc là hai nền kinh tế đặc biệt nhạy cảm trước biến động nguồn cung, khi lần lượt nhập khẩu khoảng 95% và 70% lượng dầu từ khu vực Vịnh. Trước đà tăng mạnh của giá năng lượng, cả hai quốc gia đã nhanh chóng triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm ổn định thị trường. Nhật Bản yêu cầu các kho dự trữ dầu sẵn sàng cho khả năng xả kho chiến lược, còn Hàn Quốc lần đầu tiên trong 30 năm áp dụng cơ chế trần giá đối với xăng và dầu diesel.

Tại Nam Á, tác động từ cuộc khủng hoảng năng lượng được đánh giá còn nghiêm trọng hơn do nhiều quốc gia có trữ lượng hạn chế và năng lực tài chính yếu hơn. Bangladesh đã yêu cầu đóng cửa toàn bộ các trường đại học nhằm tiết kiệm điện năng, trong khi Pakistan áp dụng tuần làm việc bốn ngày cho cơ quan nhà nước, đóng cửa trường học và khuyến khích làm việc từ xa để cắt giảm mức tiêu thụ nhiên liệu.

Ở châu Âu, các bộ trưởng tài chính thuộc Nhóm G7 đã triệu tập một cuộc họp khẩn để bàn về tình trạng giá năng lượng tăng cao. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thậm chí đề xuất phương án giải phóng từ 20–30% nguồn dự trữ dầu chiến lược nhằm giảm bớt áp lực chi phí đang đè nặng lên người tiêu dùng.

Các chuyên gia cảnh báo rằng đà tăng của giá dầu không chỉ làm chi phí nhiên liệu leo thang mà còn có thể đẩy giá lương thực lên cao. Năng lượng giữ vai trò then chốt trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ khâu sản xuất phân bón, hoạt động canh tác nông nghiệp cho đến quá trình vận chuyển và phân phối hàng hóa.

Theo nhà kinh tế David McWilliams, vận tải chính là “mạch máu của nền kinh tế toàn cầu”, bởi mọi hoạt động logistics cũng như chuỗi cung ứng đều phụ thuộc trực tiếp vào nguồn năng lượng.

Trong bối cảnh này, nhiều chuyên gia lo ngại về nguy cơ xuất hiện lạm phát đình trệ – tình trạng lạm phát tăng cao trong khi tăng trưởng kinh tế chững lại và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng. Lịch sử từng chứng kiến những cú sốc dầu mỏ lớn vào các năm 1973, 1978 và 2008 đều kéo theo các đợt suy thoái kinh tế trên phạm vi toàn cầu.

Đối với các quốc gia có thu nhập thấp, nơi người dân phải dành phần lớn thu nhập cho thực phẩm và phụ thuộc nhiều vào việc nhập khẩu ngũ cốc cũng như phân bón, việc giá dầu tăng mạnh có thể nhanh chóng làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt lương thực trong thời gian tới.