Buzz
Tốc độ phát triển của công ty này còn vượt xa cả Microsoft và Apple.
Trong lịch sử các đợt sốt vàng, một bài học quan trọng đã được rút ra: Cách hiệu quả nhất để làm giàu không phải là tìm vàng, mà là bán công cụ cho những người đi đào vàng.
Ngày nay, bài học ấy đang được tái hiện sống động qua Caterpillar, tập đoàn nổi tiếng với những chiếc máy xây dựng màu vàng. Không cần tạo ra hay chip bán dẫn, Caterpillar đang tận dụng mạnh mẽ sự bùng nổ của AI để phát triển cơ sở hạ tầng, trung tâm dữ liệu, nhờ đó đẩy giá cổ phiếu và vốn hóa thị trường lên những mức cao chưa từng thấy.
Tại hàng trăm công trường xây dựng trung tâm dữ liệu trên khắp nước Mỹ, Caterpillar cùng với Cummins, Generac và Rolls-Royce đang cung cấp hàng loạt máy phát điện. Một số thiết bị đủ mạnh để cung cấp năng lượng cho hơn 1.000 hộ gia đình, đảm bảo các hệ thống AI và dịch vụ điện toán đám mây luôn hoạt động trơn tru.
Thực tế, những chiếc máy khổng lồ này chính là 'cỗ máy đẻ trứng vàng'. Mặc dù nhu cầu AI đang tăng mạnh, kéo theo hàng trăm tỷ USD đầu tư, phần lớn số tiền đó lại không vào túi các gã khổng lồ công nghệ.
Thay vào đó, số tiền này lại rơi vào tay các nhà thầu, lực lượng lao động tay nghề cao và những doanh nghiệp như Caterpillar và Cummins, những công ty sản xuất thiết bị quan trọng nhưng ít được chú ý.
Trong năm qua, cả hai công ty đều vượt qua mức tăng trưởng của S&P 500, thậm chí cổ phiếu còn tăng mạnh mẽ hơn nhiều ông lớn công nghệ như Amazon, Meta hay Microsoft. Giống như những nhà cung cấp cuốc xẻng trong cơn sốt vàng California, các doanh nghiệp cơ sở hạ tầng đang thu về lợi nhuận khổng lồ nhờ làn sóng AI.
Kẻ "vượt mặt" những gã khổng lồ công nghệ
Nhìn vào bảng điện tử, không ít nhà đầu tư sẽ phải ngỡ ngàng. Trong khi các gã khổng lồ như Apple chỉ tăng trưởng khiêm tốn 8% hay Microsoft chỉ nhích nhẹ 1% trong suốt 12 tháng qua, cổ phiếu của Caterpillar đã âm thầm tăng gấp đôi, đạt mức cao kỷ lục mọi thời đại là 775 USD. Đến ngày 13/2/2026, vốn hóa thị trường của công ty đã vọt từ 270 tỷ USD cuối năm 2025 lên gần 364 tỷ USD, tức là tăng gần 100 tỷ USD.
Với kết quả này, Caterpillar đã chính thức trở thành ngôi vương về hiệu suất tăng trưởng trong chỉ số Dow Jones suốt 1 năm qua.
Lý do chính là các nhà đầu tư đang đặt niềm tin vào sự hiện diện của Caterpillar trong các dự án trung tâm dữ liệu, hạ tầng năng lượng và các yêu cầu liên quan đến AI, những lĩnh vực chưa có dấu hiệu dừng lại.
Mọi người thường hình dung Caterpillar là những chiếc xe ủi, xe xúc trên các công trường xây dựng. Tuy nhiên, dưới sự dẫn dắt của CEO Joseph Creed, người gia nhập tập đoàn từ năm 1997 và chính thức nắm quyền vào tháng 5/2025, Caterpillar đã mở rộng đáng kể danh mục kinh doanh của mình.
Chiến lược hiện tại của công ty tập trung vào ba trụ cột chính: ưu thế thương mại, dẫn đầu công nghệ tiên tiến và thay đổi phương thức vận hành. Điều này đã mang lại kết quả tài chính ấn tượng.
Trong năm vừa qua, doanh thu của công ty đạt mức kỷ lục 67,6 tỷ USD. Đặc biệt, lượng đơn đặt hàng tồn đọng (backlog) cũng lên tới 51 tỷ USD, tăng 70% so với năm trước, mang đến một triển vọng tăng trưởng rõ ràng trong giai đoạn tới.
Số liệu từ Fortune cũng chỉ ra một bước ngoặt quan trọng: Trong năm 2024, mảng Năng lượng và Vận tải của Caterpillar đã đạt 28,8 tỷ USD doanh thu, lần đầu tiên vượt qua mảng Xây dựng truyền thống với doanh thu 25,5 tỷ USD. Đây là dấu hiệu rõ nét cho sự chuyển hướng của công ty sang các giải pháp năng lượng và hệ thống điện.
Tại sao lại là Caterpillar?
Câu hỏi đặt ra là: Liên quan gì giữa một công ty chuyên sản xuất máy móc hạng nặng và trí tuệ nhân tạo? Câu trả lời chính là 'xương sống' của AI: các trung tâm dữ liệu (Data Centers).
George Maglares, nhà phân tích từ Morningstar, nhận xét rằng thay vì tự phát triển AI, Caterpillar cung cấp các thiết bị thiết yếu để vận hành và duy trì cơ sở hạ tầng cho AI.
Các trung tâm dữ liệu khổng lồ cần nguồn điện ổn định và hệ thống dự phòng vô cùng nghiêm ngặt. Tại những nơi này, Caterpillar đảm nhận vai trò cung cấp turbine cho nguồn điện chính, các máy phát điện dự phòng và hệ thống lưới điện siêu nhỏ (microgrid), tích hợp năng lượng truyền thống với năng lượng tái tạo và lưu trữ năng lượng từ pin.
Có thể nói, nếu các chip GPU của Nvidia là 'não bộ' của AI, thì hệ thống điện và cơ sở hạ tầng mà Caterpillar cung cấp chính là 'hệ tuần hoàn' giúp toàn bộ cơ thể ấy vận hành.
Dù đang có sự thăng hoa, cần phải nhớ rằng Caterpillar vẫn là một doanh nghiệp có tính chu kỳ cao và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tình hình kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, hiện tại, các tín hiệu phục hồi đang lan tỏa khắp các mảng kinh doanh của công ty. Việc chi tiêu vào cơ sở hạ tầng tại Bắc Mỹ vẫn là yếu tố chính, đặc biệt là các dự án công cộng và đầu tư tư nhân vào hạ tầng kỹ thuật số và năng lượng.
Ban lãnh đạo công ty dự báo doanh thu năm nay sẽ tăng từ 5% đến 7%. Đây được coi là một dự báo khá thận trọng khi xét đến nhu cầu hiện tại đang bùng nổ. Morningstar cũng vừa nâng mức định giá hợp lý cho cổ phiếu CAT lên 600 USD (dù thấp hơn giá thị trường hiện tại nhưng phản ánh kỳ vọng tích cực về dòng tiền).
Cuốc xẻng thời AI
Tờ Business Insider (BI) cho biết, không chỉ riêng Caterpillar, trong khi các công ty công nghệ vẫn chưa thu được lợi nhuận từ AI thì chính những công ty ngoài ngành công nghệ lại đang hưởng lợi lớn từ dòng vốn hàng trăm tỷ USD đổ vào đây, như Primoris và Dycom Industries, các công ty chuyên xây dựng đường ống và hạ tầng cáp quang kết nối trung tâm dữ liệu với khí đốt tự nhiên và internet.
Tuy nhiên, nếu xét về lợi nhuận, các công ty sản xuất máy phát điện lại có vị thế đặc biệt thuận lợi, vì các dự án trung tâm dữ liệu AI đang chạy đua xây dựng tiêu thụ điện cực kỳ lớn, kéo theo nhu cầu về điện dự phòng và nguồn điện ngoài lưới tăng vọt.
'Ngành phát điện chưa bao giờ chứng kiến quy mô như thế này, chưa từng, dưới bất kỳ hình thức nào,' Tom Shepherd, lãnh đạo mảng trung tâm dữ liệu của Cummins, chia sẻ với Business Insider (BI).
Khoảng mười năm trước, Shepherd quản lý mảng phát điện trị giá 50 triệu USD mỗi năm tại Oklahoma, chủ yếu cung cấp hệ thống Cummins cho bệnh viện và nhà máy xử lý nước thải. Khi đó, ông chỉ nhớ duy nhất một trung tâm dữ liệu lớn trong khu vực, do Google vận hành.
'Lúc đó không có quy mô nào đáng kể,' ông chia sẻ.
Hiện nay, Alphabet (Google) đã vận hành hoặc xây dựng hơn hai chục trung tâm dữ liệu trên khắp nước Mỹ. Tập đoàn này liên tục nâng dự báo vốn đầu tư cho năm 2025 qua từng quý, và ước tính tổng chi tiêu sẽ đạt ít nhất 91 tỷ USD vào cuối năm. Con số này chỉ là một phần trong số 7.000 tỷ USD mà thế giới dự kiến sẽ đầu tư vào trung tâm dữ liệu đến năm 2030, theo McKinsey.
Khi các doanh nghiệp công nghiệp chủ yếu sản xuất đang đối mặt với thuế quan, chi phí đầu vào tăng và lãi suất cao kéo dài, nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu đã trở thành 'phao cứu sinh' cho họ.
Tờ BI đã từng sử dụng giấy phép máy phát điện diesel để ước tính tốc độ mở rộng của trung tâm dữ liệu, và nhận thấy nếu tất cả đi vào hoạt động, mức tiêu thụ điện của chúng có thể ngang bằng với toàn bộ bang Florida.
Điều đáng chú ý là mặc dù doanh số động cơ xe tải, sản phẩm chủ lực của Cummins, đã giảm trong năm 2025, nhưng công ty lại bán được 2,6 tỷ USD thiết bị phát điện cho ngành trung tâm dữ liệu trong năm 2024, và dự báo con số này sẽ tăng thêm 30-35% trong năm nay, CEO Jennifer Rumsey cho biết trong một cuộc họp gần đây.
Mảng phát điện của Caterpillar (thường gọi tắt là Cat) đã tăng từ 8,4% tổng doanh thu năm 2021 lên hơn 14% trong chín tháng đầu năm 2025. Còn đơn vị hệ thống năng lượng của Rolls-Royce ghi nhận doanh thu kỷ lục vào tháng 2/2025, nhờ một phần vào mức tăng 46% mỗi năm trong doanh số bán cho trung tâm dữ liệu.
Cảnh báo
Tuy nhiên, theo BI, một số chỉ báo cho thấy thị trường có thể đang đẩy nhóm 'cuốc xẻng thời AI' đi quá xa. Vào tháng 10/2025, Morgan Stanley ước tính mảng phát điện của CAT đang được định giá gấp 60-100 lần thu nhập vận hành. Con số tương tự với Nvidia là 25 lần, và GE Verova (một công ty thiết bị điện khác) là 28 lần.
Dù vậy, bà Melissa Busen, người đứng đầu mảng điện lực của Caterpillar, cho biết bà không quá lo ngại. Tồn kho đơn hàng của Caterpillar hiện gần gấp ba lần so với năm năm trước. Bà cho biết các khách hàng lớn đều có kế hoạch dài hạn, và nếu một bên gặp khó khăn, sẽ có bên khác thay thế. Caterpillar đã cung cấp thiết bị cho ngành trung tâm dữ liệu từ đầu những năm 1990 và đã 'xây dựng những mối quan hệ đối tác thực sự' với thế hệ hyperscaler mới.
Vào năm 2024, công ty bắt đầu khởi công dự án mở rộng trị giá 725 triệu USD tại nhà máy động cơ ở Lafayette, Indiana, nơi có 1.900 nhân viên. Việc mở rộng này sẽ giúp tăng gấp đôi sản lượng động cơ mà các nhà phát triển trung tâm dữ liệu đang săn đón, dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào năm 2027. Rolls-Royce cũng đang mở rộng nhà máy sản xuất linh kiện máy phát điện tại South Carolina và Minnesota.
Nhu cầu không chỉ đến từ Mỹ. Việc xây dựng các trung tâm dữ liệu tại châu Á và châu Âu cũng đang thúc đẩy thị trường, và nhiều máy phát điện được sản xuất ngoài nước Mỹ.
Cummins cho biết đầu năm nay họ dự định đầu tư 200 triệu USD vào các nhà máy phát điện tại Ấn Độ, Anh và Mỹ. Công ty muốn tăng gấp đôi năng lực sản xuất các động cơ 95 lít khổng lồ dùng cho máy phát trung tâm dữ liệu.
Ngoài các máy phát dự phòng chỉ chạy khi cần thiết, dòng tiền còn đến từ các thiết bị hoạt động liên tục. Do các công ty điện lực không thể kết nối lưới điện đủ nhanh, ngày càng nhiều doanh nghiệp, từ Microsoft, Amazon đến Coreweave và các nhà vận hành khu vực như Joule, tìm đến Cat và Cummins để mua máy phát và turbine chạy khí tự nhiên có thể vận hành 24/7 trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Bà Busen cho biết hiện nay, khách hàng không chỉ chú trọng đến động cơ và turbine, mà còn yêu cầu một 'giải pháp tích hợp hoàn chỉnh' cho nhu cầu điện, bao gồm pin, bộ nghịch lưu và hệ thống điều khiển.
Theo lãnh đạo Shepherd của Cummins, giới hạn lớn nhất hiện nay đối với ngành điện và cơ sở hạ tầng là khả năng mở rộng quy mô để bắt kịp với làn sóng AI trên thị trường, chứ không phải vấn đề định giá quá cao.
*Nguồn: Fortune, BI
