Buzz
Quốc gia đứng đầu về sản xuất xe điện toàn cầu đang đầu tư vào một công nghệ mà nhiều quốc gia khác đã thử nghiệm suốt một thập kỷ mà chưa thành công.
Xe điện "chia sẻ điện"
Chính phủ Trung Quốc đang phát triển các trạm sạc hai chiều đặc biệt, cho phép xe điện (EV) khi đỗ có thể cung cấp điện ngược lại cho lưới điện vào giờ cao điểm. Công nghệ này được gọi là "Vehicle-to-Grid" (V2G).
Ít nhất 30 trạm V2G đã được triển khai tại 9 thành phố lớn, bao gồm Bắc Kinh và Thượng Hải. Mục tiêu là đến năm 2027, Trung Quốc sẽ có 5.000 trạm như vậy trong tổng số 28 triệu điểm sạc.
Các quan chức Trung Quốc dự báo rằng việc áp dụng công nghệ V2G vào năm 2030 sẽ giải phóng 1 tỷ kilowatt công suất từ đội xe dự kiến lên tới 100 triệu chiếc, giúp giảm sự phụ thuộc vào năng lượng than đá ở quốc gia có 40 triệu xe điện.
Trung Quốc hướng đến việc triển khai công nghệ này trên toàn quốc, mặc dù các quốc gia khác vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện. Hơn 150 dự án V2G tại 27 quốc gia, bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và Mỹ, vẫn chỉ ở mức thử nghiệm trong hơn một thập kỷ qua.
Mặc dù công nghệ hứa hẹn nhiều lợi ích lý thuyết, nhưng các thử nghiệm thực tế vẫn gặp phải thách thức lớn về chi phí cao, sự dè dặt của người tiêu dùng và các rào cản thị trường như hệ thống giá điện thiếu ổn định.
Alan Jenn, chuyên gia xe điện tại Viện Nghiên cứu Giao thông thuộc Đại học California, Davis, chia sẻ với Rest of World: "Trung Quốc rõ ràng đang dẫn đầu về xe điện toàn cầu, nhưng với V2G, việc triển khai vẫn chỉ ở giai đoạn khởi đầu. Tuy nhiên, V2G tại Trung Quốc có thể tiến xa hơn các quốc gia khác nhờ chính phủ nước này sẵn sàng đầu tư quy mô lớn, với một chiến lược khác biệt hoàn toàn so với phần lớn thế giới."
Trung Quốc muốn biến những chiếc xe điện không sử dụng thành trạm lưu trữ năng lượng di động, giúp ổn định lưới điện vào giờ cao điểm. Theo nghiên cứu từ Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, ô tô thường không được dùng đến 95% thời gian, có nghĩa là pin xe điện có thể tích trữ điện vào ban đêm khi giá rẻ và phát lại vào giờ cao điểm khi giá tăng. Chủ xe có thể kiếm thêm thu nhập khi xe chỉ đang đỗ.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều rào cản đối với việc triển khai V2G.
Đầu tiên, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc như BYD, Nio và GAC Aion hiện chỉ cung cấp một số mẫu xe tương thích với V2G, điều này hạn chế số lượng xe tham gia vào mạng lưới.
Giá cả cũng là một vấn đề lớn: Trạm sạc hai chiều có giá từ 2.100 đến 2.800 USD, đắt gấp hai đến ba lần so với trạm sạc một chiều tiêu chuẩn. Điều này khiến việc mở rộng quy mô trở nên khó khăn nếu không có trợ cấp.
Mo Ke, người sáng lập công ty tư vấn pin RealLi Research tại Trung Quốc, nhận định với Rest of World: "Vấn đề lớn nhất hiện nay là thiếu một mô hình kinh doanh khả thi. Các dự án đang nhận trợ cấp lớn và còn rất xa mới có thể thương mại hóa."
Một rào cản khác là tâm lý lo ngại của người tiêu dùng về tuổi thọ của pin. Các chủ xe điện e ngại rằng việc sạc và xả liên tục sẽ làm giảm tuổi thọ của các khối pin đắt tiền. Một báo cáo từ Fortune Business Insights công bố trong năm nay cho biết sự suy giảm hiệu suất của pin là một trong những vấn đề lớn nhất mà những người dùng tiềm năng của V2G lo ngại.
"Hầu hết những vấn đề mà mọi người hay thảo luận đều liên quan đến phần cứng và sự sẵn sàng của công nghệ," ông Jenn cho biết. "Tuy nhiên, các rào cản đến từ khách hàng và hành vi cá nhân cũng là một thách thức lớn, thậm chí còn khó giải quyết hơn."
Làm thế nào chủ xe điện có thể kiếm tiền?
Theo một thử nghiệm được thực hiện tại Trung Quốc trong năm nay, chủ xe điện có thể kiếm được khoảng 200 USD mỗi tháng dưới dạng tín dụng sạc (tiền nạp vào tài khoản sạc) bằng cách mua điện vào giờ thấp điểm và bán lại vào giờ cao điểm.
Jiawei Li, một chủ xe điện tại Thâm Quyến, chia sẻ với Rest of World rằng anh đã kiếm được 1.400 nhân dân tệ (khoảng 197 USD) tiền tín dụng sạc sau khi để xe tại một bãi đỗ hỗ trợ V2G trong hai ngày.
Số tiền này đủ để chi trả chi phí sạc xe trong cả năm. Tuy nhiên, bãi đỗ mà Li sử dụng là nơi các công ty điện lực, hãng xe và chính quyền địa phương đang thử nghiệm dịch vụ mua lại điện với mức giá khuyến mãi. Giá này có thể sẽ không duy trì ở mức cao như vậy trong tương lai.
Hệ thống lưới điện quốc gia tại Trung Quốc do nhà nước điều hành thêm một yếu tố phức tạp nữa. Theo số liệu từ chính phủ, quốc gia này vẫn phụ thuộc vào than đá để sản xuất hơn một nửa sản lượng điện. Giá điện chủ yếu do nhà nước kiểm soát, khiến biến động giá rất thấp, bất chấp những cải cách thị trường đã được thực hiện trong nhiều năm qua.
Điều này hoàn toàn trái ngược với các khu vực như California (Mỹ), nơi cơ chế định giá theo thị trường đã được áp dụng suốt một thập kỷ, cho phép giá điện thay đổi liên tục trong suốt cả ngày.
Các thử nghiệm tại Châu Âu và Hoa Kỳ trong suốt thập kỷ qua đã gợi lên lo ngại về chi phí triển khai rộng rãi. Mặc dù công nghệ này hoạt động hiệu quả, nhưng lại quá đắt đỏ để mở rộng nếu không có sự hỗ trợ liên tục từ trợ cấp.
Liên minh Châu Âu (EU) đã yêu cầu tất cả các trạm sạc cố định phải hỗ trợ sạc hai chiều từ năm 2027. Hà Lan đã áp dụng công nghệ này cho các đội xe taxi, trong khi Úc và Nhật Bản đang tiến hành các thử nghiệm có quy mô hạn chế.
"Rất ít nhà hoạch định chính sách nhận thấy sự thúc đẩy mạnh mẽ để Trung Quốc phát triển công nghệ V2G do cơ chế định giá bị kiểm soát bởi nhà nước," Qin Yudi, người sáng lập startup V2G Lynkvertx vào năm 2021, chia sẻ với Rest of World. "Nhiều người cũng cho rằng Trung Quốc có thể chỉ cần dựa vào các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn để tạo ra đủ năng lượng từ các nguồn tái tạo, giống như cách họ đã làm với năng lượng không tái tạo."
Năm ngoái, Bắc Kinh đã công bố các tiêu chuẩn kỹ thuật cho V2G và cam kết thúc đẩy việc áp dụng các cơ chế định giá theo thị trường. Các chính quyền địa phương cũng bắt đầu thử nghiệm các biểu giá điện riêng biệt.
Giới quan sát vẫn còn chia rẽ về triển vọng thành công của Trung Quốc. Mặc dù công nghệ đã sẵn sàng, nhưng việc phát triển các mô hình kinh doanh bền vững đòi hỏi phải có những thay đổi mang tính đột phá.
"Vấn đề là Trung Quốc sẽ chuyển đổi ngành điện nhanh đến mức nào," ông Qin nói. "Tương lai của V2G chắc chắn sẽ đến. Nó chưa đến nhanh như chúng ta mong đợi và có thể phải mất thêm ba hoặc bốn năm nữa để thực sự 'cất cánh'. Nhưng chắc chắn nó sẽ đến, giống như cách xe điện đã phát triển mạnh mẽ tại Trung Quốc."
