Frankenstein (Netflix) - So sánh phiên bản 2025 của Guillermo del Toro với những lần chuyển thể khác

Khi đặt Frankenstein (Netflix) - đứa con Gothic của đạo diễn Guillermo del Toro - cạnh những phiên bản trước đây, chúng ta sẽ khám phá được điều gì mới mẻ?

Frankenstein (Netflix) vừa qua, dưới bàn tay tài hoa của Guillermo del Toro, đã mang đến sự hồi sinh của một con quái vật qua những thước phim đầy mê hoặc. Từ một sinh vật quái dị đến một tâm hồn trong sáng, bộ phim đánh dấu một bước ngoặt lớn kể từ lần xuất hiện đầu tiên của Frankenstein trên màn ảnh vào năm 1910.

Hình ảnh của Frankenstein đã trải qua vô số biến hóa, tùy thuộc vào cách nhìn nhận của từng đạo diễn. Tuy nhiên, trong tất cả các phiên bản, Guillermo del Toro vẫn để lại dấu ấn sâu đậm nhất, không phải bằng cách phá vỡ tất cả những gì chúng ta từng biết về ‘quái vật Frankenstein’, mà bằng một cuộc đối thoại đầy trân trọng với những người đi trước.

Hai mặt đối lập của Quái vật Frankenstein

Khi Kenneth Branagh thực hiện phiên bản Frankenstein (1994), ông tập trung khai thác nỗi đau của sự bị bỏ rơi, khắc họa sinh vật như một linh hồn có cảm xúc, có suy nghĩ, và khao khát được yêu thương. Quái vật trong phiên bản của Branagh – do Robert De Niro thủ vai – không phải là một thực thể vô thức; hắn học nói, học đọc, hiểu về đạo đức và tội lỗi, và chính vì quá hiểu, hắn nhận thức rõ rệt nỗi cô đơn sâu thẳm trong lòng mình.

Tình yêu mà hắn khao khát từ Victor chỉ đổi lại sự từ chối. Trong khoảnh khắc hình dáng kỳ quái bị phản bội bởi chính “người cha”, điều hiện ra chính là bản chất nhân văn – một linh hồn bị vứt bỏ trong khi đáng ra nó phải được chở che.

Với Branagh, sinh vật này là một tấm gương phản chiếu một khía cạnh cốt yếu của con người: tình yêu, khao khát, và khi tình yêu không được đáp lại, nó biến thành sự oán hận.

Ở một hướng khác, The Curse of Frankenstein (1957) của Terence Fisher lại chọn cách tiếp cận tàn bạo và thể xác hơn hẳn. Sinh vật ở đây không có nội tâm để giằng xé, không có trí khôn để khao khát hay đau đớn như phiên bản của Branagh. Nó chỉ là một thân xác ghép nối thô ráp, đầy máu, chỉ khâu và da không đồng màu.

Sinh vật của Fisher được tạo ra để gây kinh hoàng, không phải để nhận sự yêu thương, và nó hành động đúng với số phận đã được định sẵn. Tuy nhiên, chính vì nó không hiểu mình là ai, không nhận thức được tội lỗi hay bản chất hành động, Fisher lại lặng lẽ trao cho sinh vật này một sự nhân văn nghịch lý: Kẻ bị lợi dụng thì làm sao có thể chịu trách nhiệm về những gì mình không biết?

Hai cái nhìn – Branagh đầy lòng trắc ẩn và Fisher lạnh lùng, mang tính thị giác – khi được đặt cạnh nhau, tạo thành hai cực đối lập trong điện ảnh Frankenstein: một bên là bi kịch của một linh hồn thừa cảm xúc, còn bên kia là sự kinh hoàng của một thân xác thiếu linh hồn. Và một phần của hai cái nhìn ấy đã hòa vào trong Frankenstein.

Frankenstein (1931) - Nền tảng của James Whale

Khi Mary Shelley 'sáng tạo' ra quái vật Frankenstein, điện ảnh cũng chia rẽ theo cách tương tự. Một bên là Branagh, bên kia là Fisher. Điều thú vị là hai góc nhìn này lại xuất phát từ một cái nhìn toàn diện, kết hợp giữa cảm xúc và lý trí của bậc thầy James Whale.

Whale đã đặt nền móng cho mọi hình dung về quái vật Frankenstein trong văn hóa đại chúng. Tạo hình với thân hình vạm vỡ, khuôn mặt thô ráp, và cử động lóng ngóng, đối với Whale, quái vật (Boris Karloff) là một đứa trẻ khổng lồ, ngây thơ và bị bỏ rơi.

Chưa bao giờ từ 'ngây thơ' được dùng để miêu tả một sinh vật được sinh ra từ bộ não điên rồ và kiêu ngạo như vậy, cho đến khi Whale đưa nó lên màn ảnh. Hành trình của quái vật đi từ việc học làm người, đến thất bại, cuối cùng kết thúc bằng cái chết trong The Bride of Frankenstein (1935) – cũng do Whale đạo diễn. Trước khi chết, hắn đã làm hòa với sự tồn tại bị nguyền rủa của mình.

Cách Whale diễn giải cuốn tiểu thuyết của Mary Shelley đã được các thế hệ sau chia thành hai thái cực, giao nhau ở điểm đáng thương. Và rồi Guillermo del Toro một lần nữa đã hợp nhất chúng lại sau nhiều thập kỷ.

Không cần phải tranh cãi, ảnh hưởng của Frankenstein từ James Whale, Branagh và Fisher vẫn rõ ràng trong phiên bản Frankenstein. Tuy nhiên, mặc dù chịu ảnh hưởng từ các bậc tiền bối, Guillermo del Toro đã tìm ra một con đường mà những người trước không nghĩ rằng có thể đi: một quái vật mang tính thức tỉnh hơn.

Trong bộ phim năm 2025, Guillermo del Toro đã dành một cú chào tri ân nhỏ nhưng đầy ý nghĩa. Trên cổ tay phải của quái vật (Jacob Elordi) có một vết sẹo giống hệt 'Karloff scar' trước đây trên tạo hình của Boris Karloff, như một lời khẳng định rằng di sản của Whale vẫn luôn tồn tại trong thế giới mà ông đang tiếp tục xây dựng.

Tuy nhiên, khi đặt hai phiên bản Frankenstein của James Whale và Guillermo del Toro cạnh nhau, ta như nhìn thấy hai giai đoạn khác nhau trong quá trình tiến hóa của 'quái vật' trên màn ảnh.

Cả hai đều nhìn nhận quái vật không phải là thứ cần phải sợ, mà là một linh hồn cần được cảm thông, nhưng cách mỗi người tiếp cận linh hồn ấy lại đưa họ đến hai hình tượng hoàn toàn khác biệt.

Frankenstein (Netflix) - Khi Guillermo del Toro đối thoại với quá khứ

Trong các bộ phim của Whale, đặc biệt là Frankenstein (1931) và Bride of Frankenstein (1935), sinh vật của Boris Karloff mang trong mình sự mong manh bản năng. Nó cảm nhận được nỗi đau và sự sợ hãi, nhưng không thể diễn đạt được; nó có thể tức giận, nhưng sự giận dữ ấy giống như một đứa trẻ đang hoảng loạn.

Nguồn gốc của nỗi kinh hoàng mà nó tạo ra không phải từ sự ác độc, mà từ sự ngây thơ bị bóp méo bởi một thế giới tàn nhẫn. Quái vật không thể hiểu được những nguyên tắc đạo đức mà loài người áp đặt; nó chỉ hành động theo những gì cơ thể và bản năng yêu cầu.

Giống như những người tiền bối, Guillermo del Toro tập trung vào bi kịch của sự tồn tại. Quái vật trong phiên bản 2025 vẫn mang trong mình sự mong manh và ngây ngô của phiên bản 1931, nhưng giờ đây nó đã được phát triển thành một hành trình cảm xúc đầy đủ hơn. Từ ngây thơ đến nhận thức, từ nhận thức đến khát vọng, chứa đựng cả nỗi đau và tự tìm ra lý do sống.

Guillermo del Toro, với niềm đam mê vô tận dành cho mỹ thuật và sự kỳ ảo, tiếp tục phát triển tinh thần ấy nhưng theo một cách 'hữu cơ' hơn: quái vật của ông được tạo ra như một bức tượng cẩm thạch chưa hoàn chỉnh, da thịt ghép từ nhiều thân thể khác nhau, không còn các chi tiết cơ khí quen thuộc như ốc vít hay thanh kim loại.

Ông muốn sinh vật ấy mang vẻ đẹp, một vẻ đẹp của sự đau đớn, của một tạo vật chắp vá trở thành một thể hoàn chỉnh. Đây là nơi di sản của Whale giao thoa với sự nhạy cảm của del Toro.

Phiên bản của Branagh cũng mang tính hữu cơ như vậy, nhưng Guillermo del Toro biến quái vật thành một tác phẩm nghệ thuật thực thụ, là sản phẩm từ bộ não của Victor Frankenstein – một điều hoàn hảo để khắc họa cái tôi của vị bác sĩ này.

Suy cho cùng, ông đã khắc họa một Victor thiếu nhân tính, đầy ám ảnh với sự sáng tạo và khát khao vươn tới điều siêu việt. Anh ta không chỉ coi mình là một bác sĩ, mà là một nhà sáng tạo nghệ thuật, với sự sống và con người là chất liệu. Hơn nữa, con người thường khoan dung hơn đối với cái đẹp, dù đó là cái đẹp từ sự kinh hoàng. Chính vì thế, Frankenstein thu hút bởi vẻ đẹp điên cuồng đó.

Guillermo del Toro không chỉ muốn một sinh vật biết phản ứng, ông muốn một linh hồn đang dần được nuôi dưỡng. Sự ngạo mạn của Victor, sự khoan dung của Elizabeth, và lòng tốt khôn ngoan của ông lão mù đã giúp Quái vật không chỉ học cách 'cảm', mà còn hiểu được mình đang cảm thấy gì.

Cốt lõi ở đây là, các nhà làm phim trước đây hỏi con quái vật này là gì, trong khi Guillermo del Toro dành gần 2 tiếng để hỏi nó là ai? Ông nhìn thấy một tâm hồn mạnh mẽ hơn và có tiềm năng khôn ngoan hơn. Sau bao nhiêu năm sống và chịu đựng tổn thương, nó đã buông bỏ và bắt đầu lại.

Guillermo del Toro không chỉ kế thừa di sản của Whale, ông đối thoại với Whale. Cả hai cùng nhìn nhận quái vật không chỉ là con quái vật. Họ thấy một linh hồn bị bỏ rơi từ khi sinh ra, một đứa trẻ không ai dịu dàng chăm sóc và buộc phải trưởng thành. Nhưng nếu Whale cho rằng linh hồn ấy quá tật nguyền để tồn tại, thì del Toro tái hiện nó như một bản chắp vá giữa bi thương, hy vọng và nhân tính, cuối cùng cũng có thể thở và sống thật sự.

Cuối cùng, sự nhân đạo của Guillermo del Toro lại hướng về phía Victor. Như người ta thường nhầm tưởng, quái vật mang tên Frankenstein (mặc dù thực tế không phải vậy), Victor Frankenstein luôn bị che khuất bởi sự khủng khiếp của tạo vật quái dị mà ông tạo ra, và hắn luôn phải chịu một kết cục đầy đau đớn.

Mary Shelley để cho vị bác sĩ điên chết với những ước nguyện dang dở, không một lần hối hận về nỗi đau mà ông đã gây ra cho tạo vật của mình. Các đạo diễn trước chỉ đơn giản trừng phạt kẻ dám coi mình là Chúa tể.

Nhưng cha đẻ của bộ phim Frankenstein đã làm nhiều hơn thế. Ông đã lột tả tính nghệ sĩ méo mó của Victor, để hắn nhận ra sai lầm của mình, và cuối cùng cắn xé cái tôi của chính mình. Đến cuối cùng, ông đã để lại một màn chia tay đau đớn giữa tạo vật và người sáng tạo, như một hành động chuộc tội, giúp giải thoát quái vật khỏi xiềng xích cuối cùng của cuộc đời bị ám ảnh bởi bóng dáng người cha.

Victor Frankenstein ra đi với sự nhẹ nhõm và hối hận, trong khi quái vật đã có thể buông bỏ quá khứ. Với mảnh ghép này, bức tranh cuối cùng đã được hoàn thiện. Frankenstein phiên bản 2025 là một lời tri ân, nhưng cũng là một tiếng nói mạnh mẽ và đầy cảm xúc của chính Guillermo del Toro.

Trên khung hình đậm chất gothic, hiện lên một người và một quái vật với thông điệp thay đổi số phận của họ: tha thứ. Có vẻ như những người tiền nhiệm không tin rằng quái vật khi đã có lương tri có thể làm được điều này. Nhưng đây là bộ phim của Guillermo del Toro, người dành cả sự nghiệp để khắc họa vẻ đẹp nhân tính, thường ẩn giấu trong những con quái vật ghê gớm nhất, và con người mới là chủ thể luôn phải tìm kiếm sự khôn ngoan.