10 Lý do hàng đầu khiến mẹ sau sinh gặp tình trạng ít sữa cần lưu ý

Hầu hết các bà mẹ đều có đủ sữa để nuôi con, tuy nhiên, khoảng 5% phụ nữ không thể đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng của trẻ dù đã thực hiện đúng các phương pháp cho con bú và kích sữa. Điều này buộc họ phải xem xét việc bổ sung sữa công thức. Một trong những nguyên nhân chính là do sót rau thai sau sinh không được phát hiện kịp thời.

Sót rau là hiện tượng một phần hoặc toàn bộ nhau thai vẫn còn sót lại trong tử cung sau khi sinh. Dù hiếm gặp, tình trạng này có thể gây đau đớn do các cơn co thắt tử cung, đồng thời làm giảm lượng sữa do hormone progesterone không giảm, cản trở quá trình tiết sữa.

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu cho trẻ trong giai đoạn đầu đời. Chế độ ăn uống của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến lượng sữa và chất lượng sữa. Để duy trì nguồn sữa dồi dào và đảm bảo sự phát triển toàn diện của bé, mẹ cần tránh các loại thực phẩm và đồ uống sau:

• Lá lốt: Được xem là một trong những thực phẩm hàng đầu gây mất sữa. Chỉ cần một lượng nhỏ cũng có thể khiến mẹ không còn sữa cho con bú.
• Măng: Chứa chất HCN độc hại, dù có thể loại bỏ qua chế biến nhưng vẫn nên tránh để đảm bảo an toàn và tránh nguy cơ mất sữa.
• Rau bắp cải: Dù giàu dinh dưỡng nhưng ăn nhiều có thể dẫn đến tình trạng ít sữa.
• Rau mùi tây: Loại rau thơm này có thể làm giảm khả năng tiết sữa, nên hạn chế sử dụng trong thực đơn của mẹ đang cho con bú.
• Rau bạc hà: Dù một lượng nhỏ không ảnh hưởng nhiều, nhưng việc tiêu thụ thường xuyên các sản phẩm từ bạc hà như kẹo, trà, hay tinh dầu có thể làm giảm đáng kể lượng sữa.
• Thực phẩm cay nóng và tỏi: Có thể khiến bé quấy khóc, tiêu chảy hoặc nổi mẩn do kích ứng. Tỏi còn gây mùi khó chịu trong sữa, khiến bé không muốn bú.
• Mì tôm: Đặc biệt loại có thành phần lúa mạch có thể gây mất sữa. Ăn quá nhiều mì tôm cũng dẫn đến thiếu dinh dưỡng và giảm sữa.
• Trà và cà phê: Chứa caffeine, có thể gây mất nước và ảnh hưởng đến lượng sữa. Bé cũng có thể hấp thụ caffeine qua sữa, dẫn đến rối loạn giấc ngủ.
• Rượu, bia: Ức chế khả năng tiết sữa và có thể gây mất sữa. Rượu còn đi vào sữa, ảnh hưởng đến sự phát triển của bé.

Sữa mẹ được sản xuất nhờ sự điều tiết của các hormone như estrogen, progesterone, prolactin và oxytocin. Do đó, các bệnh lý liên quan đến rối loạn nội tiết hoặc thiếu máu có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa. Một số bệnh điển hình bao gồm:

• Bệnh tuyến giáp: Hormone tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh oxytocin và prolactin. Khi chức năng tuyến giáp suy giảm, khả năng điều tiết hai hormone này cũng bị ảnh hưởng, dẫn đến tình trạng ít sữa.
• Thiếu máu: Thiếu máu xảy ra khi cơ thể mẹ thiếu các yếu tố cần thiết để tạo máu, khiến các tế bào không nhận đủ oxy. Điều này gây mệt mỏi, suy giảm năng lượng và rối loạn quá trình sản xuất sữa.

Ngoài ra, prolactin được tiết ra từ tuyến yên và oxytocin từ vùng dưới đồi. Tổn thương ở hai vùng này có thể làm giảm lượng hormone, dẫn đến giảm sữa mẹ.

Nhiều bà mẹ có thói quen cho trẻ dùng sữa công thức sớm với lý do giúp trẻ làm quen với sữa ngoài, tránh kén ăn sau này hoặc lo lắng sữa mẹ không đủ dinh dưỡng. Tuy nhiên, những quan niệm sai lầm này vô tình khiến nguồn sữa mẹ dần ít đi.
Sữa mẹ tự nhiên có vị thanh mát, ngọt dịu và cung cấp đủ dưỡng chất cần thiết cho trẻ. Trong khi đó, sữa công thức thường có vị ngọt đậm và chứa nhiều dưỡng chất hơn. Việc cho trẻ dùng sữa ngoài sớm có thể làm thay đổi vị giác của trẻ, khiến trẻ chán sữa mẹ và bỏ bú. Khi trẻ bú ít hoặc không bú, cơ thể mẹ không nhận được tín hiệu kích thích sản xuất sữa, dẫn đến giảm hoạt động của các tuyến sữa và gây ra tình trạng thiếu sữa hoặc mất sữa hoàn toàn.

Tuyến giáp, một tuyến nội tiết nhỏ hình con bướm nằm dưới yết hầu, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng hormone trong cơ thể. Khi tuyến giáp của mẹ gặp vấn đề, sự mất cân bằng nội tiết tố xảy ra, dẫn đến việc tiết sữa ít hoặc thậm chí không có sữa.

Estrogen và progesterone là hai hormone liên quan đến sự phát triển tuyến vú, giai đoạn dậy thì và khả năng sinh sản của phụ nữ. Prolactin hỗ trợ sản xuất sữa trong thai kỳ, trong khi oxytocin giúp sữa chảy qua các ống dẫn. Sự thiếu hụt các hormone này do rối loạn chức năng tuyến giáp hoặc các yếu tố khác sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình sản xuất sữa mẹ.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu, vì vậy việc không có sữa sau sinh khiến nhiều bà mẹ lo lắng. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó lối sống không lành mạnh là yếu tố quan trọng.

Những bà mẹ có thói quen ít vận động, chế độ ăn uống thiếu khoa học, hoặc sử dụng các chất kích thích như rượu, bia, cà phê, thuốc lá thường gặp khó khăn trong việc sản xuất sữa sau sinh.

Để đảm bảo nguồn sữa dồi dào và tránh tình trạng ít sữa, mẹ bầu cần duy trì thói quen vận động hợp lý, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, và tránh xa các chất kích thích có hại.

Việc sử dụng một số loại thuốc và thảo dược trước hoặc sau khi sinh có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất sữa mẹ. Các chuyên gia y tế cho biết thuốc giảm đau dùng trong quá trình chuyển dạ có thể làm chậm quá trình tiết sữa, dẫn đến tình trạng không có sữa sau sinh. Ngoài ra, các loại thảo mộc như xô thơm, oregano, rau mùi tây và bạc hà cũng được biết đến với khả năng ức chế sản xuất sữa.

Một số loại thuốc như thuốc dị ứng, thuốc thông mũi, thuốc lợi tiểu chứa Pseudoephedrine có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và lượng sữa mẹ.

Do đó, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng hoặc dự định sử dụng trước và sau khi sinh. Đồng thời, hãy tư vấn với chuyên gia dinh dưỡng để lựa chọn thực phẩm giúp tăng tiết sữa.

Căng thẳng và stress là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước những thay đổi từ môi trường bên ngoài hoặc bên trong. Những áp lực tiêu cực có thể gây hại cho sức khỏe của mẹ sau sinh, đặc biệt là làm giảm nồng độ hai hormone quan trọng là Prolactin và Oxytocin.

Prolactin, được tiết ra từ tuyến yên, đóng vai trò chính trong việc sản xuất sữa, trong khi Oxytocin giúp đẩy sữa ra ngoài. Khi hai hormone này suy giảm, lượng sữa mẹ sẽ giảm dần và có thể dẫn đến mất sữa nếu tình trạng kéo dài. Thực tế cho thấy, căng thẳng và stress là nguyên nhân phổ biến nhưng thường bị bỏ qua khiến nhiều bà mẹ gặp tình trạng ít sữa sau sinh.

Sau sinh, nhiều bà mẹ rơi vào tình trạng kiệt sức và mệt mỏi do quá trình sinh nở và chăm sóc em bé vất vả. Khi con quấy khóc hoặc ốm đau, mẹ càng phải dồn sức chăm sóc, dẫn đến thiếu ngủ và suy nhược cơ thể, từ đó làm giảm khả năng sản xuất và tiết sữa.

Ngoài ra, các vấn đề về tuyến vú cũng ảnh hưởng đến quá trình sản xuất sữa. Một số bệnh thường gặp bao gồm:

• Tắc tia sữa: Nguyên nhân chủ yếu do sữa tiết nhiều trong khi ống dẫn sữa nhỏ hẹp.
• Áp xe vú: Thường xảy ra khi tắc tia sữa kéo dài không được điều trị.
• Viêm ống dẫn sữa: Do vi khuẩn xâm nhập hoặc vệ sinh không đúng cách, gây viêm nhiễm và tổn thương ống dẫn sữa.
• Nứt cổ gà: Thường gặp ở phụ nữ đang cho con bú, nguyên nhân chính do tư thế bú không đúng.
• Phẫu thuật ngực: Tổn thương ở ngực có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình sản xuất sữa.

Sau sinh, nhiều bà mẹ Việt Nam thường áp dụng chế độ ăn uống đơn điệu và thiếu đa dạng dinh dưỡng. Thay vì thưởng thức các món ăn phong phú, họ chỉ tập trung vào một số món cơ bản như cơm trắng, thịt kho, rau ngót luộc, rau thiên lý luộc và đặc biệt là cháo móng giò.

Nhiều người còn cố gắng ăn thật nhiều cháo móng giò với hy vọng sẽ có nhiều sữa hơn, theo kinh nghiệm truyền lại từ các thế hệ trước. Tuy nhiên, chế độ ăn uống không cân bằng này dẫn đến thiếu hụt vitamin và khoáng chất từ trái cây và rau xanh, đồng thời gây tâm lý chán ăn và làm giảm lượng sữa mẹ.

Thiếu dinh dưỡng cũng khiến cơ thể mẹ suy nhược, khó phục hồi sức khỏe sau sinh, từ đó ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa.