6 Bài hướng dẫn học "Đất nước" (Ngữ văn 10 - SGK Cánh diều) chất lượng nhất

Câu 1. Những từ ngữ nào làm nổi bật hình tượng nhân vật trữ tình? Hãy miêu tả Hà Nội và hình ảnh "người ra đi" qua nỗi nhớ của nhân vật này.

• Nhân vật trữ tình được khắc họa qua câu thơ: "Tôi nhớ mùa thu dài lê thê".
• Hình ảnh hiện lên: Khung cảnh Hà Nội mùa thu đậm chất trữ tình, hình bóng "người ra đi" mang đầy khát vọng và nỗi niềm.

Câu 2. Từ khổ 5 đến 10: Những câu thơ nào tập trung thể hiện nỗi đau và căm hờn của đất nước? Vẻ đẹp kiên cường của Tổ quốc?

– Đất nước trong đau thương:

Bát cơm đẫm lệ
Ruồi vẫn bâu đầy miệng trẻ
Giặc Tây, địa chủ
Kẻ siết cổ, kẻ lột da...

– Đất nước bất khuất:

Ấp ủ đất nước những con người áo vải
Vùng lên như những dũng tướng xưa.

*

Tiếng súng gầm căm phẫn
Người người trào dâng như thác đổ
Việt Nam rực lửa
Gột sạch bùn nhơ, bừng sáng buổi bình minh.

I. Thông tin về tác giả Nguyễn Đình Thi

- Sinh năm 1924, mất năm 2003

- Nguyên quán: Thủ đô Hà Nội

- Đặc điểm sáng tác: Văn phong cô đọng, mộc mạc nhưng chứa đựng chiều sâu tư tưởng

- Các tác phẩm tiêu biểu: Việt Nam quê hương ta, Đất nước, Mặt trận trên cao, Xung kích,...

II. Phân tích tác phẩm Đất nước

• Thể thơ: Thơ hiện đại phóng khoáng
• Nguồn gốc và bối cảnh sáng tác:

- Tác phẩm được viết trong giai đoạn 1948-1955

- Trải qua những năm tháng kháng chiến, tác giả đã sống và chiến đấu cùng nhân dân. Trong khoảng thời gian này, ông sáng tác một số bài thơ như "Sáng mát trong như sáng năm xưa", "Đêm mít tinh". Bài thơ "Đất nước" là sự kết tinh từ những sáng tác đó.

• Phong cách biểu đạt: Trữ tình
• Cấu trúc:

- 3 khổ đầu: Vẻ đẹp thiên nhiên đất nước qua nỗi nhớ của thi nhân

- 7 khổ tiếp: Hình ảnh đất nước kiên cường trong kháng chiến

• Nội dung chính:

Đoạn trích thể hiện những khám phá mới mẻ của tác giả về đất nước qua nhiều góc độ: lịch sử, địa lý, văn hóa... Tư tưởng xuyên suốt là "Đất nước của nhân dân".

I. Giới thiệu tác giả

• Cuộc đời và sự nghiệp

- Nguyễn Đình Thi (1924-2003), quê gốc tại Luông Pha Băng, Lào

- Tham gia cách mạng và giữ nhiều vị trí quan trọng trong Đảng

- Là nghệ sĩ đa tài: nhạc sĩ, nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch, nhà phê bình văn học

• Phong cách sáng tác

- Thơ ca phóng khoáng nhưng sâu lắng, mang tính triết lý và hiện đại

- Văn xuôi phản ánh chân thực cuộc kháng chiến của dân tộc

• Các tác phẩm tiêu biểu

- Thơ: Người chiến sĩ, Bài thơ Hắc Hải, Dòng sông trong xanh, Đất nước...

- Tiểu thuyết: Xung kích, Vỡ bờ, Mặt trận trên cao...

- Phê bình: Tiểu luận Nhận đường

- Kịch: Con nai đen, Nguyễn Trãi ở Đông Quan...

Chuẩn bị bài học

Yêu cầu (trang 70 sgk Ngữ văn 10 Tập 2 - Cánh diều):

- Nhân vật trữ tình là hình ảnh trung tâm bộc lộ tâm tư, tình cảm trong tác phẩm

- Nét đặc sắc của bài thơ "Đất nước":

+ Hệ thống hình ảnh giàu sức gợi: sắc thu, làn gió, hương cốm, con phố, đồi núi, rừng tre, bầu trời, cánh đồng, dòng sông...

+ Ngôn từ chọn lọc: man mác, da diết, mênh mông, đẫm máu, rực lửa...

+ Nghệ thuật tu từ: nhân hóa, so sánh, ẩn dụ

=> Giúp bài thơ sống động, truyền tải trọn vẹn thông điệp của tác giả

- Cảm hứng xuyên suốt: lòng yêu nước nồng nàn

- Chủ đề chính: Ngợi ca vẻ đẹp và tinh thần bất khuất của dân tộc qua các chặng đường lịch sử

Chuẩn bị bài học

Yêu cầu (trang 70 sgk Ngữ văn 10 Tập 2):

- Ôn lại phần Kiến thức ngữ văn để áp dụng vào phân tích tác phẩm

- Khi đọc thơ tự do cần lưu ý:

+ Xác định chủ thể trữ tình và cảm xúc chủ đạo

+ Phân tích các yếu tố nghệ thuật đặc sắc: hình ảnh, ngôn từ, biện pháp tu từ...

+ Nắm bắt cảm hứng sáng tác và chủ đề tư tưởng

- Tìm hiểu trước về tác giả Nguyễn Đình Thi và hoàn cảnh ra đời bài thơ Đất nước

- Liệt kê các bài thơ viết về đất nước đã học và cảm nhận cá nhân

Gợi ý trả lời:

- Chủ thể trữ tình: Nhà thơ, bộc lộ tình yêu và niềm tự hào dân tộc

- Nghệ thuật: Nhịp điệu phóng khoáng, hình ảnh sáng tạo, ngôn ngữ cô đọng, sử dụng đa dạng biện pháp tu từ

- Bài thơ được sáng tác trong giai đoạn 1948-1955, là tổng hợp từ nhiều sáng tác trước đó

- Một số bài thơ về đất nước: Việt Bắc (Tố Hữu), Đất nước (Nguyễn Khoa Điềm)...

Tác giả Nguyễn Đình Thi

Tiểu sử

- Sinh năm 1924 tại Luông Pha Băng (Lào), mất năm 2003

- Tham gia cách mạng và giữ nhiều vị trí quan trọng

- Là nghệ sĩ đa tài: nhạc sĩ, nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch, nhà phê bình

Phong cách sáng tác

- Thơ tự do phóng khoáng nhưng sâu lắng, giàu tính triết lý

- Văn xuôi phản ánh chân thực cuộc kháng chiến của dân tộc

Các tác phẩm tiêu biểu

- Thơ: Người chiến sĩ, Bài thơ Hắc Hải, Dòng sông trong xanh, Đất nước...

- Tiểu thuyết: Xung kích, Vỡ bờ, Mặt trận trên cao...

- Kịch: Con nai đen, Nguyễn Trãi ở Đông Quan...