1. Bán tóc đãi bạn
Ngày trước, có ba chàng trai trẻ tên Tùng, Trúc, Mai, xuất thân từ ba vùng đất khác nhau, nhưng cùng chung một thầy dạy. Dù gia cảnh đều khó khăn, cha mẹ họ vẫn cố gắng cho con theo đuổi việc học. Những ngày tháng xa nhà đèn sách, ba người trở thành bạn thân thiết và hứa hẹn rằng nếu sau này ai thành đạt sẽ không quên giúp đỡ những người bạn cũ. Thế rồi sau một thời gian, mỗi người một ngả vì hoàn cảnh riêng.
Tùng là người đầu tiên gặp may mắn. Vốn thông minh, chàng chăm chỉ học hành. Trong cảnh nghèo khó, chàng theo hầu một cụ Nghè để vừa học vừa kiếm sống. Nhờ học giỏi, cụ Nghè hết lòng dạy dỗ, coi như con. Sau nhiều năm miệt mài, chàng đỗ tiến sĩ và được bổ làm quan ở kinh thành. Từ đó, cuộc đời Tùng thăng hoa như diều gặp gió.
Dù sống trong nhung lụa, Tùng không quên bạn cũ. Một hôm, chàng xin nghỉ việc quan để đi tìm bạn. Không muốn gây phiền hà, chàng cải trang thành dân thường. Chẳng bao lâu, chàng tìm đến nhà Trúc - một trong hai người bạn năm xưa.
Về phần Trúc, từ khi rời trường, được thừa hưởng ruộng đất của ông bà ngoại. Chàng khéo léo làm ăn nên chỉ mươi năm đã trở nên khá giả: ruộng sâu trâu nái, vườn tược đầy đủ. Nhưng Trúc có tính keo kiệt. Dù giàu có vẫn không muốn giúp đỡ ai, kể cả những lời hứa với bạn cũ.
Khi gặp Tùng, thấy bộ dạng nghèo khó, Trúc đoán chàng đến vay mượn nên giả vờ khó khăn. Trúc tiếp đãi bạn qua loa và tìm cách từ chối mọi sự giúp đỡ, thậm chí không dám giết gà đãi bạn vì sợ hao tốn.
Đến nhà Mai - người bạn thứ hai, Tùng vẫn giữ vẻ ngoài nghèo khó. Mai từ ngày thôi học, cuộc sống vô cùng khó khăn. Dù vậy, khi thấy bạn đến chơi, Mai và vợ đã tiếp đón nồng hậu. Vợ Mai thậm chí bán cả mái tóc dài để có tiền đãi bạn.
Cảm động trước tấm lòng của vợ chồng Mai, Tùng tiết lộ sự thật về mình và giúp đỡ họ. Mai sau này trở thành thợ thuộc da giỏi, còn mở xưởng dạy nghề cho dân làng.
Trúc sau này biết tin Tùng làm quan to thì hối hận, nhưng đã muộn. Câu chuyện phê phán thói tham lam vật chất mà quên đi tình bạn, đồng thời ca ngợi tấm lòng cao đẹp của vợ Mai - người hiểu được giá trị thực sự của tình bạn chân thành.


2. Câu chuyện tình bạn Lưu Bình và Dương Lễ
Xưa có đôi bạn thân Lưu Bình và Dương Lễ. Dương Lễ nhà nghèo khó, được Lưu Bình giàu có đón về chung sống, cùng ăn cùng học, tình bạn keo sơn. Dương Lễ biết phận nghèo nên chăm chỉ học hành, trong khi Lưu Bình ỷ vào gia tài nên lơ là sách đèn, chỉ mải vui chơi.
Khi đi thi, Dương Lễ đỗ đạt cao, được bổ làm quan. Lưu Bình thi trượt, thấy bạn thành công mà mình thất bại nên càng chán nản, ăn chơi lêu lổng. Chẳng mấy chốc tiền bạc cạn kiệt, đến kỳ thi lại tiếp tục trượt. Đường cùng, Lưu Bình nhớ đến Dương Lễ đang làm quan liền tìm đến cầu cứu.
Nhưng Dương Lễ tránh mặt, sai người hầu đuổi đi, chỉ tiếp đãi bữa cơm đạm bạc. Lưu Bình đau lòng trước sự phụ bạc của bạn cũ, bỏ đi trong tủi nhục. Dọc đường, chàng ghé quán trọ gặp Châu Long - người thiếu phụ đang tìm chồng. Nghe hoàn cảnh Lưu Bình, nàng động lòng hứa giúp chàng ăn học.
Suốt thời gian sau, Châu Long tảo tần nuôi Lưu Bình học tập. Dù sống chung nhưng nàng luôn giữ khoảng cách, hẹn đến khi chàng đỗ đạt mới thành vợ chồng. Nhờ sự chăm sóc và động viên ấy, Lưu Bình thi đỗ cao. Nhưng khi vinh quy về, chàng không thấy Châu Long đâu.
Sau này gặp lại Dương Lễ, Lưu Bình mới vỡ lẽ: chính bạn đã cố tình xử tệ để kích chí, rồi sai vợ lẽ giả dạng giúp đỡ mình. Câu chuyện cảm động về tình bạn chân thành, về cách giúp bạn bằng cả trái tim chứ không phải bằng vật chất.


3. Truyền thuyết về loài chim cuốc
Ngày xưa có đôi bạn thân Quắc và Nhân, cả hai đều mồ côi và nghèo khó. Quắc làm thầy đồ dạy trẻ, thường giúp đỡ Nhân. Có lần Quắc ốm nặng, chính Nhân đã tận tình chăm sóc cứu sống bạn. Sau này hoàn cảnh đưa đẩy, mỗi người một phương.
Nhân lang thang khắp nơi rồi được phú thương nhận làm, sau cưới con gái chủ và trở nên giàu có. Dù vậy, chàng không quên người bạn năm xưa, cất công tìm kiếm và đón Quắc về nhà đối đãi như anh em ruột thịt.
Nhưng vợ Nhân vốn khinh thường kẻ nghèo khó, ngày càng tỏ thái độ khó chịu với vị khách không mời này. Dù chồng hết lòng giải thích: "Đây là ân nhân cứu mạng ta", nàng vẫn xem Quắc như kẻ ăn bám. Quắc hiểu rõ tình cảnh nên nhiều lần xin về, nhưng bị Nhân giữ lại.
Một sáng sớm, Quắc bỏ đi, để lại khăn áo treo trên cây như dấu hiệu tự vẫn. Nhân đau khổ đi tìm, gào thét tên bạn khắp rừng sâu cho đến khi kiệt sức mà chết, hóa thành chim cuốc kêu "Quắc! Quắc!" suốt đời. Vợ Nhân sau này hối hận cũng vào rừng tìm chồng rồi chết trong tuyệt vọng.
Câu chuyện ngợi ca tình bạn chân thành vượt lên trên giàu nghèo, đồng thời cảnh tỉnh những kẻ chỉ biết coi trọng vật chất mà đánh mất điều quý giá nhất trong cuộc sống.


4. Nguồn gốc loài hoa mào gà
Thuở xưa, những chị gà mái đều sở hữu chiếc mào đỏ rực rỡ không kém gì các anh gà trống. Một buổi sáng, gà Mơ hãnh diện ngắm nhìn chiếc mào xinh đẹp của mình qua vũng nước và cất tiếng hát vui vẻ. Mọi vật xung quanh đều trầm trồ khen ngợi vẻ đẹp của chiếc mào ấy.
Trong lúc dạo chơi, gà Mơ bỗng nghe tiếng khóc thút thít. Đó là một cây nhỏ thân đỏ tía đang buồn bã vì mình không có hoa như những cây khác. Thậm chí có cây còn chê bai: "Đến gà Mái mơ cũng có hoa trên đầu".
Động lòng trước nỗi buồn của bạn, gà Mơ quyết định tặng lại chiếc mào quý giá của mình cho cây. Sáng hôm sau, mọi người vô cùng ngạc nhiên khi thấy chiếc mào của gà Mơ biến mất, trong khi cây nhỏ bên bể nước bỗng nở ra chùm hoa đỏ rực y hệt chiếc mào ngày nào.
Từ đó, loài hoa này được gọi là hoa mào gà để ghi nhớ tấm lòng cao đẹp của gà Mơ. Kỳ diệu thay, trên đầu gà Mơ dần mọc lên chiếc mào mới nhỏ xinh, và mỗi ngày chị lại đẻ ra những quả trứng hồng tuyệt đẹp.
Câu chuyện ngợi ca tình bạn chân thành và sự sẻ chia quý giá trong cuộc sống, khi ta sẵn lòng cho đi điều tốt đẹp nhất của mình vì hạnh phúc của người khác.


5. Câu chuyện về đạo lý coi trọng nghĩa khí
Ngày xưa ở Thanh Hóa có phú ông Nguyễn Đình Phương giàu có nhưng rộng lượng, thường giúp đỡ người nghèo khó. Ông có người bạn thân Trần Bính Cung làm nghề buôn gỗ, sau nhiều lần thất bại trong làm ăn đã lâm vào cảnh nợ nần chồng chất.
Khi Bính Cung ốm nặng, Đình Phương không ngần ngại bỏ tiền ra trả nợ giúp bạn. Dù gia đình bạn liên tục nhờ vả, ông vẫn sẵn lòng giúp đỡ. Trước khi qua đời, Bính Cung gửi gắm vợ con cho bạn, còn Đình Phương hứa sẽ chăm lo chu đáo.
Tuy nhiên, sau một thời gian hào phóng giúp đỡ, Đình Phương bắt đầu tỏ ra lạnh nhạt. Khi vợ Bính Cung đến xin giúp, ông từ chối thẳng thừng, thậm chí đe dọa sẽ bán nhà của họ. Gia đình Bính Cung rơi vào cảnh cùng cực, may nhờ có ông lão hàng xóm tốt bụng dạy nghề dệt vải và cho vốn làm ăn.
Nhiều năm sau, khi gia đình Bính Cung đã khấm khá và chuẩn bị đám cưới cho con gái, Đình Phương bất ngờ xuất hiện. Sự thật được ông lão tiết lộ: tất cả số vốn giúp đỡ trước đó đều xuất phát từ Đình Phương. Ông đã cố tình giấu mặt để gia đình bạn tự lập, không ỷ lại. Câu chuyện ca ngợi tình bạn chân thành và cách giúp đỡ khôn ngoan: không phải bằng cách cho cá mà là dạy cách câu cá.


6. Nguồn gốc của ngày và đêm
Thuở xa xưa, trên bầu trời cao, Mặt Trăng, Mặt Trời và Gà Trống sống bên nhau thân thiết. Mặt Trăng luôn thèm muốn chiếc mũ đỏ rực của Gà Trống, nhưng chú gà kiên quyết từ chối mọi đề nghị đổi chác.
Một ngày nọ, vì quá ham muốn, Mặt Trăng đã giật mất chiếc mũ quý giá và ném xuống mặt đất. Gà Trống vội vã bay xuống tìm kiếm, nhưng dưới bóng tối mịt mù, chú không thể nào tìm thấy.
Trong lúc tuyệt vọng, Gà Trống nghĩ ngay đến người bạn tốt - Mặt Trời. Khi tiếng gọi vang lên, Mặt Trời lập tức chiếu những tia nắng ấm áp xuống trần gian, giúp Gà Trống tìm lại chiếc mũ yêu quý. Tuy nhiên, do kiệt sức, chú gà không thể bay trở về trời.
Từ đó, mỗi sáng sớm, Gà Trống đều cất tiếng gáy gọi Mặt Trời thức dậy. Đáp lại, Mặt Trời tỏa ánh sáng rực rỡ khắp nhân gian, mang đến ngày mới tươi sáng. Còn Mặt Trăng, vì xấu hổ về hành động của mình, chỉ dám xuất hiện khi Mặt Trời nghỉ ngơi, tạo nên những đêm trăng dịu dàng.
Câu chuyện không chỉ giải thích nguồn gốc ngày đêm mà còn ngợi ca tình bạn đẹp giữa Gà Trống và Mặt Trời - một tình bạn được xây dựng từ sự chân thành và giúp đỡ lẫn nhau.


