8 Lưu Ý Hàng Đầu Không Thể Bỏ Qua Khi Mắc Viêm Xoang

Viêm xoang tuy không đe dọa tính mạng nhưng lại ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Để phòng bệnh hiệu quả, bạn nên tuân thủ các lời khuyên từ chuyên gia:

• Rửa mũi họng mỗi ngày bằng nước muối sinh lý để loại bỏ vi khuẩn và bụi bẩn.
• Luôn đeo khẩu trang khi ra ngoài, đặc biệt là ở những nơi có khói bụi, hóa chất hoặc phấn hoa, lông thú cưng... Đồng thời, giữ nhà cửa và môi trường sống luôn sạch sẽ.
• Tránh dùng chung đồ cá nhân với người đang mắc viêm xoang như khăn mặt, khẩu trang, khăn tắm...
• Duy trì thói quen tập luyện thể dục đều đặn để tăng cường hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể.
• Ăn uống khoa học, bổ sung thực phẩm giàu omega-3 và vitamin C như cá hồi, cá nục, cà rốt, bưởi, cóc... Tránh hút thuốc, uống rượu bia và tiêu thụ thực phẩm có hại.
• Không sử dụng tinh dầu quế hoặc hồi để xoa cho trẻ bị nghẹt mũi vì có thể gây kích ứng da và đường hô hấp. Người dễ dị ứng nên tránh tiếp xúc với các yếu tố như phấn hoa, nấm mốc, nước hoa hay thực phẩm lạ.
• Khi ngứa mũi hoặc muốn hắt hơi, tuyệt đối không ngoáy mũi bằng tay vì dễ mang vi khuẩn vào trong. Hãy xì mũi nhẹ nhàng, tránh hít ngược hay xì quá mạnh để không gây tổn thương tai và mũi.
• Khi đi bơi hoặc tắm bị nước vào tai/mũi, hãy biết cách đưa nước ra ngoài an toàn: nghiêng đầu, nhảy nhẹ để nước chảy ra hoặc dùng tăm bông lau khô tai. Xì từng bên mũi một nếu nước vào mũi, tránh xì cùng lúc cả hai bên. Nếu mũi bị nghẹt, sử dụng nước muối sinh lý theo chỉ định của bác sĩ.

Khi gặp các vấn đề liên quan đến đường hô hấp, cần thăm khám và điều trị sớm để tránh biến chứng thành viêm xoang. Nếu nghi ngờ mắc bệnh, hãy đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Để điều trị viêm xoang hiệu quả, người bệnh cần hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh, mức độ và thời gian kéo dài, đồng thời nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể. Dưới đây là hai phương pháp điều trị thường được áp dụng:

1. Điều trị bằng thuốc:

Với các trường hợp nhẹ, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc sau khi kiểm tra lâm sàng. Tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc để tránh những tác dụng phụ nguy hiểm và cần tuân thủ đúng theo hướng dẫn chuyên môn.

Viêm xoang cấp tính: Khoảng 70% người mắc có thể tự hồi phục mà không cần thuốc. Tuy nhiên, nhiều người nhầm tưởng việc khỏi bệnh là do tự dùng thuốc, từ đó hình thành thói quen dùng sai.

• Nếu nguyên nhân do nhiễm khuẩn, kháng sinh có thể giúp giảm thời gian bệnh và làm nhẹ triệu chứng. Việc lựa chọn kháng sinh, liều lượng, cách dùng và thời gian sử dụng phải phù hợp và được bác sĩ chỉ định. Việc lạm dụng kháng sinh hiện nay khiến nhiều loại vi khuẩn trở nên kháng thuốc.
• Các thuốc xịt mũi, thuốc chống xung huyết giúp thông thoáng đường mũi và giảm triệu chứng. Việc dùng nước muối rửa mũi cũng có tác dụng hỗ trợ rất tốt.
• Thuốc giảm đau như Aspirin, Acetaminophen (Tylenol), Ibuprofen (Advil, Motrin) có thể làm giảm đau, nhưng không dùng Aspirin cho trẻ dưới 18 tuổi.
• Bên cạnh thuốc, người bệnh nên nghỉ ngơi nhiều, uống đủ nước, xông mũi với hơi ấm hoặc rửa mũi bằng dung dịch muối sinh lý để hỗ trợ quá trình phục hồi.

Viêm xoang mãn tính: Đây là dạng không do nhiễm khuẩn nên kháng sinh không có tác dụng và có thể gây hại nếu lạm dụng.

• Tránh các yếu tố kích thích và môi trường dễ gây dị ứng làm nặng thêm tình trạng viêm.
• Thuốc xịt corticoid chỉ nên dùng khi có chỉ định, vì lạm dụng có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng.
• Trường hợp do nấm, cần xét nghiệm để xác định loại vi nấm và dùng thuốc kháng nấm phù hợp. Cần kiểm tra tình trạng miễn dịch của bệnh nhân nếu nghi ngờ liên quan đến bệnh lý nền.
• Với viêm xoang do dị ứng, có thể dùng thuốc kháng histamin nhưng quan trọng hơn là tránh tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng như bụi, nấm mốc, lông thú...

2. Điều trị bằng phẫu thuật: Nếu dùng thuốc không hiệu quả, viêm xoang nghiêm trọng, tái phát nhiều lần hoặc có nguy cơ biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật mũi xoang sau khi cân nhắc kỹ lưỡng tình trạng bệnh và cơ địa dị ứng. Đây là phương án cuối cùng khi các biện pháp khác không đem lại hiệu quả, đặc biệt ở trẻ em.

Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ quá trình điều trị viêm xoang đạt hiệu quả tối ưu.

• Trước hết, người bị viêm xoang nên uống đủ nước mỗi ngày, khoảng 2 lít nước đun sôi để nguội. Việc bổ sung đủ nước sẽ giúp làm loãng dịch nhầy, giúp mũi thông thoáng, dễ dàng loại bỏ bụi bẩn và đờm ra khỏi cơ thể, từ đó cải thiện rõ rệt triệu chứng khó chịu.
• Bệnh nhân cần ăn nhiều rau xanh như rau mồng tơi, cải ngọt, bông cải… và các loại củ quả có màu vàng như cà rốt, đu đủ, bí đỏ để cung cấp vitamin A – dưỡng chất cần thiết giúp bảo vệ lớp niêm mạc mũi.
• Các loại gia vị như gừng, hành, tỏi rất có lợi do chứa các hoạt chất kháng sinh tự nhiên như Allicin, Sulfide, Liallyl, Fitonxit... giúp tiêu viêm, kháng khuẩn, tăng sức đề kháng. Đồng thời nên tăng cường ăn cá giàu omega-3 để giảm viêm, giúp phục hồi nhanh chóng các mô bị tổn thương.
• Việc bổ sung kẽm thông qua thực phẩm hoặc dạng viên uống cũng rất quan trọng. Kẽm giúp lành nhanh các vết thương, hỗ trợ tái tạo mô và tăng cường đề kháng. Các thực phẩm giàu kẽm gồm: hàu, thịt bò, hạt bí, nấm hương, rau bina, lạc, hạnh nhân…
• Nên bổ sung trái cây giàu vitamin C như cam, bưởi, chanh, quýt... để nâng cao hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.
• Vào mùa lạnh, cần uống nước ấm và sử dụng các loại trà thảo mộc như trà hoa nhài, hoa cúc để hỗ trợ làm thông mũi, giảm đau đầu và dễ thở hơn.
• Để phòng bệnh tái phát, cần tránh tiếp xúc với lạnh và ẩm. Khi ra ngoài trời lạnh nên đeo khẩu trang, giữ ấm vùng mũi, xoa nóng mũi trước khi rời nhà. Trước khi ngủ có thể ngâm chân nước ấm 15 – 20 phút để giữ ấm toàn thân.

Những thực phẩm nên hạn chế:

• Tránh nước đá, nước lạnh vì có thể làm vùng xoang bị sưng và tăng viêm.
• Giảm ăn các món nhiều đường vì chúng làm dịch nhầy đặc lại, gây tắc nghẽn mũi.
• Hạn chế sản phẩm từ bơ sữa vì dễ kích thích tăng tiết dịch mũi.
• Thịt đỏ chứa nhiều protein dễ hình thành chất nhầy, làm triệu chứng nặng thêm.
• Cà chua có tính axit cao, dễ kích thích tăng histamine, làm tăng phản ứng viêm.
• Tránh sử dụng rượu, bia, thuốc lá, cà phê vì các chất này khiến cơ thể mất nước, tăng tiết nhầy và gây hại cho niêm mạc mũi xoang.

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị và chế độ dinh dưỡng hợp lý, người bị viêm xoang cần duy trì thói quen luyện tập thể chất để kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa tái phát.

Yoga được xem là phương pháp luyện tập hữu hiệu giúp cải thiện các biểu hiện của bệnh viêm xoang nhờ khả năng tăng cường chức năng hô hấp, điều chỉnh hệ miễn dịch và nâng cao thể trạng. Bộ môn này tác động trực tiếp lên hơi thở, cơ hoành cũng như các cơ quan thuộc hệ hô hấp.

• Yoga hỗ trợ giảm nhanh các triệu chứng như đau đầu, ho, nghẹt mũi, thở khò khè ở người bị viêm xoang.
• Một số tư thế yoga tốt cho người bệnh gồm tư thế chó cúi mặt, tư thế cây cầu, tư thế cái cày,… Cần kiên trì luyện tập hàng ngày, bắt đầu từ những tư thế đơn giản rồi nâng dần độ khó để đạt hiệu quả tốt nhất. Việc luyện tập cần đúng cách và phù hợp với sức khỏe mỗi người.

Phương pháp dưỡng sinh cũng là lựa chọn phù hợp cho bệnh nhân viêm xoang mãn tính với hiệu quả tích cực.

• Luyện dưỡng sinh không chỉ nâng cao thể lực mà còn giúp khí huyết lưu thông, âm dương điều hòa, từ đó cải thiện tình trạng bệnh.
• Khi tập luyện dưỡng sinh, việc luyện thở đặc biệt quan trọng để điều hòa hô hấp. Cần lưu ý kỹ thuật thở đúng: “mở thanh quản ở thời giữ hơi, sau khi hít vào gắng sức” để tránh nguy cơ tai biến. Các kiểu thở gồm hai, ba hoặc bốn nhịp tùy vào tình trạng sức khỏe mỗi người.
• Những động tác nhẹ nhàng của dưỡng sinh giúp người tập thư giãn tinh thần, mang lại cảm giác an yên. Khoa học đã chứng minh rằng sự an tĩnh có thể điều hòa thần kinh giao cảm, phục hồi khả năng tự điều chỉnh của hệ thần kinh trung ương, từ đó hỗ trợ cải thiện chức năng khứu giác.
• Kết hợp luyện dưỡng sinh với xoa bóp, bấm huyệt sẽ giúp tác động nhanh và mang lại kết quả rõ rệt.

Để kiểm soát tốt bệnh viêm xoang và hạn chế nguy cơ tái phát, người bệnh cần nghiêm túc thực hiện chỉ định từ bác sĩ, đồng thời tránh những yếu tố dưới đây nhằm bảo vệ sức khỏe lâu dài:

• Giữ ấm cơ thể: Môi trường lạnh và ẩm là yếu tố thuận lợi gây bùng phát viêm xoang. Người bệnh nên giữ ấm, đặc biệt là khi thời tiết thay đổi đột ngột.
• Tránh tiếp xúc với dị nguyên: Phấn hoa, nấm mốc, thức ăn lạ dễ gây dị ứng khiến niêm mạc mũi bị kích ứng. Hạn chế ngoáy mũi hoặc xì mũi mạnh khi hắt hơi để tránh đưa vi khuẩn vào sâu bên trong.
• Kiêng các loại thực phẩm dễ kích thích: bao gồm sản phẩm từ sữa, đồ cay nóng, thực phẩm lạnh, tanh; nước uống có cồn và caffeine.
• Không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh: Chỉ dùng thuốc khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ, tránh lạm dụng khiến cơ thể kháng thuốc và gây hại gan, thận.
• Không bôi tinh dầu trực tiếp vào mũi: Thay vào đó, có thể xông hơi bằng tinh dầu hoặc ngửi nhẹ từ bông gòn để phát huy tác dụng mà không gây tổn thương niêm mạc.
• Hạn chế sử dụng thuốc xịt mũi kéo dài: Dùng lâu dễ gây tổn thương niêm mạc và phụ thuộc thuốc, khiến tình trạng trở nên khó kiểm soát.
• Không rửa mũi sai cách: Dùng xi lanh rửa mũi không đúng thời điểm, nhất là khi mũi đang viêm nặng, có thể khiến nước muối tràn sang tai giữa, gây thêm viêm tai.
• Không nhỏ nước tỏi vào mũi: Mặc dù tỏi có đặc tính kháng khuẩn, nhưng việc nhỏ nước tỏi vào mũi có thể làm bỏng rát và phù nề niêm mạc, rất nguy hiểm.
• Không tự ý ngưng thuốc khi triệu chứng giảm: Bệnh viêm xoang đòi hỏi điều trị kiên trì và liên tục. Việc ngưng thuốc giữa chừng dễ dẫn tới kháng thuốc và bệnh tái phát nặng hơn.

Viêm xoang là hiện tượng lớp niêm mạc lót trong các hốc xoang bị sưng viêm, gây bít tắc các lỗ dẫn lưu, khiến dịch nhầy bị ứ đọng lại và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển gây nhiễm trùng.

Tùy theo vị trí hốc xoang bị viêm, bệnh được chia thành một số thể chính như:

• Viêm xoang hàm
• Viêm xoang sàng
• Viêm xoang trán
• Viêm xoang bướm
• Viêm đa xoang (viêm đồng thời nhiều xoang)

Xét về mức độ, viêm xoang bao gồm hai dạng chính:

• Viêm xoang cấp tính: Triệu chứng bộc phát nhanh và thường tự hết sau khoảng 1–2 tuần (không kéo dài quá 8 tuần). Biểu hiện thường gặp là chảy mũi nhiều, nhức đầu, sốt và giảm khả năng ngửi mùi.
• Viêm xoang mãn tính: Phát sinh do viêm cấp không được điều trị đúng cách, kéo dài hơn 8 tuần và dẫn tới tình trạng viêm mạn tính, khiến các xoang luôn trong trạng thái phù nề, khó điều trị dứt điểm.
• Viêm xoang cấp thường có thể điều trị bằng thuốc, còn viêm mãn tính thường phải can thiệp bằng phương pháp ngoại khoa.

Ở giai đoạn khởi phát, việc nhận diện bệnh viêm xoang thường không dễ dàng do các triệu chứng còn mờ nhạt và dễ nhầm với cảm lạnh hay dị ứng thông thường. Chỉ khi bệnh tiến triển nặng hơn, người bệnh mới tìm đến chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác. Vì vậy, việc phát hiện sớm những dấu hiệu ban đầu của bệnh là điều then chốt trong quá trình điều trị hiệu quả.

Triệu chứng của viêm xoang có thể khác nhau ở từng người, nhưng nhìn chung, người bệnh thường gặp phải các biểu hiện sau:

Đau nhức: Cơn đau xuất hiện tại vùng xoang bị viêm như:

• Viêm xoang hàm: đau nhức ở vùng má.
• Viêm xoang trán: đau giữa hai chân mày, thường rõ rệt vào khoảng 10 giờ sáng.
• Viêm xoang sàng trước: đau nhức giữa hai mắt.
• Viêm xoang sàng sau và xoang bướm: đau sâu trong đầu, đau vùng gáy.

Chảy dịch mũi: Viêm xoang gây hiện tượng tiết dịch nhầy. Nếu viêm xoang trước, dịch sẽ chảy ra phía trước mũi; nếu viêm xoang sau, dịch chảy xuống cổ họng, gây cảm giác khó chịu, buồn khạc nhổ thường xuyên. Tùy mức độ bệnh, dịch có thể có màu trắng đục, vàng nhạt hoặc xanh kèm mùi hôi khó chịu.

Ngạt mũi, ngứa mũi, giảm khứu giác: Người bệnh thường cảm thấy mũi bị tắc nghẽn một hoặc cả hai bên, kèm theo cảm giác ngứa râm ran bên trong và hắt hơi liên tục. Trong nhiều trường hợp, khả năng ngửi mùi cũng bị ảnh hưởng do đường dẫn tới thần kinh khứu giác bị cản trở.

Lưu ý: Cần phân biệt viêm xoang với viêm mũi dị ứng – bệnh thường có các biểu hiện như: ngứa mũi, hắt hơi từng tràng vào buổi sáng hoặc khoảng 10h tối, dịch mũi trong suốt và không màu, kèm theo nghẹt mũi.

Viêm xoang xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

Do chấn thương: Tai nạn hay va đập khiến xoang bị tổn thương như nứt vỡ, tụ máu hoặc viêm niêm mạc sẽ làm tắc nghẽn chất nhầy, gây viêm nhiễm kéo dài.

Cơ địa dị ứng: Người có cơ địa dễ bị dị ứng có nguy cơ cao mắc viêm xoang. Khi tiếp xúc với dị nguyên hoặc thức ăn không phù hợp, niêm mạc mũi bị sưng viêm, làm bít lỗ xoang và dẫn đến viêm nhiễm.

Môi trường sống ô nhiễm: Bầu không khí đầy khói bụi, nguồn nước kém vệ sinh hay làm việc trong môi trường ô nhiễm là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm xoang, đặc biệt ở người từng có tiền sử bệnh xoang.

Suy giảm miễn dịch: Hệ miễn dịch yếu khiến cơ thể khó chống lại tác nhân gây bệnh, cộng thêm niêm mạc hô hấp suy yếu và rối loạn thần kinh thực vật làm tăng nguy cơ viêm xoang.

Nhiễm nấm, vi khuẩn: Các loại vi sinh vật như nấm, vi khuẩn có thể phát triển trong xoang khi gặp điều kiện thuận lợi, gây viêm và làm tắc nghẽn dòng chảy dịch nhầy.

Các bệnh lý liên quan: Những người mắc viêm họng, cảm cúm, viêm mũi dị ứng, viêm amidan hoặc sâu răng có thể khiến hệ thống lông vận chuyển chất nhầy trong xoang hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến viêm xoang.

Thói quen sinh hoạt kém khoa học: Thói quen ngoáy mũi hoặc không giữ vệ sinh vùng mặt, tay chân đúng cách là cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm xoang. Những hành động tưởng chừng vô hại này thực tế có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe.

Yếu tố khác: Phụ nữ đang mang thai, người có cấu trúc mũi bất thường (vẹo vách ngăn, cuốn mũi phì đại), hay mắc các bệnh như trào ngược dạ dày, tiểu đường,... cũng dễ bị viêm xoang hơn người bình thường.

Tuỳ mức độ bệnh, bệnh nhân có thể xuất hiện nhiều triệu chứng khác nhau. Ngoài chẩn đoán lâm sàng, bác sĩ còn áp dụng các phương pháp hiện đại như nội soi mũi, chụp CT hoặc MRI, xét nghiệm miễn dịch – dị ứng, nuôi cấy dịch xoang để xác định chính xác nguyên nhân và tình trạng bệnh.