8 lưu ý quan trọng về bệnh mù màu

Mù màu đỏ – xanh lá

Đây là tình trạng khi các tế bào hình nón màu đỏ hoặc xanh lá không hoạt động đúng cách hoặc hoàn toàn không có. Các loại mù màu đỏ – xanh lá gồm:

• Mù xanh lá nhẹ: Là dạng mù màu phổ biến nhất, xảy ra ở 5% nam giới và rất hiếm gặp ở nữ giới. Nó xuất hiện khi tế bào hình nón màu xanh lá không hoạt động bình thường. Màu vàng và xanh lá trông đỏ hơn, và màu xanh và tím rất khó phân biệt.
• Mù màu đỏ nhẹ: Khi tế bào hình nón màu đỏ không hoạt động đúng, màu cam, đỏ và vàng sẽ trông xanh hơn và màu sắc trở nên mờ nhạt. Loại này rất hiếm ở nữ giới, ảnh hưởng đến khoảng 1% nam giới.
• Mù màu đỏ: Khi tế bào hình nón màu đỏ hoàn toàn không hoạt động, màu đỏ trông như màu xám đen, các sắc thái cam, vàng và xanh lá có thể trông như màu vàng. Loại này rất hiếm gặp ở nữ giới và ảnh hưởng đến khoảng 1% nam giới.
• Mù xanh lá: Khi tế bào hình nón màu xanh lá không hoạt động, màu đỏ có thể trông như màu vàng nâu và màu xanh lá có thể biến thành màu be (màu xám ánh vàng nhạt). Loại này ảnh hưởng đến khoảng 1% nam giới và rất hiếm gặp ở nữ giới.

Mù màu xanh lam – vàng
Loại mù màu này ảnh hưởng đến cả nam và nữ, với tỷ lệ mắc ít hơn 1/10.000 người. Nó xảy ra khi các tế bào hình nón màu xanh lam bị thiếu hoặc không hoạt động chính xác. Đây là loại mù màu phổ biến thứ hai, ảnh hưởng đến cả nam và nữ.

• Mù màu xanh lam – vàng nhẹ: Khi các tế bào hình nón màu xanh lam hoạt động một cách hạn chế, màu xanh lam trông giống màu xanh lá và khó có thể phân biệt màu hồng từ màu vàng và đỏ. Đây là dạng cực kỳ hiếm gặp.
• Mù màu xanh lam – vàng: Khi không có tế bào hình nón màu xanh lam, màu xanh trở nên giống màu xanh lá, và màu vàng biến thành xám nhạt hoặc tím. Loại này cực kỳ hiếm gặp.

Mù màu hoàn toàn

Tình trạng này khiến người mắc không thể nhận thấy bất kỳ màu nào, và tầm nhìn có thể bị mờ. Có hai loại mù màu hoàn toàn:

• Mù màu hoàn toàn hình nón: Khi hai trong ba tế bào hình nón của bạn (đỏ, xanh lá, hoặc xanh lam) không hoạt động, khiến bạn khó phân biệt màu sắc. Nếu tế bào hình nón xanh lam bị lỗi, tầm nhìn có thể mờ đi và bạn có thể bị cận thị hoặc mắt không kiểm soát được. Đây là hiện tượng giật nhãn cầu.
• Mù màu hoàn toàn hình que: Là dạng mù màu nghiêm trọng nhất, khi không có tế bào hình nón nào của bạn hoạt động. Kết quả là thế giới chỉ còn đen, trắng và xám. Ánh sáng mạnh có thể làm tổn thương mắt bạn. Bạn có thể bị cử động mắt không kiểm soát được, hay còn gọi là chứng giật nhãn cầu.

Những ai dễ mắc bệnh mù màu?

Bệnh mù màu không phổ biến, nhưng nam giới thường có tỉ lệ mắc cao hơn nữ giới. Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, và bạn có thể kiểm soát tình trạng này bằng cách hạn chế các yếu tố nguy cơ.

Những yếu tố nào làm gia tăng nguy cơ mắc mù màu?

Có nhiều yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ bị mù màu, điển hình là yếu tố di truyền. Đây là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến bệnh mù màu. Nếu trong gia đình có người bị mù màu, đặc biệt là cha mẹ hoặc ông bà, khả năng bạn mang gen bệnh là khá cao. Một yếu tố khác có thể gây bệnh là thuốc men. Một số loại thuốc, như hydroxychloroquine, có thể ảnh hưởng đến võng mạc và dây thần kinh thị giác, dẫn đến tình trạng mù màu.

Bác sĩ sẽ chẩn đoán bệnh mù màu thông qua một số bài kiểm tra mù màu để đánh giá khả năng phân biệt màu sắc của bạn. Bạn có thể được yêu cầu quan sát một bảng màu có các chấm và thử tìm một hình ảnh trong các chấm màu đó, như một chữ cái hoặc một con số. Kết quả của bài kiểm tra sẽ giúp bác sĩ xác định loại mù màu bạn đang gặp phải.

Bác sĩ cũng có thể yêu cầu bạn thực hiện một bài kiểm tra khác, trong đó bạn sẽ phải xếp các màu sắc theo mức độ tương đồng của chúng. Nếu bạn bị mù màu, bạn sẽ không thể xếp đúng thứ tự các màu sắc đó.

Đa số các chuyên gia khuyến cáo rằng trẻ em nên được kiểm tra thị lực từ 3 đến 5 tuổi. Tất cả trẻ em trước khi vào trường học nên được khám mắt ít nhất một lần.

Hiện tại, chưa có phương pháp nào được xác nhận là có thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh mù màu. Tuy nhiên, một số biện pháp có thể hỗ trợ khắc phục hậu quả do bệnh mù màu gây ra, bao gồm:

• Trẻ em bị mù màu cần thông báo cho giáo viên về những khó khăn trong việc phân biệt màu sắc để nhận được sự hỗ trợ từ thầy cô và nhà trường.
• Trường hợp mù màu do thuốc hoặc các bệnh lý nền có thể cải thiện khi ngừng sử dụng thuốc hoặc điều trị các bệnh lý nền đó.
• Kính lọc màu: Đây là loại kính mới được phát triển bởi các nhà khoa học, có khả năng tăng cường độ tương phản giữa các màu sắc mà bệnh nhân không phân biệt được. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kính lọc màu chỉ có tác dụng hỗ trợ triệu chứng, chứ không thể chữa trị bệnh mù màu hoàn toàn.
• Điều quan trọng là người bị mù màu, đặc biệt là những người mù màu đa sắc, cần học cách thích nghi và sống chung với tình trạng khó phân biệt màu sắc.
• Ghi nhớ thứ tự đèn giao thông có thể giúp những người bị mù màu tuân thủ luật giao thông, ngay cả khi họ không thể phân biệt màu sắc của đèn.
• Các ứng dụng trên điện thoại thông minh có thể hỗ trợ người bị mù màu trong việc nhận diện màu sắc.

Để ngăn ngừa bệnh mù màu, bạn có thể thực hiện một số biện pháp như:

• Thực hiện kiểm tra sức khỏe tổng quát và xác định bộ gen, lập sơ đồ phả hệ trước khi kết hôn để biết có ai trong gia đình mang gen bệnh, nhằm tránh nguy cơ mắc bệnh cho thế hệ sau.
• Khi tiếp xúc với hóa chất, hãy đảm bảo trang bị đầy đủ bảo hộ cho mắt để tránh các nguy cơ tổn thương.
• Tránh các chấn thương ở mắt và đầu, vì chúng có thể gây tổn hại cho thị giác.
• Không tự ý sử dụng thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ, tránh dùng thuốc dựa trên kinh nghiệm cá nhân.
• Điều trị kịp thời các bệnh lý như tiểu đường, bệnh tim mạch, tăng nhãn áp, vì chúng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh mù màu.
• Khi gặp phải các triệu chứng bất thường về thị lực, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và điều trị đúng cách.

Bệnh mù màu, hay còn gọi là rối loạn sắc giác, là tình trạng mà mắt không thể phân biệt được các màu sắc như đỏ, xanh lá, xanh dương hoặc sự kết hợp giữa các màu này.

Mặc dù người mắc bệnh mù màu vẫn có thể nhìn thấy các vật thể và hiện tượng, nhưng khả năng phân biệt màu sắc của họ bị hạn chế. Hiếm khi có trường hợp mù màu hoàn toàn, và không thể nhận diện bất kỳ màu sắc nào. Bệnh mù màu không gây nguy hiểm trực tiếp đến sinh mạng hay khả năng sinh sản, nhưng gene gây bệnh có thể được di truyền sang thế hệ sau.

Việc phân biệt màu sắc chủ yếu do các tế bào nón đảm nhiệm. Những tế bào này tập trung ở trung tâm võng mạc. Khi các tế bào nón này không còn khả năng phân biệt màu sắc, sẽ dẫn đến tình trạng rối loạn sắc giác hay mù màu.

Những dấu hiệu và triệu chứng thường gặp ở người bị mù màu gồm:

• Họ không thể phân biệt được một số màu sắc nhất định, tuy nhiên với các màu khác thì vẫn có khả năng nhận diện bình thường.
• Ở mức độ nhẹ, người mắc mù màu gặp khó khăn trong việc phân biệt các màu như xanh lá với đỏ, xanh dương với vàng. Ở mức độ nặng, họ không thể phân biệt bất kỳ màu sắc nào.
• Người bị mù màu có thể gặp phải các vấn đề về thị lực mà không nhận thức được.
• Khi người bình thường có thể phân biệt rất nhiều sắc thái màu sắc khác nhau, người bị mù màu chỉ nhận diện được một số sắc thái nhất định. Trường hợp hiếm gặp, họ chỉ có thể nhìn thấy màu trắng, đen, hoặc xanh.

Vì vậy, nếu bạn nghi ngờ mình bị mù màu, chẳng hạn như không thể phân biệt được một số màu sắc, hãy đến bệnh viện để được kiểm tra và nhận tư vấn từ bác sĩ. Trẻ em trước khi vào trường học cũng cần được kiểm tra thị lực và khả năng phân biệt màu sắc.

Bệnh mù màu có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Rối loạn di truyền: Mù màu do di truyền là nguyên nhân phổ biến ở nam giới, ít gặp ở nữ. Người mắc bệnh này sẽ không thể nhìn thấy màu xanh (thường gặp) hoặc màu vàng (ít gặp hơn). Tình trạng này có thể chia thành nhẹ, trung bình hoặc nặng và có thể ảnh hưởng đến cả hai mắt.
• Biến chứng từ thuốc: Một số loại thuốc, như thuốc tim mạch, thuốc huyết áp, thuốc điều trị rối loạn cương dương, thuốc trị nhiễm trùng hay thuốc chống rối loạn thần kinh, có thể làm suy giảm khả năng phân biệt màu sắc của mắt.
• Biến chứng của các bệnh lý khác: Các bệnh như tiểu đường, tim mạch, tăng nhãn áp, Alzheimer, Parkinson, bệnh bạch cầu và thiếu máu hồng cầu hình lưỡi liềm có thể gây ảnh hưởng đến thị giác và dẫn đến mù màu, thường là ở một mắt hoặc đôi khi cả hai mắt. Sau khi điều trị các bệnh lý này, tình trạng mù màu có thể thuyên giảm và hồi phục.
• Tình trạng lão hóa: Khi tuổi tác tăng lên, khả năng phân biệt màu sắc và thị lực cũng sẽ giảm theo thời gian.