8 Lưu ý quan trọng về bệnh Zona thần kinh mà bạn cần nắm rõ

Bệnh zona là bệnh có khả năng lây nhiễm từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc trực tiếp với mụn nước trên cơ thể người bệnh. Khi tiếp xúc, có nguy cơ nhiễm virus varicella-zoster (nguyên nhân gây bệnh). Những người chưa mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa được tiêm vắc-xin thủy đậu sẽ có nguy cơ phát bệnh thủy đậu, và sau khi khỏi thủy đậu, có thể mắc zona.

Đối với người đã từng mắc thủy đậu, việc tiếp xúc với bệnh zona sẽ không gây tái nhiễm.

Bệnh dễ lây lan trong gia đình và cộng đồng, đặc biệt vào mùa hè, mùa mưa, hoặc khi thời tiết chuyển mùa. Thông qua việc tiếp xúc gần hoặc sinh hoạt chung, bệnh có thể lây lan nhanh chóng. Tuy nhiên, bệnh có thể tự khỏi sau 2 - 3 tuần và chỉ lây nhiễm khi mụn nước còn ướt, chưa khô vảy.

Mặc dù đã được tiêm phòng thủy đậu hoặc zona, nhưng khi hệ miễn dịch suy yếu, bạn vẫn có thể bị nhiễm bệnh nếu tiếp xúc với người bệnh, thậm chí là qua những vật dụng chung như khăn mặt, khăn tắm. Khi mụn nước đã khô, không còn khả năng lây nhiễm.

Zona cũng có thể lây sang trẻ em hoặc người lớn chưa từng mắc thủy đậu. Những người đã từng bị thủy đậu sẽ không bị nhiễm bệnh zona từ người khác.

Dù bệnh zona thần kinh không đe dọa đến tính mạng, nhưng nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra đau đớn và nhiều biến chứng phức tạp.

• Trong một số trường hợp, mụn nước có thể bị nhiễm khuẩn gây viêm mô tế bào, đây là một dạng nhiễm trùng da. Nếu bị nhiễm trùng, da sẽ bị đỏ, sưng, nóng và đau đớn. Bạn cũng có thể thấy những vết đỏ quanh vết thương. Nếu gặp phải tình trạng này, bạn nên thăm khám bác sĩ để được điều trị bằng kháng sinh.
• Zona ở khu vực mặt, đặc biệt là vùng mắt, trán và mũi, có thể gây tổn thương nghiêm trọng, dẫn đến mất thị lực, viêm màng bồ đào, viêm giác mạc hoặc liệt dây thần kinh thị giác. Nếu zona xuất hiện ở những vùng này, bạn cần phải được chăm sóc y tế ngay.
• Bệnh cũng có thể gây đau tai dữ dội, mất thính giác, chóng mặt hoặc giảm vị giác.
• Đau thần kinh sau zona là một biến chứng khá phổ biến. Nhiều bệnh nhân vẫn cảm thấy đau kéo dài sau khi mụn nước đã biến mất, nguyên nhân là do các dây thần kinh cảm giác bị tổn thương, khiến tín hiệu đau được gửi quá mức đến não.
• Các vấn đề thần kinh khác cũng có thể xảy ra như liệt mặt, mất thính giác, rối loạn thăng bằng, yếu cơ, hoặc liệt cơ hoành, bàng quang thần kinh, viêm tủy, hội chứng Guillain Barre. Trong trường hợp nặng, zona có thể gây viêm não.
• Hoại tử do thiếu máu cục bộ: Virus zona có thể làm tổn thương mạch máu, cản trở dòng máu và oxy đến các khu vực nhất định. Khi zona xuất hiện trong miệng, nó có thể dẫn đến hoại tử xương hàm, mất răng, viêm nha chu, vôi hóa tủy, hoại tử tủy và các tổn thương khác liên quan đến răng miệng.

Khi phát hiện dấu hiệu bệnh, bạn nên đến bác sĩ ngay để được thăm khám và điều trị sớm, vì thuốc kháng virus chỉ có tác dụng tốt khi sử dụng trong giai đoạn đầu.

• Tránh gãi vì sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và có thể để lại sẹo. Thuốc kháng histamin có thể giúp giảm ngứa.
• Trong một số trường hợp, thuốc giảm đau có thể cần thiết.
• Để giảm ngứa và đau, bạn có thể tắm nước mát hoặc dùng gạc mát đắp lên các mụn nước, thư giãn và tránh căng thẳng. Khi các mụn nước đã khô, ngừng dùng băng ép để tránh da bị khô và ngứa thêm.
• Giữ cho vùng bị tổn thương sạch sẽ bằng xà bông nhẹ và nước, mặc quần áo rộng rãi để tránh gây đau khi va chạm. Tránh tiếp xúc da trực tiếp với những người chưa mắc thủy đậu, người đang mắc bệnh hoặc người có hệ miễn dịch yếu.

Dùng thuốc:
Bác sĩ có thể chỉ định các thuốc kháng virus để ngăn sự phát triển của virus. Nếu có bội nhiễm, cần dùng kháng sinh, kháng viêm và chống phù nề. Liều lượng thuốc sẽ tùy theo tình trạng bệnh. Nếu cơn đau kéo dài gây mất ngủ, có thể dùng thuốc giảm đau thần kinh và thuốc kháng histamin để giảm ngứa. Thuốc tăng cường miễn dịch cũng có thể được sử dụng để tăng sức đề kháng.

• Đến nay vẫn chưa có thuốc đặc trị cho zona thần kinh. Tuy nhiên, điều trị sớm với thuốc kháng virus có thể giúp rút ngắn thời gian bệnh và giảm nguy cơ biến chứng. Các thuốc thường dùng gồm: Acyclovir, Valacyclovir, Famciclovir.
• Một số bác sĩ chỉ điều trị triệu chứng như đau. Thuốc giảm đau như acetaminophen (Tylenol) và ibuprofen (Advil) hoặc thuốc giảm đau tricyclic có thể được dùng, đặc biệt là đối với cơn đau thần kinh sau tổn thương (PHN). PHN là tình trạng đau kéo dài sau khi mụn nước đã hết.
  Thuốc kháng virus như acyclovir (Zovirax), valacyclovir (Valtrex), và famciclovir (Famvir) có thể giảm thời gian phát ban và cơn đau, bao gồm cả PHN. Để hiệu quả, cần bắt đầu sử dụng thuốc sớm trong giai đoạn bệnh.
• Bệnh zona có thể gây đau dữ dội hoặc cảm giác châm chích khó chịu. Ngoài thuốc giảm đau, bác sĩ có thể kê đơn kem capsaicin, thuốc chống co giật như gabapentin, thuốc chống trầm cảm ba vòng, hoặc các thuốc giảm đau gây nghiện như codeine.
• Thuốc tiêm: Trong một số trường hợp, corticosteroid và thuốc tê tại chỗ có thể được tiêm để giảm viêm, giảm đau và ngăn ngừa nhiễm trùng.
• Thuốc bôi ngoài da: Bệnh nhân có thể sử dụng mỡ kháng viêm, kháng virus như mỡ Zovirax, dung dịch dimethyl sulfoxide (DMSO), hoặc idoxuridine bôi lên vùng da bị mụn nước, đặc biệt là trên mặt, để tránh để lại sẹo và giảm viêm nhiễm.

Theo dõi:
Sau khi rời phòng khám, hãy uống đúng thuốc được kê đơn và làm theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu có triệu chứng mới hoặc không kiểm soát được đau, ngứa, hãy liên hệ bác sĩ. Bạn cũng có thể tham khảo một số phương pháp dân gian như sử dụng rau sam, lá sung, lá mơ, cây cỏ mực, cây trinh nữ hoặc hồ nước để hỗ trợ điều trị.

Có hai loại vaccine ngừa bệnh zona. Shingrix (RZV) được khuyến khích thay thế cho vaccine cũ Zostavax, vì hiệu quả của Shingrix đạt hơn 90% trong việc ngăn chặn sự phát triển của bệnh zona.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) khuyến nghị rằng người lớn từ 50 tuổi trở lên, dù đã từng mắc thủy đậu hay chưa, hay đã tiêm Zostavax, vẫn nên tiêm vaccine Shingrix.

Để tránh lây lan bệnh và giảm thiểu các biến chứng, bệnh nhân cần chú ý những điều sau:

• Tránh chà xát hoặc để nước bẩn tiếp xúc với vùng da bị mụn nước, để tránh làm vỡ các mụn nước, gây nhiễm trùng.
• Rửa vùng da bị zona bằng nước muối loãng hoặc thuốc rửa do bác sĩ chỉ định.
• Rửa tay thường xuyên và đúng cách, đặc biệt là sau khi chăm sóc vùng da tổn thương. Ngoài ra, nên mặc quần áo rộng rãi và thoải mái.
• Hạn chế hoặc không tiếp xúc với người chưa tiêm phòng thủy đậu, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ mang thai.
• Cách phòng bệnh hiệu quả nhất là tiêm phòng vắc-xin thủy đậu, giúp làm giảm nguy cơ mắc zona và tăng sức đề kháng chống lại virus.

Người bị bệnh zona nên bổ sung những thực phẩm sau vào chế độ ăn hàng ngày:

• Thực phẩm giàu lysine: Lysine có nhiều trong sữa, các sản phẩm từ sữa, cá, đậu, pho mát, thịt gà,…
• Thực phẩm giàu kẽm và vitamin C như cam, gan động vật, bơ,… giúp tăng cường sức đề kháng.
• Cam thảo.
• Vitamin B6, B12.
• Đồng thời, nên duy trì thói quen tập thể dục đều đặn để cải thiện thể lực và thường xuyên rửa tay để hạn chế lây lan virus.

Người bệnh nên hạn chế tiêu thụ những thực phẩm sau để tránh các biến chứng:

• Thực phẩm chứa nhiều chất béo: Chúng có thể làm tình trạng viêm nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn và khiến bệnh kéo dài.
• Rượu bia: Đồ uống có cồn làm suy yếu hệ miễn dịch, giúp virus lây lan mạnh hơn.
• Thực phẩm chế biến từ socola, yến mạch, mầm lúa mì, dừa,…
• Ngũ cốc tinh chế: Các loại gạo trắng, bánh mì trắng, bún, phở… làm tăng lượng đường trong máu, gây nguy cơ nhiễm trùng cao hơn và làm vết thương lâu lành.

Bệnh Zona thần kinh, hay còn gọi là bệnh zona, tên tiếng Anh là shingles, trong dân gian thường gọi là “giời leo”. Đây là bệnh nhiễm trùng da do virus thần kinh Varicella zoster (VZV), loại virus gây bệnh thủy đậu, thuộc họ herpes.

Sau khi người bệnh bị thủy đậu và khỏi bệnh, virus Varicella vẫn tồn tại trong cơ thể ở dạng tiềm tàng, không gây bệnh. Virus này trú ngụ trong các dây thần kinh cảm giác. Khi cơ thể yếu đi do suy giảm miễn dịch, căng thẳng tinh thần hoặc suy nhược sức khỏe, virus sẽ tái hoạt động. Chúng nhân lên và lây lan qua các dây thần kinh cảm giác, gây tổn thương niêm mạc da và tạo ra những mảng phát ban đỏ gây đau đớn. Đây chính là lý do bệnh Zona mặc dù là bệnh ngoài da nhưng lại có nguyên nhân từ dây thần kinh.

Virus phát triển theo các dây thần kinh và bộc phát ra vùng da tương ứng, gây phát ban đỏ rộp và đau đớn. Bệnh kéo dài từ 2 - 3 tuần và có thể tái phát vào những lần sau đối với người đã từng nhiễm VZV.

Tuy nhiên, không phải ai mang virus này đều bị zona thần kinh, thường gặp nhất là người lớn tuổi và những người có hệ miễn dịch yếu.

Tiêm vắc-xin thủy đậu có thể giúp giảm nguy cơ mắc thủy đậu và zona trong tương lai. Nếu bị bệnh, điều trị kịp thời sẽ giúp giảm thời gian bệnh và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng.

Tùy theo vị trí dây thần kinh bị ảnh hưởng, bệnh Zona có thể xuất hiện ở nhiều vùng khác nhau trên cơ thể.

Các triệu chứng của bệnh bao gồm:

• Triệu chứng đầu tiên của bệnh thường là đau ở một bên cơ thể. Các cảm giác trên da có thể là ngứa, căng, rát, nhức dai dẳng hoặc cảm giác đau sâu, nhói. Da có thể trở nên nhạy cảm, chỉ cần chạm nhẹ hay có cơn gió thổi qua cũng gây đau.
• Thường sau khi cơn đau xuất hiện khoảng 1-3 ngày, các vết ban đỏ sẽ nổi lên, sưng tấy, phồng lên ngay tại vùng đau. Sau vài ngày, các nốt ban sẽ chuyển thành mụn nước chứa dịch, tập trung thành từng chùm dọc theo các dây thần kinh ngoại biên.
• Ban đầu, mụn nước căng, dịch trong suốt, sau đó chuyển sang đục và hóa mủ. Sau một vài ngày, các mụn nước vỡ ra, hình thành vảy và bong tróc dần, để lại các vết sẹo trắng giống như sẹo hắc lào.
• Trong vòng 7 - 10 ngày, các mụn nước sẽ khô lại và đóng vảy. Người bệnh sẽ cảm thấy ngứa, đau rát như bị bỏng, âm ỉ, như kim châm hoặc đau giật giật ở vùng da bị tổn thương.
• Vài tuần tiếp theo, các vảy sẽ bong ra và để lại sẹo trên da.
• Trong thời gian bị bệnh, người bệnh có thể sốt cao từ 38-39 độ C, đau nhức cơ thể, mệt mỏi, nước tiểu vàng,...
• Người bệnh có thể bị ù tai, nghe kém và có cảm giác như có tiếng ve, dế kêu trong tai.
• Ngoài ra, người bệnh cũng có thể cảm thấy đau đầu, chóng mặt, khó chịu, đi loạng choạng, sợ ánh sáng, rối loạn mồ hôi.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

• Đi khám ngay khi có triệu chứng đau hoặc nổi ban thành dải ở một bên cơ thể, kèm theo sốt cao hoặc mệt mỏi. Nếu nghi ngờ bị Zona, hãy đến bác sĩ càng sớm càng tốt vì thuốc kháng virus chỉ có tác dụng khi được sử dụng trong giai đoạn đầu.
• Đi khám ngay nếu ban hoặc mụn nước xuất hiện ở mũi hoặc gần mắt vì virus có thể lan đến mắt, gây tổn thương và nguy cơ mù lòa.
• Cũng cần đến khám càng sớm nếu bạn có các bệnh lý suy giảm miễn dịch, giúp phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.

Nguyên nhân chủ yếu gây ra bệnh là virus VZV. Khi gặp điều kiện thuận lợi, virus này sẽ được kích hoạt và tái hoạt động, gây ra tổn thương dọc theo các dây thần kinh. Mặc dù vậy, các nhà khoa học hiện tại vẫn chưa xác định được chính xác lý do tại sao virus lại tái hoạt lại trong cơ thể.

Điều này có thể xuất phát từ một số yếu tố như:

• Cơ thể suy nhược do sức đề kháng giảm sút (do tuổi tác, bệnh lý, thuốc men làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thể, khiến virus thủy đậu vẫn tồn tại trong trạng thái bất hoạt).
• Căng thẳng, lo âu, áp lực công việc và thiếu thời gian nghỉ ngơi.
• Vùng da nơi nổi ban có dấu hiệu bị tổn thương.
• Điều trị bằng tia xạ.
• Các bệnh ung thư.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh zona:

Mặc dù hầu hết mọi người chỉ mắc bệnh zona một lần trong đời, nhưng cũng có những người bị tái phát bệnh. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Độ tuổi: Zona thường gặp ở những người trên 50 tuổi, và nguy cơ này càng cao khi tuổi tác tăng. Một số nghiên cứu cho rằng khoảng 50% người trên 60 tuổi sẽ mắc phải bệnh zona thần kinh.
• Hệ miễn dịch suy yếu: Các bệnh như HIV/AIDS, ung thư, hóa trị, xạ trị, hoặc ghép tạng có thể làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thể, tăng nguy cơ mắc bệnh zona.
• Lây nhiễm từ người khác: Tiếp xúc với người mắc bệnh zona hoặc thủy đậu sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm virus. Virus có thể khiến bạn mắc thủy đậu trước, rồi sau đó phát triển thành zona thần kinh.