9 Lưu ý quan trọng về xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu giúp xác định nhóm máu và phát hiện ra nhiều bệnh lý khác nhau, bao gồm:

Các bệnh về máu:

• Xét nghiệm máu tổng quát có khả năng phát hiện các bệnh lý về máu và những rối loạn trong thành phần máu, ví dụ như thiếu máu, nhiễm trùng, bệnh ký sinh trùng, rối loạn đông máu, ung thư máu,…

Đánh giá chức năng gan (SGOT, SGPT) và thận:

• Xét nghiệm máu để kiểm tra chức năng thận thông qua nồng độ ure máu (BUN) và creatinin. Hai yếu tố này là những chất thải mà thận phải lọc ra khỏi cơ thể.
• Nếu kết quả xét nghiệm cho thấy sự bất thường của hai thông số này, đó có thể là dấu hiệu của bệnh thận hoặc các vấn đề về gan như viêm gan A, B, C, E, D, xơ gan, ung thư gan,…

Bệnh về đường huyết:

• Xét nghiệm máu giúp xác định lượng đường (glucose) trong máu của bạn.
• Đường huyết vượt mức bình thường có thể là dấu hiệu của bệnh tiểu đường.

Rối loạn mỡ máu (cholesterol, triglycerid, HDL-C):

• Xét nghiệm máu giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ mắc các bệnh tim mạch vành thông qua các chỉ số liên quan đến cholesterol.
• Nồng độ cholesterol và triglyceride bất thường có thể là dấu hiệu nguy hiểm đối với bệnh tim mạch vành.

Các bệnh liên quan đến enzyme:

• Enzyme giúp điều khiển và xúc tác các phản ứng hóa học trong cơ thể.
• Xét nghiệm enzyme trong máu giúp chẩn đoán các tình trạng như cơn đau tim.

Xét nghiệm máu cũng có thể phát hiện các bệnh như Gout, HIV, kiểm tra tác dụng của thuốc và những vấn đề liên quan đến não như thiếu máu não, nhiễm trùng não,…

Xét nghiệm máu là phương pháp phổ biến để đo lường hàm lượng các chất cần thiết trong máu hoặc đếm số lượng các loại tế bào máu. Do đó, xét nghiệm này được chỉ định để tìm kiếm các dấu hiệu, tác nhân gây bệnh, kiểm tra kháng thể, chỉ số khối u hoặc đánh giá hiệu quả điều trị bệnh.

Tùy vào các triệu chứng và kết quả chẩn đoán trước đó, bác sĩ sẽ chỉ định loại xét nghiệm máu phù hợp để kiểm tra chức năng của các cơ quan cần thiết, nhằm đem lại kết quả điều trị hiệu quả hơn.

Cụ thể, xét nghiệm máu giúp:

• Phát hiện các yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch.
• Đánh giá khả năng đông máu và phát hiện các rối loạn đông máu.
• Đo lường hiệu quả điều trị bệnh.
• Đánh giá chức năng của các cơ quan trong cơ thể như gan, thận, tim, tuyến giáp.
• Chẩn đoán các bệnh lý như tiểu đường, thiếu máu, ung thư, bệnh mạch vành, suy thận,…

Có nhiều trường hợp, người đi khám bệnh đã ăn sáng trước khi thực hiện xét nghiệm máu và phải chờ một thời gian mới có thể làm xét nghiệm. Vậy liệu có cần nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm máu không? Thực tế, không phải lúc nào bạn cũng cần phải nhịn ăn trước khi thực hiện xét nghiệm. Điều này phụ thuộc vào loại xét nghiệm mà bạn được yêu cầu thực hiện.

Các xét nghiệm yêu cầu nhịn ăn bao gồm xét nghiệm đường huyết khi đói, xét nghiệm sắt trong máu, xét nghiệm cholesterol, và xét nghiệm gamma-glutamyl transferase (loại xét nghiệm này giúp chẩn đoán bệnh gan).

Đặc biệt, một số xét nghiệm khác cũng yêu cầu bạn nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi làm, như xét nghiệm chuyển hóa cơ bản, xét nghiệm chức năng thận và xét nghiệm vitamin B12. Tuy nhiên, việc nhịn ăn, dù chỉ trong một thời gian ngắn, cũng không phải lúc nào cũng dễ chịu.

Xét nghiệm đường huyết:

• Xét nghiệm đường huyết là việc đo lường lượng glucose trong máu.
• Xét nghiệm này yêu cầu bạn nhịn ăn từ 8 - 10 giờ trước khi thực hiện.

Xét nghiệm sắt trong máu:

• Đây là xét nghiệm đo nồng độ sắt trong huyết thanh của cơ thể.
• Hầu hết các loại thực phẩm đều chứa một lượng sắt nhất định, vì vậy bạn không nên ăn bất kỳ thứ gì vào buổi sáng trước khi làm xét nghiệm để đảm bảo kết quả chính xác.

Xét nghiệm Canxi trong máu:

• Xét nghiệm này giúp đo nồng độ canxi trong máu, liên quan đến chức năng tuyến cận giáp và chuyển hóa canxi, phốt pho của cơ thể, đặc biệt tăng sau khi uống sữa chứa nhiều canxi.

Xét nghiệm mỡ máu:

• Là các xét nghiệm đo nồng độ cholesterol và triglyceride HDL-C, LDL-C, rất quan trọng cho những người có nguy cơ bệnh tim mạch.
• Thực phẩm giàu cholesterol như thịt đỏ, bơ, mỡ lợn, và hải sản có thể làm ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Bạn cần nhịn ăn từ 9 - 12 giờ trước khi thực hiện xét nghiệm này.

Xét nghiệm AST, ALT:

• Đây là xét nghiệm đánh giá chỉ số men gan, phản ánh tình trạng tổn thương gan.
• Khi chỉ số men gan cao, bạn nên tránh uống rượu bia và các thực phẩm có nhiều dầu mỡ, gia vị cay nóng.
• Trước khi xét nghiệm chức năng gan, bạn nên nhịn ăn ít nhất 6 giờ để kết quả chính xác hơn.

Xét nghiệm chức năng thận:

• Thận giúp lọc máu và loại bỏ chất cặn bã. Các xét nghiệm đánh giá chức năng thận yêu cầu bạn nhịn ăn từ 8 đến 12 giờ trước khi làm xét nghiệm, để các chất dư thừa được thải ra và kết quả chính xác hơn.

Bên cạnh đó, các xét nghiệm chuyển hóa cơ bản như cân bằng điện giải cũng yêu cầu nhịn ăn.

Trước khi thực hiện xét nghiệm máu, ngoài việc cần nhịn ăn đối với một số loại xét nghiệm, bạn cũng cần chú ý đến những điểm sau:

• Tránh sử dụng các chất kích thích: Dù bạn không cần nhịn uống trước khi xét nghiệm, nhưng tốt nhất nên tránh các đồ uống có chứa chất kích thích như rượu, bia, cà phê và trà. Các tác nhân kích thích khác như thuốc lá, thuốc lào cũng nên được hạn chế vì chúng có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm của bạn.
• Không dùng một số loại thuốc: Nếu bạn đang sử dụng thuốc nào đó, đặc biệt là những thuốc có thể thay đổi nồng độ chất trong máu, hãy thông báo cho bác sĩ biết. Cũng nên mang theo đơn thuốc để bác sĩ có thể xem xét và đưa ra lời khuyên hợp lý.

Xét nghiệm máu có một số lưu ý cần tuân thủ để đảm bảo kết quả chính xác:

• Thực hiện xét nghiệm vào buổi sáng là tốt nhất.
• Đối với các xét nghiệm đo đường huyết, mỡ máu hay chức năng gan thận, bạn cần nhịn ăn từ 8 - 12 giờ trước khi làm xét nghiệm để đảm bảo độ chính xác.
• Tránh uống nước ngọt, sữa, nước trái cây hoặc bất kỳ đồ uống chứa chất kích thích như rượu, bia, hay cà phê trong vòng 12 giờ trước khi xét nghiệm.
• Giữ tâm lý thoải mái, tránh căng thẳng hoặc stress, không thức khuya trước ngày xét nghiệm.
• Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và nhân viên y tế, cung cấp thông tin chính xác trong các biểu mẫu.
• Lựa chọn cơ sở y tế hoặc bệnh viện uy tín, có trang thiết bị hiện đại để thực hiện xét nghiệm.

Các thủ tục này thường được thực hiện tại phòng thí nghiệm hoặc trong văn phòng bác sĩ và chỉ mất một vài phút.

Quy trình lấy máu xét nghiệm, các nhân viên y tế sẽ thực hiện các bước sau:

• Vệ sinh và sát khuẩn vị trí trên cánh tay nơi sẽ lấy máu.
• Đeo dải cao su lên cánh tay để làm tĩnh mạch nổi rõ, tạo thuận lợi cho việc lấy máu.
• Đưa kim tiêm vào tĩnh mạch để lấy máu.
• Khi lấy đủ lượng máu cần thiết, tháo kim và dây cao su ra khỏi cơ thể bạn.
• Cuối cùng, băng chặt vị trí lấy máu lại bằng băng hoặc bông sạch để cầm máu.

Rủi ro của quá trình lấy máu để xét nghiệm là rất thấp, nhưng có thể bao gồm:

• Cảm giác đau hoặc khó chịu khi kim đâm vào da.
• Cảm giác chóng mặt hoặc ngất xỉu nếu mất máu quá nhiều.
• Có thể bị thủng tĩnh mạch nếu kỹ thuật không chính xác.

Xét nghiệm máu là các xét nghiệm được thực hiện trên mẫu máu được lấy vào các ống chống đông tùy thuộc vào mục đích xét nghiệm, nhằm đo nồng độ các chất trong máu hoặc đếm số lượng các loại tế bào máu khác nhau. Mẫu máu thường được lấy từ tĩnh mạch trên cánh tay bằng kim tiêm hoặc qua việc lấy máu ở đầu ngón tay.

Xét nghiệm máu giúp theo dõi sức khỏe định kỳ, hỗ trợ việc chẩn đoán bệnh, phát hiện các tác nhân gây bệnh, kiểm tra kháng thể, tìm dấu hiệu ung thư qua chỉ số khối u (tumor marker), hoặc đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị.

Xét nghiệm máu định kỳ là phương pháp quan trọng để theo dõi sức khỏe tổng thể. Việc này giúp bạn hiểu rõ hơn về hoạt động của cơ thể và lập kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Các chuyên gia y tế khuyên bạn nên thực hiện xét nghiệm máu ít nhất một lần mỗi năm, nhưng nếu có các dấu hiệu bất thường, bạn có thể cần làm xét nghiệm máu thường xuyên hơn. Xét nghiệm máu đặc biệt hữu ích trong các trường hợp:

• Cảm thấy mệt mỏi kéo dài, tăng cân bất thường hoặc các cơn đau nhức không rõ nguyên nhân.
• Mong muốn theo dõi sức khỏe của mình, giúp bạn hiểu rõ về các chỉ số máu như cholesterol HDL và LDL, từ đó có thể điều chỉnh chế độ ăn uống và thói quen tập thể dục để cải thiện sức khỏe.
• Mong muốn giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh hoặc các biến chứng. Xét nghiệm máu có thể giúp phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo về tình trạng sức khỏe của tim, phổi, thận và nhiều bệnh lý khác.

Xét nghiệm máu có hai loại cơ bản: xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu và xét nghiệm sinh hóa máu. Tùy thuộc vào chỉ định của bác sĩ, bạn có thể cần thực hiện một trong hai loại này để phục vụ cho mục đích chẩn đoán cụ thể.

Xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu

• Đây là loại xét nghiệm phổ biến nhất, còn được gọi là xét nghiệm công thức máu toàn phần, thường được dùng trong việc kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc hỗ trợ chẩn đoán bệnh lý.
• Xét nghiệm này có thể giúp phát hiện các bệnh lý như ung thư máu, nhiễm trùng, thiếu máu, rối loạn hệ miễn dịch, hay các vấn đề liên quan đến đông máu.
• Quá trình xét nghiệm bao gồm việc kiểm tra và đo lường các yếu tố sau:
  • Tế bào hồng cầu
  • Tế bào bạch cầu
  • Tiểu cầu
  • Hematocrit
  • Hemoglobin

Xét nghiệm sinh hóa máu

• Xét nghiệm này được thực hiện trên huyết tương, giúp đo lường các thành phần trao đổi chất cơ bản của máu, từ đó phản ánh tình trạng sức khỏe của các cơ quan trong cơ thể như tim, xương, cơ, thận, và gan.
• Đặc biệt, xét nghiệm sinh hóa máu còn bao gồm kiểm tra canxi, đường huyết, điện giải và chức năng thận, do đó bạn cần nhịn ăn trước khi thực hiện.
• Các xét nghiệm sinh hóa máu thường được chỉ định bao gồm:
  • Định lượng canxi trong máu
  • Kiểm tra chất điện giải trong máu
  • Xét nghiệm chức năng thận
  • Kiểm tra đường huyết
  • Xét nghiệm CK-MB
  • Xét nghiệm enzym
  • Xét nghiệm máu đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim