Buzz
1. Bài tham khảo số 5
Câu 1 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
* Thể loại văn tế
a. Khái niệm: Đây là một hình thức văn chương thường gắn liền với các nghi lễ tang lễ, nhằm bày tỏ lòng tiếc thương sâu sắc đối với những người đã khuất. Văn tế thường mang nội dung cơ bản, kể lại cuộc đời cùng những công đức và phẩm hạnh của người đã mất, thể hiện sự thương nhớ chân thành của những người ở lại.
b. Đặc điểm
- Chia thành 2 nội dung chính:
+ Kể lại cuộc đời, những thành tựu và phẩm chất tốt đẹp của người đã khuất.
+ Thể hiện nỗi đau xót của người sống.
- Âm hưởng: trầm bổng bi thương.
- Giọng điệu: lâm li, thống thiết.
- Có thể được viết bằng nhiều thể loại khác nhau: văn xuôi, lục bát, phú…
* Bố cục tác phẩm
- Đoạn 1: Từ đầu đến … ‘vang như Mõ”: (thích thực) khái quát bối cảnh thời đại và khẳng định cái chết bất tử của người chiến sĩ nông dân.
- Đoạn 2: Tiếp theo… “tàu đồng súng nổ”: (thích thực): tái hiện hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân trong cuộc sống bình dị và trong chiến đấu chống kẻ thù.
- Đoạn 3: Tiếp theo… “ai cũng mộ”: (ai vãn): đoạn thơ thể hiện lòng thương tiếc và sự cảm phục của tác giả cũng như nhân dân đối với những người đã ra đi.
- Đoạn 4: Phần còn lại (kết): ca ngợi linh hồn bất diệt của các nghĩa sĩ.
Câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
a. Hình ảnh người chiến sĩ nông dân
* Xuất thân:
- Họ là những nông dân hiền lành, chăm chỉ làm lụng “cui cút làm ăn”.
- Sử dụng nghệ thuật tương phản: từ chưa quen >< chỉ biết, vốn quen >< chưa biết.
=> Tác giả nhấn mạnh sự khác biệt giữa việc đã quen và chưa quen của người nông dân, tạo ra sự đối lập nổi bật về dáng dấp của người anh hùng.
* Những thay đổi của họ khi quân giặc xâm lược:
- Về tình cảm: thể hiện sự sốt ruột trước sự yếu kém của triều đình và lòng căm thù giặc cháy bỏng.
- Về nhận thức: nâng cao ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp cứu nước.
- Hành động: tự nguyện và quyết tâm tiêu diệt kẻ thù.
* Vẻ đẹp hùng tráng của đội quân áo vải trong cuộc chiến với thực dân Pháp:
- Tượng đài tập thể các nghĩa sĩ vừa mộc mạc, giản dị nhưng đầy chất anh hùng, với tâm huyết bao la và tư thế hiên ngang trước mọi thử thách.
- Tinh thần dũng cảm, quả cảm, khí thế xông xáo như vũ bão, hành động quyết đoán.
b. Nghệ thuật độc đáo trong việc xây dựng hình tượng nghĩa quân Cần Giuộc:
- Bút pháp hiện thực độc đáo, khai thác chi tiết chân thực, mang đậm dấu ấn sống động và tiêu biểu của người nghĩa sĩ nông dân.
- Hệ thống từ ngữ phong phú, sử dụng nhiều động từ mạnh mẽ, khẩu ngữ nông thôn, mang đậm đặc trưng Nam Bộ, cùng với các biện pháp tu từ thành công.
- Ngòi bút hiện thực hòa quyện nhuần nhuyễn với chất trữ tình sâu lắng.
Câu 3 (trang 59 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
- Đoạn 3 (Ai vãn) là tiếng khóc bi tráng dẫn xuất từ nhiều nguồn cảm xúc:
+ Đó là nỗi tiếc thương dành cho những người lao động.
+ Nỗi đau của những người nơi hậu phương và cả ở tiền tuyến.
+ Nỗi căm phẫn trước những kẻ đã gây ra khổ đau này.
=> Đoạn thơ hiện lên với ngôn từ xót xa, bi thương nhưng không bi lụy. Bên cạnh những cảm xúc uất ức, nghẹn ngào, tiếc nuối còn có nỗi căm hờn đối với quân thù mãnh liệt. Tiếng khóc không chỉ chực trào lòng tự hào và ngưỡng mộ, mà còn là sự ngợi ca, tiếp nối ý chí và sự nghiệp của nghĩa sĩ. Họ đã biến cái chết thành ánh sáng rực rỡ của chân lý trong thời đại mình.
Câu 4 (trang 59 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
- Bài văn tế mang sức biểu cảm mãnh liệt, thể hiện thông qua những câu thơ bộc lộ cảm xúc chân thành, giọng điệu và hình ảnh sống động.
- Nó được minh chứng qua một số câu văn nổi bật như:
'Đau đớn bấy! …dật dờ trước ngõ.'
'Thà thác mà đặng câu địch khái, …. trôi theo dòng nước đổ.'
- Thêm vào đó, bài văn tế còn gây ấn tượng với giọng điệu đa dạng và những câu văn bi tráng, thống thiết hòa cùng những hình ảnh sống động (manh áo vải, ngọn tầm vông, rơm con cúi, mẹ già...)
Luyện tập
Câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
Để làm rõ quan điểm của Giáo sư Trần Văn Giàu: 'Cái sống được cha ông ta quan niệm là không thể tách rời với hai chữ nhục, vinh. Mà nhục hay vinh là sự đánh giá theo thái độ chính trị đối với cuộc xâm lược của thực dân Pháp: đánh Tây là vinh, theo Tây là nhục', ta có thể dẫn ra và phân tích một số câu văn như:
- Sống làm chi theo quán tả đạo, quăng vùa hương, xô bàn độc, thấy lại thêm buồn; sống làm chỉ ở lính mã tà, chia rượu lạt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ.
- Thà thác mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng vinh; hơn còn mà chịu chữ đầu Tây, ở với man di rất khổ.
- Thác mà trả nước non rồi nợ, danh thơm đồn sáu tỉnh chúng đều khen; thác mà ưng dinh miếu để thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai cũng mộ.
=> Người nông dân không chấp nhận cảnh nước mất nhà tan, không sống cam chịu như nô lệ. Họ đã chọn cách đứng lên để giành lại tự do cho tổ quốc, cho chính bản thân, dù biết cái chết đang chờ đón. Chết vì lý tưởng dân tộc, vì tiếng gọi của tổ tiên để bảo vệ quê hương là cái chết tôn nghiêm. Ngược lại, sống dưới sự áp bức của kẻ thù, bán nước cho giặc thì cuộc sống đó còn tồi tệ hơn cái chết.
2. Bài tham khảo số 4
Bố cục
4 phần.
+ Khởi đầu: Cung cấp cái nhìn tổng quát về bối cảnh lịch sử và tôn vinh ý nghĩa sống mãi của những người nông dân.
+ Hồi tưởng: Khắc họa hình ảnh và phẩm chất đáng quý của nông dân - những người anh hùng không tên.
+ Tiếc thương: Bộc lộ lòng tiếc thương và sự trân trọng của tác giả dành cho các anh hùng.
+ Kết thúc: Tán dương tinh thần bất khuất của những người đã hy sinh.
Nội dung bài học
Bài viết về những anh hùng ở Cần Giuộc khắc họa rực rỡ vẻ đẹp dũng cảm của những người nông dân anh hùng - những người đã chiến đấu hết mình và hy sinh vì Tổ quốc.
Hướng dẫn soạn bài
Câu 1 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
- Bố cục: 4 phần.
+ Khởi đầu: Cái nhìn tổng quan về thời đại và tôn vinh các nông dân bất tử.
+ Hồi tưởng: Hình ảnh và đức tính đáng quý của những người nông dân - những anh hùng thực thụ.
+ Tiếc thương: Thể hiện lòng tiếc nuối và sự tôn trọng của tác giả đối với những người đã hy sinh.
+ Kết thúc: Ca ngợi tinh thần vươn lên của những anh hùng.
Câu 2 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
Hình ảnh những người nông dân anh hùng:
+ Trong cuộc sống đời thường: Những nông dân có hoàn cảnh khó khăn, những cư dân lặng lẽ làm lụng.
+ Trong thời kỳ xâm lược: Ban đầu là lo âu, dần dần đổi sang sự căm phẫn và đứng dậy chống lại.
+ Vẻ đẹp hùng tráng của quân đội áo vải: Tinh thần chiến đấu quả cảm, trang phục giản dị nhưng đạt được những chiến công lừng lẫy.
- Giá trị diễn đạt cao ở:
+ Nghệ thuật so sánh độc đáo.
+ Ngôn ngữ trang trọng, gần gũi và đậm chất văn hóa Nam Bộ.
+ Sự chân thành trong từng câu chữ.
Câu 3 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
- Tiếng khóc bi thương của tác giả xuất phát từ:
+ Nỗi mất mát quê hương.
+ Sự thương cảm hòa quyện niềm tự hào về những anh hùng Cần Giuộc đã hy sinh vì độc lập.
+ Tiếng khóc không chỉ mang nỗi buồn mà còn chứa đựng tấm lòng kính trọng và niềm tự hào.
Câu 4 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
- Sức hấp dẫn của bài văn tế chính là nhờ vào yếu tố biểu cảm kết hợp với cách diễn đạt sâu sắc.
- Một số câu nổi bật: Nước mắt của những anh hùng mãi mãi không khô, đau đớn vì tình yêu quê hương, hương thơm của những anh hùng lan tỏa.
Luyện tập( trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1)
Câu 1: Học sinh hãy đọc với cả tấm lòng.
Câu 2: Phân tích đoạn văn thể hiện triết lý sống của giáo sư Trần Ngọc Giàu.
+ Hy sinh cho cuộc sống nhưng vẫn giữ danh dự, thà sống theo dòng dõi tổ tiên còn hơn đời sống phú quý mà tâm hồn bị nô lệ.
+ Phân tích và đánh giá quan niệm sống này: Khẳng định lòng can đảm, hy sinh vì tự do của đất nước là một hành động cao quý, trong khi việc nhượng bộ trước sự xâm lăng chỉ thể hiện sự yếu đuối.
3. Bài tập tham khảo số 6
Trả lời câu 1 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Thể loại và cấu trúc:
- Thể loại văn tế mang đậm tính kết nối với nghi lễ tang, thường được đọc trong các buổi lễ cúng tế cho người đã khuất. Âm điệu của nó thường thể hiện tâm trạng bi thương, nặng nề và đầy tính triết lý.
- Cấu trúc tác phẩm được chia thành 4 phần rõ ràng:
+ Phần 1 (Giới thiệu – Câu 1,2): Cung cấp bối cảnh lịch sử và ý nghĩa của cái chết anh hùng của các nghĩa quân.
+ Phần 2 (Hồi tưởng – Câu 3 đến câu 15): Nhìn lại cuộc đời anh hùng nghĩa sĩ.
+ Phần 3 (Lưu biệt – Câu 16 đến câu 28): Bày tỏ thương tiếc và lòng tôn kính đối với những người đã ra đi.
+ Phần 4 (Kết – Phần còn lại): Tôn vinh sự bất tử của những anh hùng nghĩa sĩ.
Trả lời câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Hình ảnh về nông dân anh hùng:
- Trước giờ ra trận, họ là những nông dân cần cù, miệt mài trong công việc hàng ngày:
+ Cuộc sống lao động của họ đầy vất vả, đối mặt với đói nghèo và những khó khăn thường nhật.
+ Đối mặt với việc sử dụng vũ khí hoàn toàn mới, từ dao cày đến ngựa...
- Sự chuyển mình của họ trước kẻ thù xâm lược:
+ Về tình cảm: nỗi bất an trước chính phủ, nỗi thù hận dâng trào với kẻ thù.
+ Về ý thức: có trách nhiệm cao trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
+ Hành động: tự nguyện đứng lên, quyết tâm tiêu diệt kẻ thù.
- Vẻ đẹp kiêu hùng của những người lính áo vải trong trận chiến phía Tây:
+ Hình ảnh tập thể nghĩa sĩ giản dị, mộc mạc nhưng tràn đầy tinh thần anh hùng, kiêu hãnh dù phải đối diện với nhiều khó khăn.
+ Tinh thần dũng cảm mãnh liệt, hành động quả quyết như cơn bão.
- Nghệ thuật đặc sắc trong việc khắc họa hình ảnh anh hùng nghĩa sĩ Cần Giuộc:
+ Kỹ thuật viết thực tế xuất sắc, khắc họa chi tiết sống động, mang bản sắc độc đáo của những nông dân nghĩa sĩ.
+ Hệ thống từ ngữ đa dạng, phong phú, từ ngữ mang tính đặc trưng của vùng Nam Bộ và đầy tính hình tượng.
+ Ngòi bút thực tế kết hợp với sự trữ tình, đem lại chiều sâu cho tác phẩm.
Trả lời câu 3 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Âm thanh khóc than có nhiều sắc thái cảm xúc:
- Nỗi tiếc thương đối với những người đã hy sinh khi sứ mệnh vẫn đang dang dở (câu 16,24).
- Nỗi xót xa của gia đình khi mất người thân, đặc biệt là nỗi đau đớn của mẹ già, vợ trẻ (câu 25).
- Cảm giác căm hận đối với kẻ gây ra thảm kịch (câu 21).
- Nỗi dằn vặt, uất ức của cả dân tộc (câu 27).
- Nỗi đau xót bao trùm lên thiên nhiên, những dòng sông, ngọn núi.
- Sự tôn kính và tự hào với những người nông dân dũng cảm đứng lên bảo vệ quê hương (câu 19,20).
- Vinh danh công lao của những người nông dân – nghĩa sĩ (câu 26,28).
Trả lời câu 4 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Sức mạnh biểu cảm của bài văn tế được tạo nên bởi các yếu tố:
- Sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc, miêu tả và kể chuyện.
- Cảm xúc chân thành, sâu sắc và mãnh liệt.
- Ngôn ngữ mạnh mẽ, đầy sức lôi cuốn và thống thiết.
- Hình ảnh sinh động và cuốn hút.
- Ngôn ngữ đơn giản nhưng đầy tinh tế và biểu cảm.
- Dáng điệu ngôn ngữ phong phú, linh hoạt thay đổi theo tâm trạng.
Luyện tập
Câu hỏi (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Để làm rõ ý kiến của Giáo sư Trần Văn Giàu: 'Cuộc sống của cha ông ta không thể tách rời khỏi hai chữ nhục, vinh. Mà nhục hay vinh là sự đánh giá theo thái độ chính trị đối với cuộc xâm lược của Tây: đánh Tây là vinh, theo Tây là nhục', có thể dẫn ra và phân tích các đoạn văn như:
- Sống mà theo quy tắc của bạo lực, cống hiến bản thân để làm đẹp cho kẻ chiếm đoạt, sống mà không có nhân cách; sống mà xem nhẹ danh dự quốc gia, kết cuộc như những kẻ khố rách áo ôm.
- Thà chết để bảo vệ đất nước, tên tuổi sẽ mãi trong lòng người dân; thà chết mà để lại truyền thống anh dũng cho thế hệ sau.
-> Nông dân không chấp nhận kiếp sống nô lệ, họ đau lòng khi thấy đất nước bị xâm lược, chấp nhận sống nhục. Họ khẳng định sẽ đứng lên, chiến đấu vì tự do, cho bản thân mình dù phải đối mặt với cái chết. Cái chết vì lý tưởng dân tộc, vì quê hương được coi là cái chết vinh quang; còn sống quỳ dưới chân kẻ thù thì sống không đáng giá bằng cái chết.
4. Bài soạn tham khảo số 1
Câu 1 (Trang 65 sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1)
Bố cục:
- Phần 1 - Lung khởi (Hỡi ôi ... tiếng vang như mõ): Giới thiệu tổng quan về thời đại, đồng thời khẳng định tầm quan trọng của cái chết người nghĩa binh nông dân.
- Phần 2 - Thích thực (tiếp đến tàu đồng súng nổ): Khắc họa hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ, từ sự vất vả trong công việc đồng áng cho đến khi trở thành những dũng sĩ với những chiến công rực rỡ.
- Phần 3 - Ai vãn (tiếp đến cơn bóng xế dật dờ trước ngõ): Bộc lộ nỗi đau xót, sự tiếc thương và lòng cảm phục của tác giả cùng nhân dân dành cho những người nghĩa sĩ.
- Phần 4 - Kết (còn lại) ca ngợi linh hồn bất tử của những người nghĩa sĩ.
Câu 2 (Trang 65 sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1)
- Hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ được miêu tả bằng lối viết tả thực:
+ Họ là những người nông dân nghèo khó, hiền lành, chất phác, suốt năm chỉ sống với ruộng đồng.
+ Khi giặc đến, họ nhận thức được trách nhiệm, tự nguyện xung phong vào cuộc chiến, quyết tâm tiêu diệt kẻ thù.
+ Họ sử dụng những công cụ nông nghiệp thô sơ làm vũ khí để chiến đấu.
⇒ Từ đó phản ánh tinh thần quật cường và sự hy sinh cao cả của những con người chân chất, mang trong mình chí khí người anh hùng thời đại.
- Giá trị nghệ thuật:
+ Nghệ thuật xây dựng hình ảnh nhân vật một cách sinh động.
+ Sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, đậm đà bản sắc Nam Bộ.
+ Lời văn chính xác, chân thực với những động từ mạnh mẽ.
Câu 3 (Trang 65 sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1)
- Tiếng khóc của tác giả xuất phát từ những cảm xúc sâu sắc, là sự thương xót dành cho người liệt sĩ:
+ Nỗi tiếc nuối và hối tiếc cho những người đã hy sinh khi sự nghiệp còn dang dở, chí nguyện chưa thành.
+ Nỗi xót xa từ những gia đình mất mát người thân.
+ Nỗi căm hờn giành cho những kẻ đã gây ra đau khổ.
+ Tiếng khóc đầy uất nghẹn trước tình cảnh bi thương của dân tộc.
- Nhà thơ đại diện cho nhân dân khóc thương, đồng thời tôn vinh công lao của những người nghĩa sĩ:
+ Tiếng khóc hướng về cái chết và cũng hướng về cuộc sống đầy khổ đau của dân tộc trước làn sóng xâm lấn của thực dân.
+ Tiếng khóc ấy khích lệ tinh thần chiến đấu, khẳng định sự nghiệp còn dang dở của vị nghĩa sĩ.
⇒ Tiếng khóc tuy bi thương nhưng không chất chứa sự tang tóc, nó mang âm hưởng tự hào và khẳng định.
Câu 4 (Trang 65 sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1)
Bài văn tế để lại ấn tượng mạnh mẽ nhờ biểu cảm sâu sắc, chân thành, mãnh liệt của tác giả:
+ Đau đớn thay! Mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều, thật não nùng.
- Nó gợi lên những dòng cảm xúc sâu sắc trong lòng người đọc.
- Giọng điệu đa dạng, đặc biệt gây ấn tượng với những câu văn có tính bi tráng, thống thiết:
+ Thà thác mà đặng câu địch khái… ở với man di rất khổ.
- Sự bi thiết trong lời văn mang lại sức gợi cảm từ những hình ảnh bi tráng như: manh áo vải, rơm con cúi, ngọn đèn leo lét...
Luyện tập
Câu 1 (Trang 65 sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1)
Hiểu rõ những tâm tư trong tác phẩm.
Câu 2 (Trang 65 sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1)
Để phân tích rõ hơn ý kiến của giáo sư Trần Văn Giàu: “Cuộc sống mà cha ông ta coi trọng không thể tách rời… theo cách nhìn của phương Tây thì thật là nhục nhã”, có thể đề xuất những phân tích như sau:
- Sống theo những quy tắc đạo đức gia truyền, đề cao tinh thần hương nghi, hiếu thảo, xưng bánh xuống núi… càng làm gia tăng lòng tự hào.
- Thà thác mà đặng câu địch khái… man di thật sự rất khổ.
- Thác mà trả nước non rồi nợ… muôn đời ai cũng mộ.
5. Bài viết tham khảo số 3
Câu 1 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Văn tế thực chất là một hình thức văn chương đặc biệt, thường xuất hiện trong các lễ tang, nhằm bày tỏ lòng thương tiếc đối với những người đã khuất. Nội dung của văn tế không chỉ đơn thuần kể lại cuộc đời và những đức tính tốt đẹp của người đã mất, mà còn phải thể hiện nỗi đau xót sâu sắc của người sống.
Văn tế có thể được sáng tác dưới nhiều hình thức như văn xuôi, thơ lục bát, song thất lục bát, phú,... Thông thường, bài văn tế được chia thành bốn đoạn chính: lung khởi, thích thực, ai vãn, và kết. Giọng điệu của các bài văn tế thường mang màu sắc lâm li, thống thiết, sử dụng nhiều từ ngữ thán từ cùng hình ảnh biểu cảm mạnh mẽ.
Bố cục của bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc được chia cụ thể như sau:
- Đoạn 1 - Lung khởi (từ Hỡi ôi đến... tiếng vang như mõ): phần mở đầu tóm lược bối cảnh lịch sử và khẳng định tầm quan trọng của cái chết của người nông dân chiến sĩ.
- Đoạn 2 - Thích thực (từ câu 3 đến câu 15): hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ được khắc họa rõ nét qua từng giai đoạn, từ cuộc sống lao động gian khổ cho đến khi trở thành những dũng sĩ anh hùng trong trận đánh.
- Đoạn 3 - Ai vãn (từ câu 16 đến câu 28): thể hiện sự tiếc nuối và lòng kính trọng sâu sắc của tác giả cùng nhân dân đối với người nghệ sĩ.
- Đoạn 4 - Kết (hai câu cuối): tôn vinh tinh thần bất khuất của những nghĩa sĩ trong cuộc chiến.
Câu 2 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc được lĩnh hội từ nhiều khía cạnh:
a, Nguồn gốc xuất thân:
- Xuất phát từ những người nông dân nghèo, cần cù chịu khó với công việc “cui cút làm ăn”.
- Nghệ thuật tương phản giữa những gì chưa quen và những gì đã quen khiến người đọc cảm nhận được chiều sâu của nhân vật, là sự đối lập giữa người anh hùng và cái tầm thường.
b, Lòng yêu nước cháy bỏng:
- Khi thực dân Pháp xâm lược, người nông dân ban đầu cảm thấy lo lắng, tiếp đến là sự căm phẫn, và từ đó họ đã đứng lên chiến đấu.
→ Đây là quá trình biến đổi tâm trạng đầy ý nghĩa của người nông dân.
c, Tinh thần chiến đấu và hy sinh:
- Với trang bị rất đơn sơ, chỉ là một chiếc áo vải, một ngọn tầm vông và lưỡi dao phay, nhưng họ đã viết nên những trang sử vẻ vang.
- Tác giả sử dụng nhiều động từ mạnh mẽ với tần suất cao, tạo nhịp điệu khẩn trương, sinh động: đạp rào, lướt xông vào, những động từ thể hiện hành động quyết liệt như: đốt xong, chém rớt đầu... Bằng cách này, sự dữ dội của trận chiến được tái hiện vô cùng sống động.
=> Nguyễn Đình Chiểu đã dựng nên một tượng đài nghệ thuật vững chắc về hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ trong cuộc đấu tranh cứu nước.
Về mặt nghệ thuật, đoạn văn được xây dựng bằng những chi tiết sinh động, chân thật từ cuộc sống, không đi vào những tiểu tiết không cần thiết, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Sự kết hợp giữa hiện thực và chất trữ tình đã tạo ra ngôn ngữ vừa trang trọng vừa gần gũi, giàu sắc thái Nam Bộ.
Câu 3 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Đoạn 3 (ai vãn) vang lên như tiếng khóc đau thương của tác giả, xuất phát từ nhiều cảm xúc sâu sắc:
- Nỗi buồn thương cho người lính đã hy sinh khi sự nghiệp chưa hoàn thành, chưa kịp thực hiện ước mơ.
- Nỗi xót xa của gia đình mất đi người thân yêu, đặc biệt là những người phụ nữ như bà mẹ, vợ trẻ.
- Lòng căm hận với những kẻ đã gây nên thảm cảnh, hòa cùng tiếng khóc nghẹn ngào của dân tộc trước những mất mát mà tổ quốc phải gánh chịu.
=> Tiếng khóc ấy không chỉ mang tính biểu cảm cá nhân mà còn khắc sâu trong tâm khảm cả một thời kỳ lịch sử.
Dù âm thanh khóc trong tác phẩm có vẻ đau thương, nhưng vẫn không mất đi vẻ đẹp, tinh thần mạnh mẽ của cái chết vì nước, và đó chính là điều mà các thế hệ sau vẫn sẽ ghi nhớ và tôn thờ.
Câu 4 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Sự gợi cảm mạnh mẽ của bài văn tế chủ yếu đến từ những cảm xúc chân thành, sâu sắc và mãnh liệt của nhà thơ. Những câu thơ như:
Đau đớn thay! Mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nùng thay! Vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ.
Đã chạm đến trái tim người đọc một cách sâu sắc.
Hơn nữa, bài văn tế còn thể hiện giọng điệu đa dạng, với những câu văn bi tráng, đau thương kết hợp cùng những hình ảnh sống động (manh áo vải, ngọn tầm vông, rơm con cúi, mẹ già...) có sức hấp dẫn đặc biệt.
Luyện tập
Câu 2 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Để làm rõ ý kiến của giáo sư Trần Văn Giàu: 'Cuộc sống cha ông coi trọng không thể tách rời với hai chữ nhục, vinh. Mà nhục hay vinh là sự đánh giá theo thái độ chính trị đối với cuộc xâm lược của Tây: đánh Tây là vinh, theo Tây là nhục', chúng ta có thể dẫn chứng và phân tích các câu như:
- Sống theo quy tắc đạo đức gia truyền, kính trọng tinh thần hương nghi, hiếu thảo, và thực hiện lễ cúng bái... càng làm nổi bật niềm tự hào.
- Thà chịu chết còn hơn sống nhục dưới ách đô hộ, về sống bên tổ phụ cũng là điều vinh quang; càng không thể nào chấp nhận sống trong cảnh khổ sở bên những kẻ man di.
6. Đám mây tưởng tượng số 2
Tóm tắt
Tác phẩm này là một bức tranh văn tế đầy cảm xúc, vẽ nên hình ảnh của những anh hùng đã hy sinh trong trận tập kích vào đồn quân Pháp tại Cần Giuộc. Nó không chỉ miêu tả cuộc chiến đấu anh dũng mà còn thể hiện nỗi đau đớn, sự mất mát và lòng tri ân của những người ở lại đối với những người đã ngã xuống.
Bố cục
Phần 1 (từ đầu đến “âm thanh vang vọng như tiếng còng”) – Phần Hùng biện: Nhìn tổng quát về cuộc sống của những anh hùng ở Cần Giuộc.
Phần 2 (từ “Nhớ về quá khứ” đến “tàu nổ súng nổ”) – Phần Hiện thực: Kể lại cuộc đời và những công lao của các anh hùng.
Phần 3 (từ “Ồ!” đến “bóng đen nằm vằn trước cổng”) – Phần Nơi nhớ: Bày tỏ nỗi tiếc thương dành cho những người đã khuất.
Phần 4 (đoạn còn lại) – Phần Kết: Bày tỏ lòng tri ân và sự tôn vinh đối với những phẩm chất và đóng góp của các anh hùng.
Câu 1 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Bố cục của bức tranh văn tế:
Phần 1 (từ đầu đến “âm thanh vang vọng như tiếng còng”) – Phần Hùng biện: Nhìn tổng quát về cuộc sống của những anh hùng ở Cần Giuộc.
Phần 2 (từ “Nhớ về quá khứ” đến “tàu nổ súng nổ”) – Phần Hiện thực: Kể lại cuộc đời và những công lao của các anh hùng.
Phần 3 (từ “Ồ!” đến “bóng đen nằm vằn trước cổng”) – Phần Nơi nhớ: Bày tỏ nỗi tiếc thương dành cho những người đã khuất.
Phần 4 (đoạn còn lại) – Phần Kết: Bày tỏ lòng tri ân và sự tôn vinh đối với những phẩm chất và đóng góp của các anh hùng.
Câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Hình ảnh người nông dân anh hùng:
+ Trong cuộc sống hàng ngày: Chăm chỉ gắn bó với ruộng đồng, cần mẫn làm việc, dù cuộc sống nhiều gian nan nhưng vẫn kiên trì. Họ luôn gắn bó với cày, gặt, cấy, khiến tay trở nên thuần thục với nông việc.
⇒ Cuộc sống tuy khó khăn nhưng tràn đầy sự kiên cường và tự mày mò xử lý mọi khó khăn.
+ Khi đối mặt với kẻ thù xâm lược: Chỉ với một chiếc áo vải, một con dao sắc, và chiếc nón gõ, họ đã dũng cảm đứng lên chiến đấu, không ngần ngại tấn công để bảo vệ quê hương.
⇒ Dù chưa quen với vũ khí nhưng họ luôn chiến đấu kiên cường, anh dũng vì tình yêu quê hương.
⇒ Hình ảnh ấy thật cao quý và đầy nét đẹp.
Giá trị nghệ thuật:
+ Nhân vật được thể hiện qua hai khía cạnh đối lập, làm nổi bật sự xây dựng hình tượng.
+ Nghệ thuật ngôn ngữ phong phú, với hình ảnh sắc nét, màu sắc mạnh mẽ, kết hợp giữa từ ngữ chính thức và thông dụng.
+ Phong cách viết vừa tình cảm vừa chân thật, giàu hình ảnh và miêu tả sống động.
Câu 3 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
+ Tiếng khóc đau xót từ tác giả không chỉ xuất phát từ nỗi đau của một đất nước bị xâm lược, mà còn là nỗi tiếc thương cho sự hy sinh của những anh hùng.
+ Tiếng khóc này không chỉ là bi kịch, mà còn tầm chứa lòng tri ân, biết ơn và tự hào về những công lao của những người đã khuất.
Câu 4 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
+ Sức hấp dẫn của bức tranh văn tế chủ yếu đến từ những yếu tố biểu đạt tinh tế kết hợp với việc kể và miêu tả.
+ Đau thương ấy!...bóng đen nằm vằn trước cổng: nỗi buồn, những kỷ niệm đắng cay về gia đình những anh hùng đã ngã xuống, đều được thể hiện rõ nét qua hình ảnh và chi tiết cụ thể.
Luyện tập
Câu hỏi (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Những câu trong bức tranh văn thể hiện triết lý rằng chết vì danh dự còn hơn sống trong nhục nhã:
+ Sống để theo đuổi lý tưởng dân tộc, đặt bàn tay lên trái tim, vượt qua mọi khó khăn.
+ Sống làm chi dưới sự thống trị của thế lực xấu xa, chia sẻ niềm vui, trong khi cắn miếng bánh mì.
+ Thà hy sinh để bảo vệ đường lối của tổ tiên, return về dòng máu, tỏ ra vẻ quý phái, hơn là sống dưới áp lực của kẻ xâm lược, sống trong sự tối tăm vô cùng khổ đau.
⇒ Chết vì lý tưởng cao cả của dân tộc, vì quê hương được coi là cái chết đầy vinh quang. Ngược lại, sống mà cúi đầu trước kẻ thù, bán đứng đất nước cho giặc, chẳng khác nào sống tạm bợ vô nghĩa.
