Buzz
1. Bài tham khảo số 5
Câu 1 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
* Thể loại văn tế
a. Định nghĩa: Văn tế là thể loại văn chương gắn liền với các nghi thức tang lễ, với mục đích thể hiện nỗi tiếc thương cho người đã khuất. Nội dung của văn tế chủ yếu là kể lại cuộc đời, công lao và phẩm hạnh của người đã mất, đồng thời thể hiện nỗi buồn sâu thẳm trong lòng những người ở lại.
b. Đặc điểm
- Có hai nội dung chính:
+ Kể lại cuộc đời, đức độ, phẩm cách của người đã khuất.
+ Thể hiện nỗi đau thương của những người còn sống.
- Âm hưởng: u buồn.
- Giọng điệu: thê lương, thống thiết.
- Thể hiện dưới nhiều hình thức: văn xuôi, lục bát, phú…
* Bố cục tác phẩm
- Đoạn 1: Từ đầu… ‘vang như mõ”: (thích thực) khái quát bối cảnh lịch sử và khẳng định sự trường tồn của người chiến sĩ nông dân.
- Đoạn 2: Tiếp theo… “tàu đồng súng nổ”: (thích thực): tái hiện hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân trong đời sống thường nhật và trong cuộc chiến chống ngoại xâm.
- Đoạn 3: Tiếp theo … “ai cũng mộ”: (ai vãn): thể hiện nỗi tiếc thương và sự cảm phục của tác giả cùng nhân dân dành cho người đã mất.
- Đoạn 4: Phần còn lại (kết): tôn vinh linh hồn bất tử của các nghĩa sĩ.
Câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
a. Hình ảnh người chiến sĩ nông dân
* Nguồn gốc và xuất thân:
- Xuất phát từ những nông dân nghèo cần mẫn “cui cút làm ăn”.
- Nghệ thuật tương phản: chưa từng quen >< chỉ biết, vốn quen >< chưa biết.
=> Tác giả nhấn mạnh sự quen thuộc và chưa quen của người nông dân nhằm tạo nên sự đối lập với tầm vóc anh hùng của họ.
* Những biến chuyển của họ trước sự xâm lược:
- Về tình cảm: cảm thấy sốt ruột trước hành động của triều đình và đầy căm thù với kẻ thù.
- Về nhận thức: ý thức trách nhiệm mạnh mẽ đối với sự nghiệp giữ nước.
- Hành động: tự nguyện và quyết tâm tiêu diệt kẻ thù.
* Vẻ đẹp hào hùng của đội quân áo vải trong trận chiến Tây:
- Bức tượng đài tập hợp nghĩa sĩ vừa mộc mạc, giản dị nhưng cũng đầy anh hùng với tấm lòng nghĩa tình và tư thế hiên ngang, bất chấp mọi khó khăn, thiếu thốn.
- Tinh thần quả cảm, khí thế tấn công như cơn bão, với các hành động quyết liệt.
b. Nghệ thuật độc đáo trong xây dựng hình tượng nghĩa quân Cần Giuộc:
- Bút pháp hiện thực sắc nét, khai thác những chi tiết chân thực, phản ánh sâu sắc bản chất sống động và dấu ấn đặc trưng của người nghĩa sĩ nông dân.
- Sử dụng hệ thống từ ngữ với động từ mạnh mẽ, khẩu ngữ nông thôn và từ ngữ đặc trưng Nam Bộ, cùng với biện pháp đối lập và nhiều phương pháp tu từ thành công khác.
- Ngòi bút hiện thực hòa quyện nhuần nhuyễn với chất trữ tình sâu sắc.
Câu 3 (trang 59 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
- Đoạn 3 (Ai vãn) là tiếng khóc bi tráng của tác giả xuất phát từ một loạt cảm xúc:
+ Nỗi thương tiếc dành cho những người lao động.
+ Nỗi xót xa của những người ở hậu phương và tiền tuyến.
+ Nỗi căm hận đối với kẻ gây ra những bất hạnh.
=> Đoạn thơ thể hiện lời văn đầy xót thương và bi ai, nhưng không bi lụy. Bên cạnh nỗi uất ức, nghẹn ngào, tiếc nuối là sự căm phẫn tột cùng đối với kẻ thù. Tiếng khóc hòa cùng lòng tự hào, kiến tạo một hình ảnh chân thực về sự ngợi ca và tiếp nối lý tưởng của những nghĩa sĩ, coi cái chết như một sự tỏa sáng của chân lý thời đại.
Câu 4 (trang 59 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
- Bài văn tế toát lên sức biểu cảm mạnh mẽ, thể hiện qua những câu thơ bộc lộ cảm xúc chân thành, qua giọng điệu và hình ảnh sống động.
- Điển hình như những câu:
'Đau đớn bấy! …dật dờ trước ngõ.'
'Thà thác mà đặng câu địch khái, …. trôi theo dòng nước đổ.'
- Thêm vào đó, bài văn tế nổi bật với giọng điệu đa dạng và gây ấn tượng đặc biệt thông qua những câu văn bi tráng, thống thiết, kết hợp với các hình ảnh sống động như manh áo vải, ngọn tầm vông, rơm con cúi, mẹ già...
Luyện tập
Câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
Để làm sáng tỏ quan điểm của Giáo sư Trần Văn Giàu: 'Cái sống được cha ông ta quan niệm là không thể tách rời với hai chữ nhục, vinh. Mà nhục hay vinh là sự đánh giá theo thái độ chính trị đối với cuộc xâm lược của Tây: đánh Tây là vinh, theo Tây là nhục”, có thể trích dẫn và phân tích những câu như:
- 'Sống làm chi theo quán tả đạo, quăng vùa hương, xô bàn độc, thấy lại thêm buồn; sống làm chỉ ỏ lính mã tà, chia rượu lạt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ.'
- 'Thà thác mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng vinh; hơn còn mà chịu chữ đầu Tây, ở với man di rất khổ.'
- 'Thác mà trả nước non rồi nợ, danh thơm đồn sáu tỉnh chúng đều khen; thác mà ưng dinh miếu để thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai cũng mộ.'
=> Người nông dân không chấp nhận cuộc sống dưới chế độ nô lệ, họ sẵn sàng đứng lên bảo vệ tự do dân tộc, dù biết rằng cái giá phải trả là cái chết. Chết vì lý tưởng của đất nước, vì lời thề tổ tiên bảo vệ quê hương được coi là cái chết vinh quang. Ngược lại, sống nhục nhã dưới ách thống trị của kẻ thù đồng nghĩa với việc không bằng cái chết.
2. Bài tham khảo số 4
Bố cục
4 phần.
+ Khởi đầu: Cung cấp cái nhìn tổng quát về bối cảnh lịch sử và tôn vinh giá trị bất tử của những người nông dân.
+ Hồi tưởng: Khắc họa hình ảnh và phẩm chất cao quý của những người nông dân - biểu tượng của sức mạnh dân tộc.
+ Tiếc thương: Thể hiện nỗi niềm thương xót và sự tôn kính của tác giả dành cho những anh hùng đã hy sinh.
+ Kết thúc: Tôn vinh tinh thần bất diệt của những người anh hùng trong lịch sử.
Nội dung bài học
Bài viết về những anh hùng ở Cần Giuộc khắc hoạ vẻ đẹp kiên cường của những nông dân anh hùng - những người dũng cảm đã chiến đấu và hy sinh vì độc lập của dân tộc.
Hướng dẫn soạn bài
Câu 1 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
- Bố cục: 4 phần.
+ Khởi đầu: Tổng quan về bối cảnh lịch sử và tôn vinh ý nghĩa bất tử của người nông dân.
+ Hồi tưởng: Hình ảnh và đức tính của người nông dân - những người anh hùng.
+ Tiếc thương: Thể hiện sự thương tiếc và kính trọng của tác giả đối với những người đã hy sinh.
+ Kết thúc: Tôn vinh tinh thần bất diệt của những anh hùng.
Câu 2 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
Hình ảnh về những người nông dân anh hùng:
+ Trong cuộc sống hàng ngày: Những nông dân nghèo khổ, cư dân ấp, dân làng, khiêm nhường lao động.
+ Trong thời kỳ xâm lược: Ban đầu là lo sợ => chờ đợi tin tức quan trọng => bùng lên sự tức giận => căm thù => đứng lên chống lại kẻ thù.
+ Vẻ đẹp hùng tráng của đội quân áo vải: Tinh thần chiến đấu đầy nhiệt huyết với trang phục đơn sơ nhưng đã đạt được những thắng lợi vang dội.
- Các phương pháp diễn đạt giá trị qua:
+ So sánh nghệ thuật độc đáo.
+ Ngôn ngữ trang trọng mà gần gũi, đậm đà bản sắc văn hóa Nam Bộ.
+ Tính chân thật và sâu sắc.
Câu 3 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
- Nỗi đau thương của tác giả xuất phát từ:
+ Nỗi nhớ quê hương đã mất.
+ Sự thương xót kết hợp với niềm tự hào về những anh hùng Cần Giuộc đã hy sinh vì đất nước.
+ Nỗi khóc này không chỉ là bi thương mà còn chứa đựng lòng kính trọng, tôn vinh và niềm tự hào sâu sắc.
Câu 4 (trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1):
- Sức hấp dẫn của bài văn tế đến từ sự kết hợp giữa yếu tố biểu cảm và mô tả chi tiết.
- Một số câu tiêu biểu: Nước mắt của những anh hùng không bao giờ khô, đầy tình yêu thương dành cho nhân dân, hương thơm của những anh hùng tỏa ngát, được ban tặng từ tâm hồn của họ.
Luyện tập( trang 65 sgk Ngữ văn 11 Tập 1)
Câu 1: Học sinh đọc bài với tâm huyết.
Câu 2: Phân tích đoạn văn phản ánh triết lý nhân sinh của giáo sư Trần Ngọc Giàu.
+ Sẵn sàng hy sinh vì cuộc sống nhưng giữ vững danh dự, duy trì truyền thống tổ tiên là giá trị cao hơn việc sống trong thoải mái, bị áp chế bởi văn hóa phương Tây, chính là cơn đau khổ.
+ Phân tích và đánh giá quan niệm sống này: Khẳng định dũng cảm và hy sinh vì sự độc lập, tự do của dân tộc là hành động cao quý; trái lại, việc nhượng bộ, khuất phục trước sự xâm lược là sự nhát gan đáng chỉ trích.
3. Bài tập tham khảo số 6
Trả lời câu 1 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Thể loại và cấu trúc:
- Thể loại văn tế: Là hình thức văn học gắn liền với nghi lễ tang, thường được diễn đọc trong các buổi lễ cúng tế người đã khuất, mang âm hưởng tiếc thương trĩu nặng, pha lẫn sự tri thức và sâu sắc.
- Cấu trúc bao gồm 4 phần:
+ Phần 1 (Mở đầu – Câu 1,2): Giới thiệu bối cảnh lịch sử và ý nghĩa của cái chết đối với người anh hùng nghĩa quân.
+ Phần 2 (Hồi tưởng – câu 3 đến câu 15): Tái hiện cuộc đời của người anh hùng nghĩa sĩ.
+ Phần 3 (Lưu biệt – câu 16 đến câu 28): Bộc lộ nỗi đau thương và lòng kính trọng dành cho những người đã ra đi.
+ Phần 4 (Kết – phần còn lại): Tôn vinh sự trường tồn bất diệt của anh hùng nghĩa sĩ.
Trả lời câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Hình ảnh về nông dân anh hùng:
- Trước khi xảy ra các trận chiến, họ là những nông dân cần cù, chăm chỉ trong từng cuộc sống thường nhật:
+ Cuộc sống đầy gian truân, với những khó nhọc trong công việc để chống chọi với đói nghèo, vươn lên từ hoàn cảnh khắc nghiệt.
+ Họ còn hoàn toàn chưa quen với việc cầm vũ khí; chưa biết đến các phương tiện chiến tranh...
- Sự chuyển mình của họ khi đối mặt với kẻ thù xâm lược:
+ Về tình cảm: Cảm giác lo âu trước những hành động của chính quyền, và sự phẫn nộ lên cao trước sự bạo ngược của kẻ thù.
+ Về ý thức công dân: Họ bỗng chốc nâng cao trách nhiệm đối với tổ quốc.
+ Hành động: Họ đứng lên trong tinh thần tự nguyện; phát triển ý chí mạnh mẽ để đẩy lùi kẻ thù.
- Vẻ đẹp hùng vĩ của lực lượng dân quân trong các trận chiến ở miền Tây:
+ Hình ảnh tập thể nghĩa sĩ vừa giản dị, mộc mạc nhưng tràn ngập tinh thần anh hùng, thể hiện tâm huyết và lòng yêu nước, trong tư thế tự hào, không màng đến khó khăn thiếu thốn.
+ Tinh thần quả cảm và dũng mãnh, họ như những cơn bão táp, hành động quyết liệt trước kẻ thù.
- Nghệ thuật khắc họa hình ảnh anh hùng nghĩa sĩ Cần Giuộc rất xuất sắc:
+ Phong cách viết thực tế, khai thác những chi tiết sống động đậm chất bình dị, mà lại vừa mang tính đặc dị của nông dân nghĩa sĩ.
+ Sự phong phú trong ngôn từ, những động từ mạnh mẽ, ngữ điệu mang bản sắc địa phương của vùng Nam Bộ, phép đối và các biện pháp tu từ được sử dụng tài tình...
+ Ngòi bút thực tế hòa quyện với những yếu tố trữ tình sâu sắc.
Trả lời câu 3 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Âm thanh đau xót của tiếng khóc xuất phát từ nhiều cung bậc cảm xúc:
- Nỗi tiếc thương cho những người đã hi sinh khi chưa hoàn thành nhiệm vụ cứu nước (câu 16,24).
- Nỗi đau xót của gia đình khi mất đi người thân yêu, đặc biệt là sự xót xa của mẹ già và vợ trẻ (câu 25).
- Tình yêu thương pha lẫn căm phẫn đối với kẻ đã gây ra bi kịch (câu 21).
- Nỗi đau và sự uất hận của cả dân tộc (câu 27).
- Nỗi xót thương bao trùm cả đất trời, sông núi.
- Lòng kính trọng, tự hào dành cho những nông dân dũng cảm, đã đứng dậy hy sinh để bảo vệ quê hương, gia đình (câu 19,20).
- Vinh danh những đóng góp to lớn của những nông dân nghĩa sĩ (câu 26,28).
Trả lời câu 4 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Sức mạnh gợi cảm của bài văn tế chính là do các yếu tố sau đây:
- Sự kết hợp tài tình giữa biểu cảm, miêu tả và tự sự.
- Cảm xúc chân thành và sâu sắc, mãnh liệt từ tâm hồn.
- Ngôn ngữ mạnh mẽ, hàm chứa sự thống thiết, khẩn thiết.
- Hình ảnh sống động, thu hút sự chú ý.
- Ngôn ngữ đơn giản nhưng tinh tế, sở hữu sức biểu cảm và thẩm mỹ lớn.
- Biến hóa ngôn ngữ phong phú, thay đổi linh hoạt theo nỗi đau tâm trạng.
Luyện tập
Câu hỏi (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1)
Để làm rõ quan điểm của Giáo sư Trần Văn Giàu: 'Cuộc sống của cha ông ta không thể tách rời hai từ nhục, vinh. Mà nhục hay vinh liên quan đến nhận thức chính trị về cuộc xâm lược của thực dân Pháp: Đánh Tây là vinh, theo Tây là nhục’, có thể trích dẫn và phân tích những câu văn như:
- Sống theo quy tắc của lũ đồi trụy, cống nạp bản thân để làm đẹp cho kẻ khác; sống như cái bóng, toan tính và hèn hạ; sống vĩnh viễn lại không từ bỏ dáng dấp của mình, không thoát khỏi hoàn cảnh nghèo khổ.
- Thà hy sinh mà còn giữ được đất nước, tên tuổi sẽ được ghi nhớ qua các thế hệ; thà ngã xuống mà vẫn để lại tiếng thơm, được nhắc nhớ đời đời.
-> Những nông dân không thể chấp nhận cuộc sống nô lệ, họ đau lòng nhưng không chấp nhận sự mất nước. Họ quyết tâm đấu tranh cho tự do cho quê hương, cho chính bản thân, ngay cả khi phải đối diện với cái chết. Chết vì một lý tưởng vĩ đại, gìn giữ quê hương được ví như cái chết vinh quang. Ngược lại, sống quỳ lạy trước kẻ thù, làm nô lệ cho giặc được xem là cuộc sống không có giá trị hơn cái chết.
4. Bài soạn tham khảo số 1
Câu 1 (Trang 65 sgk ngữ văn 11 tập 1)
Bố cục:
- Phần 1 - Lung khởi (Hỡi ôi ... tiếng vang như mõ): Nhìn tổng quát về thời kỳ lịch sử và nhấn mạnh tầm quan trọng của cái chết của những người nghĩa sĩ nông dân.
- Phần 2 - Thích thực (tiếp đến tàu đồng súng nổ): Khắc họa hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ qua những giai đoạn gian khổ, từ những ngày làm đồng đến khi trở thành những dũng sĩ, ghi dấu ấn trong lịch sử.
- Phần 3 - Ai vãn (tiếp đến cơn bóng xế dật dờ trước ngõ): Chứa đựng niềm đau thương, tiếc nhớ và lòng kính trọng của tác giả cùng nhân dân đối với những người nghĩa sĩ đã hy sinh.
- Phần 4 - Kết (còn lại): Tôn vinh linh hồn bất tử của người nghĩa sĩ, người đã hiến dâng cuộc đời cho dân tộc.
Câu 2 (Trang 65 sgk ngữ văn 11 tập 1)
- Hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân được tái hiện thông qua bút pháp tả thực:
+ Họ là những người nông dân nghèo khó, hiền hòa, chất phác, sống chủ yếu với những cánh đồng.
+ Khi giặc đến, họ ý thức về trách nhiệm lịch sử của mình: tự nguyện gia nhập hàng ngũ chiến đấu, quyết tâm đánh bại kẻ thù.
+ Họ cầm trên tay những công cụ sản xuất giản dị, trở thành vũ khí trên chiến trường.
⇒ Điều này đã thể hiện tinh thần kiên cường, sự hy sinh của những người dân chất phác, mang trong mình trách nhiệm và chí khí anh hùng của thời đại.
- Giá trị nghệ thuật:
+ Nghệ thuật xây dựng hình ảnh nhân vật một cách chân thật.
+ Sử dụng ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, mang đậm sắc màu văn hóa Nam Bộ.
+ Ngôn từ chính xác, chân thực và các động từ mạnh mẽ.
Câu 3 (trang 65 sgk ngữ văn 11 tập 1)
- Tiếng khóc của tác giả phát sinh từ sự cảm thông, nỗi xót thương dành cho những người liệt sĩ.
+ Nỗi tiếc nuối về những cuộc đời chưa hoàn thành, những lý tưởng còn dang dở.
+ Nỗi xót xa khi gia đình mất đi người thân yêu.
+ Nỗi uất ức đối với kẻ thù đã gây ra nỗi đau cho dân tộc.
+ Tiếng khóc trào dâng trước những bi kịch của cả một dân tộc.
- Nhà thơ thay mặt nhân dân rung động, tiếc thương và ca ngợi công lao của những nghĩa sĩ.
+ Tiếng khóc hướng về cái chết đồng thời cũng hướng tới cuộc sống đẫm nước mắt, khổ nhục của dân tộc trước sức tấn công của thực dân.
+ Tiếng khóc mang trong mình sức mạnh khích lệ, cổ vũ cho những cuộc chiến đấu còn đang tiếp diễn của người nghĩa sĩ.
⇒ Dù mang nỗi buồn bi thương, tiếng khóc vẫn tràn đầy tự hào, khẳng định tinh thần kiên cường và bất khuất.
Câu 4 (trang 65 sgk ngữ văn 11 tập 1)
Bài văn tế có sức biểu cảm mãnh liệt bởi nó thể hiện những cảm xúc chân thành, sâu sắc của nhà thơ:
+ Sự đau đớn quặn thắt! Mẹ già khóc cho đứa trẻ, ngọn đèn leo lét giữa đêm khuya trong lều, thật não nùng.
- Nó để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả.
- Giọng điệu đa dạng, đặc biệt gây ấn tượng với những đoạn văn bi tráng, thống thiết.
+ "Thà thác mà đặng câu địch khái… ở với man di rất khổ".
- Giọng văn bi thiết, với sức gợi cảm từ những hình ảnh bi tráng như manh áo vải, rơm cúi thấp, ngọn đèn trơ trọi.
Luyện tập
Câu 1 (trang 65 sgk ngữ văn 11 tập 1)
Phân tích tâm trạng trong tác phẩm.
Câu 2 (trang 65 sgk ngữ văn 11 tập 1)
Để làm rõ quan điểm của giáo sư Trần Văn Giàu: “Cuộc sống cha ông coi trọng là không thể tách rời… theo phương Tây là nhục”, có thể phân tích:
- Sống theo các quy tắc đạo đức truyền thống, đề cao tinh thần hiếu thảo, trung thành với quê hương, càng làm gia tăng lòng tự hào.
- "Thà thác đặng câu địch khái… man di rất khổ".
- "Thác mà trả nước non rồi nợ… muôn đời ai cũng mộ".
5. Bài viết tham khảo số 3
Câu 1 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Văn tế được xem như một thể loại văn học chủ yếu phục vụ cho nghi lễ tang lễ, mang trong mình sứ mệnh bày tỏ nỗi đau thương và lòng tiếc thương đối với người đã khuất. Nội dung chính của văn tế thường xoay quanh việc kể lại cuộc đời, những phẩm chất tốt đẹp của người quá cố, cùng với việc thể hiện lòng kính trọng và xót xa khi tiễn biệt.
Bài văn tế có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: từ văn xuôi, thơ lục bát, song thất lục bát cho đến phú. Cấu trúc của một bài văn tế thường được chia thành bốn phần: lung khởi, thích thực, ai vãn và kết thúc. Giọng điệu thường thấy trong văn tế thường mang tính bi thương, thống thiết, sử dụng nhiều thán từ và từ ngữ biểu cảm mạnh mẽ tạo nên hình ảnh sinh động.
Bố cục của bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc bao gồm:
- Đoạn 1 - Lung khởi (từ Hỡi ôi đến... tiếng vang như mõ): cung cấp bối cảnh lịch sử và khẳng định giá trị thiêng liêng của sự hi sinh của người nông dân.
- Đoạn 2 - Thích thực (từ câu 3 đến câu 15): mô tả chân thực hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ, từ cuộc sống vất vả đến quá trình trở thành dũng sĩ kháng chiến.
- Đoạn 3 - Ai vãn (từ câu 16 đến câu 28): thể hiện cảm xúc tiếc thương và lòng kính trọng của tác giả cùng cộng đồng đối với người nghệ sĩ đã hy sinh.
- Đoạn 4 - Kết (hai câu cuối): vinh danh tinh thần bất khuất của những nghĩa sĩ.
Câu 2 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc hiện lên một cách sống động:
a. Nguồn gốc xuất thân:
- Xuất phát từ tầng lớp nông dân nghèo, chăm chỉ lao động, “cui cút làm ăn”.
- Sử dụng nghệ thuật tương phản giữa ‘chưa quen’ và ‘chỉ biết’, ‘vốn quen’ và ‘chưa biết’ để làm nổi bật sự chuyển mình và tầm vóc của người anh hùng.
b. Lòng yêu nước nồng nàn:
- Khi đất nước bị thực dân Pháp xâm lược, người nông dân trải qua nhiều cảm xúc từ sợ hãi đến trông chờ, rồi căm thù trước khi đứng lên chống lại kẻ thù.
→ Phân tích diễn biến tâm trạng phức tạp và sâu sắc của người nông dân.
c. Tinh thần chiến đấu quyết liệt:
- Quân trang, trang bị đơn giản: chỉ với chiếc áo vải, ngọn tầm vong, lưỡi dao phay,... nhưng đã để lại dấu ấn trong lịch sử.
- Tác giả khéo léo sử dụng các động từ mạnh mẽ, thể hiện nhịp độ và sự quyết liệt trong hành động như: đạp rào, lướt xông vào, đốt xong, chém rớt đầu, cùng các động từ chỉ hành động dứt khoát gia tăng tính khẩn trương của trận chiến.
=> Nguyễn Đình Chiểu đã tạo nên một biểu tượng nghệ thuật vững chắc cho hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ trong cuộc chiến bảo vệ đất nước.
Về mặt nghệ thuật, đoạn văn chủ yếu được hình thành từ những chi tiết chân thực, phác họa sống động từ cuộc sống, tạo nên sức khái quát cao mà không sa lầy vào những chi tiết vụn vặt. Ngòi bút hiện thực hòa quyện cùng với chất trữ tình sâu lắng, mang đến ngôn ngữ vừa trang trọng vừa gần gũi, đậm sắc thái Nam Bộ.
Câu 3 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Đoạn 3 (ai vãn) thể hiện tiếng khóc đau thương từ tác giả, gắn kết nhiều cảm xúc:
- Sự tiếc nuối cho người lính đã hy sinh khi sự nghiệp còn dang dở, ra đi khi ước nguyện chưa thành hiện thực.
- Nỗi đau xót của gia đình khi mất đi người thân, với hình ảnh những bà già, vợ trẻ.
- Sự căm phẫn với những kẻ đã gây ra thảm cảnh cho đất nước, hòa quyện trong tiếng khóc nghẹn ngào trước sự thương đau của dân tộc.
=> Tiếng khóc ấy mang tầm vóc lịch sử, không chỉ đơn thuần là nỗi đau mà còn lưu giữ tinh thần bất tử của cái chết vì Tổ quốc, điều mà thế hệ sau mãi mãi ghi công và tôn thờ.
Âm thanh khóc trong tác phẩm mặc dù chứa đầy đau thương, nhưng vẫn giữ vững được sự cảm động mà không bị lấn át bởi màu tang tóc, vì nó ghi lại tinh thần quyết tử vì nước, vì nhân dân mà được đông đảo thế hệ sau ghi nhớ.
Câu 4 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Sự gợi cảm trong bài văn tế được thể hiện qua những cảm xúc chân thành và mãnh liệt của nhà thơ. Những câu thơ như:
Đau đớn bấy! Mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nùng thay! Vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ.
Có sức mạnh khơi gợi sâu sắc trong lòng người đọc.
Bên cạnh đó, bài văn tế còn thể hiện vô vàn giọng điệu đa dạng, gây ấn tượng mạnh bởi những câu văn bi tráng và thống thiết, kết hợp những hình ảnh đầy sức sống (manh áo vải, ngọn tầm vong, rơm con cúi, mẹ già...).
Luyện tập
Câu 2 (trang 65 sgk Ngữ Văn 11 Tập 1):
Để minh chứng cho nhận định của giáo sư Trần Văn Giàu: 'Cuộc sống cha ông coi trọng không thể tách rời với hai chữ nhục, vinh. Mà nhục hay vinh là sự đánh giá theo thái độ chính trị đối với cuộc xâm lược của Tây: đánh Tây là vinh, theo Tây là nhục', chúng ta có thể dẫn chứng và phân tích các câu như:
- Sống theo quy tắc đạo đức gia truyền, tôn trọng lễ nghi, hiếu thảo, làm lễ cúng bái... nghe càng chắc chắn gợi lên niềm tự hào.
- Thà chết mà được giữ chữ địch khái, trở về với tổ phụ vẫn là vinh, còn hơn chịu khổ nhục dưới ách cai trị của thực dân.
6. Đám mây tưởng tượng số 2
Tóm tắt
Tác phẩm này không chỉ đơn thuần là một bức tranh văn tế, mà còn là một luận văn sâu sắc nhằm tri ân những anh hùng đã hy sinh trong trận đánh đồn quân Pháp tại Cần Giuộc. Qua từng câu chữ, tác phẩm khắc họa nỗi đau thương, sự mất mát và lòng biết ơn của những người còn sống đối với cái chết anh dũng của những người đã đứng lên bảo vệ quê hương.
Bố cục
Phần 1 (từ đầu đến “âm thanh vang vọng như tiếng còng”) – phần Hùng biện: Đưa ra cái nhìn tổng quan về cuộc đời và những đóng góp của những anh hùng Cần Giuộc.
Phần 2 (từ “Nhớ về quá khứ” đến “tàu nổ súng nổ”) – phần Hiện thực: Tái hiện lại cuộc đời và công lao của các anh hùng, cho thấy những cam go mà họ đã trải qua.
Phần 3 (từ “Ồ!” đến “bóng đen nằm vằn trước cổng”) – phần Nơi nhớ: Chứa đựng nỗi xót thương cho những người đã khuất và những ký ức không thể phai mờ.
Phần 4 (đoạn còn lại) – phần Kết: Thể hiện lòng biết ơn sâu sắc, cũng như khẳng định những giá trị và phẩm chất quan trọng của các anh hùng.
Câu 1 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Bố cục của bức tranh văn tế được phân chia như sau:
Phần 1 (từ đầu đến “âm thanh vang vọng như tiếng còng”) – phần Hùng biện: Tổng quan về cuộc đời những anh hùng Cần Giuộc.
Phần 2 (từ “Nhớ về quá khứ” đến “tàu nổ súng nổ”) – phần Hiện thực: Kể lại cuộc đời, công lao của những anh hùng.
Phần 3 (từ “Ồ!” đến “bóng đen nằm vằn trước cổng”) – phần Nơi nhớ: Lời thương tiếc trước sự ra đi của những người đã khuất.
Phần 4 (đoạn còn lại) – phần Kết: Lòng biết ơn, sự khẳng định đối với những đóng góp, phẩm chất của các anh hùng.
Câu 2 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Hình ảnh của người nông dân anh hùng được miêu tả rõ nét:
+ Trong sinh hoạt hằng ngày: Họ là những người lao động cần cù, miệt mài làm lụng với cánh đồng, luôn gắn bó với cây trồng và con trâu.
⇒ Cuộc sống tuy khó khăn nhưng đầy nghị lực và lòng kiên trì.
+ Khi đất nước bị quân xâm lược tấn công: Họ sẵn sàng khoác lên mình chiếc áo vải, cầm dao sắc và đội nón, bước vào trận chiến mà không chút do dự.
⇒ Mặc dù chưa quen với cách cầm vũ khí, nhưng họ vẫn chiến đấu hết mình với tình yêu quê hương nồng nàn.
⇒ Hình ảnh này biểu tượng cho tinh thần anh dũng và cao quý.
Giá trị nghệ thuật:
+ Nghệ thuật mô tả nhân vật thông qua nhiều khía cạnh đối lập, tạo nên sự ấn tượng và đa chiều.
+ Ngôn ngữ được sử dụng rất phong phú, kết hợp giữa tính biểu tượng và sự tự nhiên, từ đó giúp tạo ra những hình ảnh sinh động.
+ Phong cách viết được thể hiện vừa tình cảm mà cũng chân thật, với các yếu tố miêu tả sắc nét.
Câu 3 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
+ Tiếng khóc bi thương của tác giả xuất phát từ nỗi đau của đất nước bị xâm lược, đồng thời là nỗi tiếc nuối cho sự hy sinh của các anh hùng.
+ Tuy nhiên, tiếng khóc này mang theo lòng tôn kính và tự hào về những cống hiến to lớn của những người đã khuất trong cuộc chiến bảo vệ tổ quốc.
Câu 4 (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
+ Sức hấp dẫn của bức tranh văn tế đến từ việc kết hợp hài hòa giữa yếu tố tường thuật và miêu tả.
+ Cảm xúc đau thương được thể hiện rõ qua hình ảnh cụ thể, như “bóng đen nằm vằn trước cổng”, thể hiện sự đau đớn và kỷ niệm đắng cay mà gia đình của những anh hùng đã trải qua.
Luyện tập
Câu hỏi (trang 65 SGK Ngữ văn 11 tập 1):
Các câu trong bức tranh văn tế phản ánh triết lý "chết vì danh dự còn hơn sống trong nhục nhã":
+ Sống trọn vẹn lý tưởng dân tộc, luôn gắng sức vượt qua mọi trở ngại.
+ Sống không cúi đầu trước kẻ thù, mà thay vào đó, chia sẻ niềm vui với đồng bào.
+ Thà rằng hy sinh để giữ gìn giá trị tổ tiên, trở về với nguồn cội, chứ không chịu sống trong oán hận và nhục nhã.
⇒ Sự hy sinh vì lý tưởng dân tộc được xem như một cái chết có ý nghĩa vinh quang, trong khi sống mà cam chịu dưới sự áp bức của kẻ thù lại bị xem là cuộc sống đáng quên.
