Top 10 Điều cần lưu ý khi ký hợp đồng lao động

Pháp luật lao động phân loại hợp đồng lao động thành 3 dạng chính:

• Hợp đồng không xác định thời hạn
• Hợp đồng xác định thời hạn: kéo dài từ 12 đến 36 tháng.
• Hợp đồng theo mùa vụ hoặc thực hiện một công việc cụ thể (dưới 12 tháng).

Đặc biệt, nếu công việc bạn làm mang tính thường xuyên trên 12 tháng thì người sử dụng lao động không được phép ký hợp đồng thời vụ với bạn, trừ trường hợp bạn là kế toán thay thế cho nhân viên nghỉ thai sản thì công ty vẫn có thể ký hợp đồng thời hạn dưới 12 tháng với bạn.

Nhiều người nhận việc nhưng không ký hợp đồng lao động. Bạn nên yêu cầu ký văn bản, mỗi bên giữ một bản để đảm bảo quyền lợi và tránh rủi ro bị lừa đảo. Pháp luật cho phép giao kết bằng lời nói với công việc tạm thời dưới 3 tháng.

Song lời khuyên là không nên làm việc nếu không có hợp đồng bằng văn bản. Dù làm việc cho người quen, bạn cũng không nên chủ quan vì khi xảy ra tranh chấp, giấy tờ rõ ràng luôn có giá trị hơn. Nếu chỉ giao kết bằng miệng, bạn không kiểm soát được nhân chứng có bị người sử dụng lao động tác động hay không. Khi tranh chấp, người lao động thường thiệt thòi nhất nếu không có cơ sở pháp lý ràng buộc.

Trước khi bắt đầu hoặc đồng ý nhận công việc, bạn nên tìm hiểu thật kỹ về công ty, không chỉ về các thông tin cơ bản mà còn là văn hóa doanh nghiệp. Công ty có minh bạch, đáng tin cậy không? Cách đối xử với nhân viên ra sao? Văn hóa công ty có phù hợp với bạn không? Hãy tự mình tìm kiếm câu trả lời trước khi đặt bút ký hợp đồng.

Bạn có thể hỏi thăm những người đã hoặc đang làm việc tại công ty để có cái nhìn chân thực hơn. Dù mức lương hấp dẫn nhưng nếu công ty không coi trọng nhân viên, bạn cũng không nên mạo hiểm nhận việc. Vì vậy, hãy cân nhắc và tìm hiểu kỹ trước khi ký hợp đồng.

Nhiều doanh nghiệp nhằm tăng sức cạnh tranh và thu hút nhân sự thường hứa hẹn sẽ tổ chức các khóa đào tạo nâng cao chuyên môn sau khi tuyển dụng. Tuy nhiên, thực tế lại hiếm khi có các chương trình này được triển khai. Vì thế, khi đọc hợp đồng mà không thấy đề cập rõ ràng về đào tạo, bạn nên chủ động hỏi lại để tránh hiểu nhầm.

Nhiều người do hoàn cảnh khó khăn nên khi tìm được việc làm đã vội vàng ký hợp đồng mà không nắm rõ hay hiểu kỹ về công việc. Việc này dẫn đến những sai lầm khi nhận việc không phù hợp với năng lực bản thân.

Nếu công việc không hợp, bạn rất dễ bỏ giữa chừng. Điều này có thể khiến bạn không nhận được lương hoặc phải bồi thường hợp đồng. Vì thế, hãy cân nhắc kỹ trước khi bắt đầu làm việc để tránh những rủi ro không mong muốn.

Hợp đồng lao động thường có độ dài từ 3 đến 5 trang, thậm chí có thể nhiều hơn. Nhiều người chỉ đọc qua loa hoặc thậm chí không đọc mà ký ngay, điều này rất nguy hiểm vì có thể bị công ty lợi dụng để ép buộc nhân viên.

Dù hợp đồng có dài đến đâu, bạn cần chú ý các yếu tố quan trọng như: thời gian làm việc, địa điểm làm việc, mức lương. Hợp đồng phải ghi rõ nơi làm việc, có bắt buộc tăng ca hay không, cũng như chế độ lương thưởng cụ thể. Nếu hợp đồng chỉ ghi chung chung như “bố trí theo nhu cầu” hoặc “thỏa thuận sau”, bạn nên yêu cầu làm rõ hoặc chỉnh sửa hợp đồng.

Nhiều trường hợp do không kiểm tra kỹ nên khi bắt đầu làm việc mới phát hiện nơi làm việc khác với lúc nộp hồ sơ, hoặc bị bắt làm thêm giờ mà không biết trước. Việc đọc kỹ hợp đồng cũng giúp bạn tránh bị giao làm công việc không liên quan đến vị trí tuyển dụng.

Thiếu hiểu biết về luật lao động là nguyên nhân dễ dẫn đến sai sót khi ký hợp đồng. Vì vậy, bạn nên chủ động cập nhật các quy định luật lao động mới nhất trước khi ký hợp đồng chính thức để tránh rủi ro.

Việc nắm rõ luật không chỉ giúp bạn tránh sai lầm mà còn tạo điều kiện đàm phán tốt hơn, bảo vệ quyền lợi cá nhân khi làm việc. Bạn có thể tham khảo thông tin qua internet nhưng cần lựa chọn nguồn tin chính thống như các trang web của bộ ngành, các trang tư vấn luật uy tín hoặc báo chí đáng tin cậy để đảm bảo tính chính xác và cập nhật.

Thời gian thử việc luôn là vấn đề cần chú ý, nếu không cẩn thận bạn rất dễ bị doanh nghiệp lợi dụng để kéo dài thời gian này. Theo quy định pháp luật Việt Nam, thời gian thử việc tối đa là 60 ngày (2 tháng). Thời gian thử việc cụ thể phụ thuộc vào tính chất công việc như sau:

• Công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên: 60 ngày, ví dụ như kế toán, hành chính nhân sự, nhân viên ngân hàng, giám sát kỹ thuật...
• Công việc yêu cầu trình độ trung cấp: 30 ngày.
• Các công việc khác: 6 ngày, thường là những công việc đơn giản không cần nhiều trí óc, chỉ cần làm chăm chỉ như nhân viên giao nhận...

Nếu kết thúc thời gian thử việc mà người lao động tiếp tục làm việc nhưng người sử dụng lao động không ký hợp đồng lao động thì sẽ bị phạt hành chính từ 2 đến 5 triệu đồng.

Lương luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu. Bạn cần nhớ rằng mức lương thử việc tối thiểu phải đạt 85% so với lương chính thức. Đồng thời, mức lương chính thức không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng.

Hãy xác định khu vực bạn làm việc và kiểm tra xem mức lương có phù hợp với quy định pháp luật hay không. Nếu doanh nghiệp trả lương thử việc thấp hơn 85% mức lương chính thức, họ sẽ bị phạt tiền từ 2 đến 5 triệu đồng.

Bằng tốt nghiệp bản gốc chỉ được cấp duy nhất một lần, nếu bị mất cũng không thể xin cấp lại. Vì vậy, khi làm việc tại bất cứ nơi nào, bạn chỉ nên cung cấp bản sao bằng tốt nghiệp. Nhiều nhà tuyển dụng dùng chiêu giữ bằng gốc nhằm ngăn ngừa nhân viên phá vỡ hợp đồng sớm hoặc để giữ chân "nhân tài".

Hành vi giữ bản gốc của doanh nghiệp hoàn toàn vi phạm pháp luật. Theo Bộ luật Lao động năm 2012, khi ký kết và thực hiện hợp đồng lao động, người sử dụng lao động không được giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động (Điều 20). Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt từ 20 đến 25 triệu đồng (theo Nghị định số 95/2013/NĐ-CP).