1. Bài hát Hò kéo pháo
“Hò kéo pháo” là một tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ Hoàng Vân, ra đời trong bối cảnh chiến tranh ác liệt. Khi ấy, Hoàng Vân chỉ mới hơn 20 tuổi, đang tham gia kháng chiến tại Điện Biên. Từ những trải nghiệm thực tế, ông đã ghi lại hình ảnh chân thực của cuộc sống và tinh thần chiến đấu của người dân, đặc biệt là những chiến sĩ kiên cường kéo pháo qua đêm trong cái lạnh ướt đẫm sương.
Nhạc sĩ đã khắc họa những đêm dài với tiếng hò quen thuộc “dô ta nào, hai ba nào...”, tiếng mõ tre vang vọng, hàng trăm chiến sĩ với đôi chân vững chãi, cùng nhau bám vào dây mây kéo pháo.
Những âm thanh và hình ảnh mạnh mẽ ấy vẽ nên một bức tranh hào hùng, tràn đầy nhiệt huyết và quyết tâm. “Hò kéo pháo” được sáng tác ngay trên mặt trận, với những câu ca ý nghĩa: 'Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo/Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi. Dốc cao nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi. Vực sâu nhưng chí căm thù còn sâu hơn vực…”.

2. Ca khúc Giải phóng Điện Biên
“Giải phóng Điện Biên” là bản nhạc không thể thiếu trong dịp tưởng niệm chiến thắng Điện Biên Phủ. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận chia sẻ trong hồi ký “Âm thanh cuộc đời” về những kỷ niệm đặc biệt khi viết bài hát này: “Ngày 7/5/1954, khi chúng tôi đang làm việc, một đồng chí từ mặt trận thông báo: “Mường Thanh đã đầu hàng! Điện Biên đã được giải phóng!”. Đoàn văn công lập tức dừng lại, ôm nhau nhảy múa mừng vui... Tôi lại tiếp tục đàn và hát. Đêm đó, bên ánh lửa bập bùng, tôi viết bài hát đến sáng, một tay chơi violin, một tay giữ im lặng để các anh em nghỉ ngơi. Những củ sắn nướng trong lửa cung cấp năng lượng cho tôi hoàn thành tác phẩm.
“Giải phóng Điện Biên” ra đời từ khoảnh khắc đó, với đoạn kết đầy hào hùng: “Núi sông bừng lên/Đất nước sáng ngời/Cánh đồng Điện Biên, cờ chiến thắng rực rỡ giữa trời”. Bài ca này còn được chọn làm nhạc hiệu chính thức hàng ngày của Đài Tiếng nói Việt Nam.

3. Bài hát Hành quân xa
Nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã sáng tác nhiều ca khúc nổi tiếng, trong đó “Hành quân xa”, “Giải phóng Điện Biên” và “Trên đồi Him Lam” là những tác phẩm tiêu biểu, khắc họa tinh thần kháng chiến anh dũng của dân tộc.
Bài hát "Hành quân xa" được sáng tác trong một hoàn cảnh đặc biệt. Khi cùng các chiến sĩ di chuyển từ Đại Từ (Thái Nguyên) qua đèo Khế đến Thượng Bằng La (Yên Bái), Đỗ Nhuận đã cho ra đời ca khúc này. Trong lúc hành quân không biết điểm đến cuối cùng, một chiến sĩ đã hô lớn: “Đời ta, không giặc là ta đi!” và câu nói ấy đã truyền cảm hứng, giúp nhạc sĩ sáng tác nên bản hành khúc cho người lính kháng chiến.
Với ca từ ngắn gọn nhưng đầy ý nghĩa, “Hành quân xa” tiếp thêm sức mạnh cho các chiến sĩ đối mặt với mọi thử thách. Cùng lúc, “Trên đồi Him Lam” lại mang trong mình dự cảm về một chiến thắng đang đến gần.

4. Trận đánh trên đồi Him Lam
Nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã sáng tác bài hát “Trên đồi Him Lam” trong bối cảnh lịch sử của Chiến dịch Điện Biên Phủ, bên cạnh bản “Giải phóng Điện Biên”. Trận Him Lam được ghi nhận là chiến thắng đầu tiên trong chiến dịch này. Tại đây, Đỗ Nhuận cùng các đồng nghiệp Trần Ngọc Xương và Nguyễn Văn Tiến đã có mặt để cổ vũ tinh thần chiến sĩ, họ đã hát và đàn liên tục để tiếp thêm sức mạnh cho quân đội. Một trong những chiến sĩ đã nói: “Hãy sáng tác thật nhiều để khi trở về, chúng tôi sẽ mang quà cho các anh.”
Đáng buồn thay, người chiến sĩ đó đã hy sinh, anh chính là liệt sĩ Phan Đình Giót, người đã anh dũng lấy thân mình che lấp lỗ châu mai. Sau này, Đỗ Nhuận viết "Trên đồi Him Lam" ngay trên chiến trường, giữa cảnh tan hoang của chiến tranh và mùi khói súng: 'Hôm qua chiến thắng Điện Biên. Đánh chiếm đồi Him Lam, ta dũng cảm xông pha. Đột phá vào sâu, tiến công mạnh mẽ. Ba tháng gian khó, cuối cùng chúng ta diệt hết quân thù...'.

5. Qua miền Tây Bắc
Nhạc sĩ Nguyễn Thành đã viết nên bản nhạc "Qua miền Tây Bắc" trước khi diễn ra chiến dịch Điện Biên Phủ. Ca khúc này hòa quyện giữa chất thơ và thực tế, thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc của các chiến sĩ. Ông đã sáng tác ở đỉnh đèo Khâu Vác, nơi cao hơn 2.000 mét, cửa ngõ vào Điện Biên Phủ.
Ông đã có ba chuyến hành trình qua miền Tây Bắc để đưa cảm xúc chân thực vào bài hát này. "Qua miền Tây Bắc" không chỉ đơn thuần là ca khúc, mà còn là bức tranh về tình người và những kỷ niệm đẹp với vùng núi Tây Bắc.
Bài hát còn xoáy sâu vào tinh thần quyết tâm và sự đoàn kết của quân và dân trong chiến dịch giải phóng Điện Biên: 'Qua miền Tây Bắc, núi vút ngàn trùng xa/Suối sâu đèo cao, bao khó khăn ta vượt qua/Bộ đội ta vâng lệnh Cha già/Về đây giải phóng quê nhà/Đất nước miền Tây Bắc đau thương từ bao lâu dưới ách loài giặc tàn ác/Quân với dân một lòng không phân biệt xuôi ngược/Cùng đồng tâm tiêu diệt hết quân thù'.

