1. Bài hát Hò kéo pháo
“Hò kéo pháo” là tác phẩm nổi bật của nhạc sĩ Hoàng Vân, được sáng tác trong bối cảnh lịch sử đầy ý nghĩa. Vào thời điểm đó, Hoàng Vân mới ngoài 20 tuổi và đang tham gia cuộc kháng chiến tại Điện Biên. Qua những trải nghiệm thực tế, ông đã thấm nhuần tinh thần kiên cường của nhân dân, đặc biệt là hình ảnh các chiến sĩ đang kéo pháo qua đêm, mặc dù thân thể ướt đẫm sương rơi nhưng vẫn quyết tâm nắm chặt dây kéo.
Nhạc sĩ đã tái hiện lại những đêm dưới âm vang của tiếng hò “dô ta nào, hai ba nào...” cùng tiếng mõ tre đều đặn, hình ảnh hàng trăm chiến sĩ, đôi chân vững chãi, kiên định bám vào dây mây để kéo pháo về phía trước.
Bằng cách kết hợp âm thanh và hình ảnh đầy sức mạnh, ông đã tạo nên một khung cảnh hùng vĩ, tràn đầy khí thế và quyết tâm. “Hò kéo pháo” ra đời ngay tại tiền tuyến, với những câu hát mạnh mẽ: 'Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo/Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi. Dốc cao nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi. Vực sâu nhưng chí căm thù còn sâu hơn vực…' Những lời ca chẳng những khắc họa sức mạnh ý chí mà còn thể hiện tinh thần bất khuất của dân tộc.

2. Ca khúc Giải phóng Điện Biên
“Giải phóng Điện Biên” là một tác phẩm âm nhạc đặc biệt, thường được ngân vang trong các dịp kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã chia sẻ trong hồi ký của mình, “Âm thanh cuộc đời”, về bối cảnh ra đời của bài hát đầy ý nghĩa này: “Vào ngày 7 tháng 5 năm 1954, khi chúng tôi đang cuốc và rải đá tại công trình, một đồng chí liên lạc từ mặt trận bất ngờ thông báo: ‘Mường Thanh địch đã đầu hàng! Điện Biên được giải phóng rồi!’ Lập tức, tất cả mọi người trong đoàn văn công dừng tay, ôm nhau nhảy mừng. Tôi tiếp tục chơi nhạc và hát. Đêm đó, bên ánh lửa bập bùng, tôi miệt mài viết bài hát đến sáng, tay cầm violin còn miệng thì ngân nga để không làm ồn đến các đồng đội đang ngủ. Củ sắn nướng trong bếp lửa chính là nguồn động lực thúc đẩy tôi hoàn thiện tác phẩm này.
Và thế là “Giải phóng Điện Biên” ra đời. Ca khúc khép lại với những giai điệu hào hùng, đóng đinh trong tâm trí người nghe: “Núi sông bừng lên/Đất nước sáng ngời/Cánh đồng Điện Biên, cờ chiến thắng rực rỡ giữa trời”. Đặc biệt, bài hát không chỉ gởi gắm niềm tự hào dân tộc mà còn là nhạc hiệu chính thức hằng ngày của Đài Tiếng nói Việt Nam, khẳng định vị trí quan trọng của nó trong âm nhạc cách mạng Việt Nam.

3. Bài hát Hành quân xa
Nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người nghe qua những tác phẩm tiêu biểu như “Hành quân xa”, “Giải phóng Điện Biên” và “Trên đồi Him Lam”, thể hiện rõ nét tinh thần kiên cường và cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc Việt Nam.
Bài hát “Hành quân xa” ra đời trong một bối cảnh đặc biệt đầy cảm hứng. Trong hành trình từ Đại Từ (Thái Nguyên) qua đèo Khế tới Thượng Bằng La (Yên Bái), nhạc sĩ đã sáng tác ca khúc này khi đoàn quân đang trong trạng thái chưa biết đích đến cuối cùng. Giữa những bước chân vững chãi, một chiến sĩ to tiếng khẳng định: “Đời ta, không giặc là ta đi!” - lời nói giản dị nhưng mạnh mẽ ấy đã thôi thúc Đỗ Nhuận tạo nên một bản hành khúc mang đậm tinh thần chiến đấu và hy vọng của người lính trong cuộc kháng chiến.
Với những ca từ ngắn gọn nhưng đầy ý nghĩa, “Hành quân xa” trở thành nguồn động lực tinh thần mạnh mẽ, khuyến khích các chiến sĩ vượt qua mọi thử thách trên con đường hành quân. Bên cạnh đó, tác phẩm “Trên đồi Him Lam” lại gợi mở một viễn cảnh tươi sáng, là dấu hiệu của chiến thắng cho quân đội ta trong những thời khắc cam go.

4. Trận đánh trên đồi Him Lam
Trong bối cảnh lịch sử của Chiến dịch Điện Biên Phủ, nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã góp mặt với tác phẩm nổi tiếng “Trên đồi Him Lam.” Được viết trong thời gian quân và dân ta hành động quyết liệt để giành lấy chiến thắng, trận đánh tại Him Lam được ghi nhận là thắng lợi đầu tiên trong chiến dịch quan trọng này. Cùng với các đồng nghiệp như Trần Ngọc Xương và Nguyễn Văn Tiến, Đỗ Nhuận đã có mặt tại chiến trường, nơi họ không chỉ sáng tác mà còn trình diễn âm nhạc nhằm tạo động lực và tinh thần cho các chiến sĩ đang ra sức chiến đấu. Một người lính, trong khoảnh khắc đầy cảm xúc đó, đã nhắn nhủ các nhạc sĩ: “Hãy sáng tác thật nhiều nhé, khi trở về, chúng tôi sẽ mang quà cho các anh.”
Thật đau lòng, người chiến sĩ này, liệt sĩ Phan Đình Giót, đã hy sinh anh dũng trong trận chiến. Anh đã dũng cảm dùng thân mình để che chắn cho đồng đội, làm nổi bật tinh thần hy sinh vì Tổ quốc. Ý nghĩa sâu sắc của sự hy sinh này đã thúc đẩy Đỗ Nhuận sáng tác “Trên đồi Him Lam” ngay tại hiện trường, giữa cảnh tượng hoang tàn của pháo và khói lửa. Những ca từ của bài hát vang lên như một minh chứng cho lòng dũng cảm và quyết tâm của quân đội: 'Hôm qua chiến thắng Điện Biên. Đánh chiếm đồi Him Lam, ta dũng cảm xông pha. Đột phá vào sâu, tiến công mạnh mẽ. Ba tháng gian khó, cuối cùng chúng ta diệt hết quân thù...'.

5. Qua miền Tây Bắc
Nhạc sĩ Nguyễn Thành đã sáng tác bài hát “Qua miền Tây Bắc” trước khi chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra. Tác phẩm này không chỉ đậm chất thơ mà còn mang tính hiện thực sâu sắc, thể hiện lòng yêu nước cháy bỏng của các chiến sĩ. Ông đã viết nên những dòng nhạc này tại đỉnh đèo Khâu Vác, thuộc độ cao hơn 2.000 mét, được xem là cửa ngõ vào Điện Biên Phủ.
Để hiện thực hóa tác phẩm này, Nguyễn Thành đã có ba lần thực địa tại miền Tây Bắc. Mỗi chuyến đi đều mang lại cho ông những cảm xúc thật sự, phản ánh tình cảm chân thành và sự gắn bó với mảnh đất Tây Bắc.
Bài hát “Qua miền Tây Bắc” còn là biểu tượng cho quyết tâm và sự đồng lòng giữa quân đội và nhân dân trong cuộc chiến giành lại độc lập cho quê hương: 'Qua miền Tây Bắc, núi vút ngàn trùng xa/Suối sâu đèo cao, bao khó khăn ta vượt qua/Bộ đội ta vâng lệnh Cha già/Về đây giải phóng quê nhà/Đất nước miền Tây Bắc đau thương từ bao lâu dưới ách loài giặc tàn ác/Quân với dân một lòng không phân biệt xuôi ngược/Cùng đồng tâm tiêu diệt hết quân thù'.

