1. Bài hát Hò kéo pháo
“Hò kéo pháo” là một tác phẩm âm nhạc nổi tiếng của nhạc sĩ Hoàng Vân, được sáng tác trong bối cảnh vô cùng đặc biệt khi ông còn là một thanh niên Hà Nội chưa đầy 20 tuổi và đang tham gia kháng chiến tại Điện Biên. Qua những trải nghiệm thực tế, nhạc sĩ đã thấu hiểu sâu sắc đời sống và tinh thần chiến đấu của người dân, đặc biệt là hình ảnh đầy sức mạnh của những chiến sĩ miệt mài kéo pháo trong màn đêm, dù cho cơ thể họ bị ướt đẫm bởi sương nhưng vẫn kiên quyết nắm chặt dây.
Nhạc sĩ Hoàng Vân đã ghi lại những âm thanh và hình ảnh sống động của những đêm ấy, khi những tiếng hò vang lên: “dô ta nào, hai ba nào...”, cùng với âm thanh của mõ tre và hình ảnh hàng trăm chiến sĩ cúi mình, chân vững như đồng, bám từng sợi dây mây để kéo pháo.
Các âm thanh và hình ảnh này không chỉ tạo nên một bức tranh hùng vĩ mà còn tạo ra một không khí sôi động, tràn đầy ý chí quyết tâm. “Hò kéo pháo” được viết ngay tại mặt trận, với những lời ca mạnh mẽ: 'Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo/Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi. Dốc cao nhưng lòng quyết tâm mãi mãi vượt lên, vực sâu nhưng chí căm thù luôn sâu hơn...”.

2. Ca khúc Giải phóng Điện Biên
Ca khúc "Giải phóng Điện Biên" luôn vang vọng trong tâm trí mỗi người vào dịp kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ, một trong những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận trong hồi ký “Âm thanh cuộc đời” đã ghi lại giai điệu huyền thoại này ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt. Cụ thể, vào ngày 7/5/1954, khi đang làm việc, một đồng chí từ mặt trận đã mang tin vui: “Mường Thanh địch đã đầu hàng! Điện Biên được giải phóng rồi!”. Phút chốc, toàn bộ đoàn văn công ngừng công việc, ôm nhau nhảy múa trong niềm vui sướng tột độ. Đêm đó, bên bếp lửa rực đỏ, nhạc sĩ đã viết nên bản nhạc sau những giờ khắc khổ luyện, với cây violin trong tay và một củ sắn lùi làm nguồn động lực để sáng tác.
Và từ giây phút ấy, "Giải phóng Điện Biên" được ra đời, kết thúc bằng những câu hát đầy tự hào: “Núi sông bừng lên/Đất nước sáng ngời/Cánh đồng Điện Biên, cờ chiến thắng rực rỡ giữa trời”. Hơn thế nữa, ca khúc này không chỉ là một phần quan trọng trong văn hóa dân tộc mà còn được sử dụng làm nhạc hiệu chính thức hàng ngày của Đài Tiếng nói Việt Nam, mang theo sức sống của tinh thần hòa bình và khát vọng tự do.

3. Bài hát Hành quân xa
Nhắc đến nhạc sĩ Đỗ Nhuận, không thể không kể đến những tác phẩm tiêu biểu như “Hành quân xa”, “Giải phóng Điện Biên” và “Trên đồi Him Lam”. Những ca khúc này không chỉ đơn thuần là âm nhạc, mà còn là biểu tượng cho tinh thần kháng chiến kiên cường của dân tộc.
Chuyện kể rằng, trong hành trình từ Đại Từ (Thái Nguyên) qua đèo Khế đến Thượng Bằng La (Yên Bái), Đỗ Nhuận đã sáng tác “Hành quân xa” trong một bối cảnh đặc biệt. Khi cả đoàn đang trên đường hành quân và chưa biết rõ điểm dừng chân cuối cùng, một chiến sĩ đã hô vang: “Đời ta, không giặc là ta đi!” Câu nói đầy nhiệt huyết ấy đã thổi bùng cảm hứng sáng tác ca khúc này - một bản hành khúc dành riêng cho những người lính yêu nước trong thời kỳ kháng chiến.
Với ca từ giản dị nhưng chất chứa ý nghĩa, “Hành quân xa” không chỉ tiếp sức cho các chiến sĩ vượt qua mọi chông gai mà còn gợi nhắc về một niềm tin vững chắc vào tương lai. Trong khi đó, “Trên đồi Him Lam” lại mang đến dự cảm về một thắng lợi đang tỏa sáng chờ đón quân đội ta phía trước.

4. Trận đánh trên đồi Him Lam
Trong bối cảnh hào hùng của Chiến dịch Điện Biên Phủ, bên cạnh bài hát “Giải phóng Điện Biên”, nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã cho ra đời tác phẩm “Trên đồi Him Lam”. Đây là ca khúc được sáng tác ngay tại thời điểm trận đánh Him Lam - một chiến thắng đầu tiên rực rỡ của quân và dân ta. Khi đó, Đỗ Nhuận cùng với Trần Ngọc Xương và Nguyễn Văn Tiến trong đội ngũ sáng tác đã nhiệt tình tham gia, họ vừa đàn vừa hát để tiếp thêm sức mạnh cho các chiến sĩ đang tiến công. Một trong những chiến sĩ địa phương đã động viên các nhạc sĩ: “Hãy sáng tác thật nhiều, khi trở về chúng tôi sẽ mang quà cho các anh.”
Thật tiếc nuối khi nhà thơ đó đã hi sinh trong trận chiến, người bạn ấy chính là liệt sĩ Phan Đình Giót, người đã anh dũng lấy thân mình làm chắn cho lỗ châu mai. Sau khi dần hiểu hết những hi sinh lớn lao đó, Đỗ Nhuận đã viết nên “Trên đồi Him Lam” ngay tại hiện trường, giữa cảnh vật hoang tàn của những chiếc xe pháo và khói đạn bao trùm: 'Hôm qua chiến thắng Điện Biên. Đánh chiếm đồi Him Lam, ta dũng cảm xông pha. Đột phá vào sâu, tiến công mãnh liệt. Ba tháng gian khó, cuối cùng chúng ta diệt sạch quân thù...'.

5. Qua miền Tây Bắc
Nhạc sĩ Nguyễn Thành đã mang đến cho chúng ta một tác phẩm vô cùng ý nghĩa mang tên “Qua miền Tây Bắc” trước thềm chiến dịch Điện Biên Phủ. Bài hát, với sự hòa quyện giữa chất thơ và hiện thực, đã thể hiện sâu sắc tình yêu nước mãnh liệt của những người lính. Ông đã sáng tác từ đỉnh đèo Khâu Vác, nơi cao hơn 2.000 mét, cửa ngõ vào Điện Biên Phủ.
Để hoàn thiện ca khúc này, Nguyễn Thành đã thực hiện hành trình qua miền Tây Bắc ba lần. Từng lời ca trong bài hát không chỉ là ghi chép những tình cảm chân thành mà còn là sự tri ân sâu sắc với mảnh đất Tây Bắc.
“Qua miền Tây Bắc” còn khắc họa một tinh thần quyết tâm và đoàn kết giữa quân và dân trong chiến dịch giải phóng Điện Biên: 'Qua miền Tây Bắc, núi vút ngàn trùng xa/Suối sâu đèo cao, bao khó khăn ta vượt qua/Bộ đội ta vâng lệnh Cha già/Về đây giải phóng quê nhà/Đất nước miền Tây Bắc đau thương từ bao lâu dưới ách loài giặc tàn ác/Quân với dân một lòng không phân biệt xuôi ngược/Cùng đồng tâm tiêu diệt hết quân thù'.

